IgT^nAVlP // EgAjAg //" PAVLVS "-loANNK j ?HIERON YMg ^A MRROSIVS j^UCOELH LACTANTII FIRMIA ni,diuinarum inftitutionum,aduer/ fusgentes,de faliareligionelibcr pn mus,ad Aldinum exemplar graecis omnibus,dilt' genti cura, re ftitutis. &&JGVSTim ssS^jssssssss- YiG'K£G<%svs '■^■-"'■'■M- '« 'ii . L. COELII LACTA NTII FIRMIA/ nijdiumarum inftitutionum,aduerfus gentes, defalfareligione Iibri primi praz/ fatio,ad Conftantinum imperatorcm. «^Quati fit,& fuerit fcmper cognitio ueritatis.Et quod ncc fine religione fapienua,nec fme fapientia fit proba dareligio. Caput. Primum. A gno dC excellenti ingenio uiri,cum fe dodrine. penitus dedidifTent, quic quid laboris poterat impcndi,contem ptis omnibus fic" publicis, &C priuatis adh'onibus,ad inquirenda; ueritatisftu dium contulerunt, exiftimantes mmV to efle praeclarius,humanarum,diuinarumq3reruinuefti gare,ac fcire rationem,quam in ftruendis opibus, autcu mulandis honoribus inherere. Quibusrebus,quoniam fragiles,terrena?qjfunt, cVad folius corporis pertinetcul tum ; nemo melior, nemo iuftior fieri poteft. Erant qui^ dem illi veritatis cognitione digniffimi, quam fcire tanto pere cupierunt,atqj ita,ut eam rebus omnibus antepone rent. Nam Sc* abiecifTe quofdam res familiares fuas,cV re nuntiaffe uniuerfis uoluptatibus coftat,utfoIam,nudam qj uirtutem,nudi,expeditiqjfequerentur.Tantum apud eos uirtutis nome,atqj authoritas ualuit,ut \ ea oe fumnri bonipr^mium pradkaret. Sednecf adcpti funtid,quod uo!ebant,cxf operam,fimui atqj induftriam pcrdidcriTtir. Quia ueritas id eft arcanum fummi dci, qui fecit omnta, ingenfo,acproprfjs non potcft (enfibus comprehencU. A Iioqui nihil inter dcum,hominemqj diftaret, fi confiI ( a cVdifpofitiones illius maieftatis aeternar cogttatio aflcque retur humana.Quod quia fieri no potuit,ut homini pcr (eipfum ratio dmina innotefceret, non eft pafTus homine Deus Iumen fapientiae requirentem diutius oberrare,ac fineullolaborisefFeclu uagari pertenebras inextricabi> les. A peruit oculos eius aliquando, &T notione ueritatfs munus fuum fecit,ut dC humanam fapientiam nullam cf- fe monftr aret,8t* erranti,ac uago uiam conft-quend x im/ mortalitatis oftenderct. Verum quoniam pauci utuntur hoc coelefti beneficio, ac munere, quod obuoluta in ob- (curoueritaslatetjeaqueuelcontemptuidocfTiseftjquia idoneis affertionibus eget.uel odio indoclts,ob infiram fi bi auftentatem,quam naturahominum prodiuis invitia patinon poteft(Nam quia uirtutibus amaritudo permif- ta eft, uitia uero uoluptate condita funt ,iI1a ofFcnfi, hac de linitiferunturin pratceps,acbonoF* (pcciefalfi,ma!a pro bonis amplectuntur) S uccurrendum effc his erroribus credidi,ut cV docftiad ueram fapientiam dirigantur, &C in docftiad ueram religionem. Quatprofeffio multo me/ Iior,utilior, gloriofior putandaeft, quamilla oratoria.in quadiu uerfati, nonaduirtutem, (ed planead arguram malttiam inuenes crudiebamus. Multo quippe nunc rectius depraeceptis cceleftibusdifferemus, qui/ bus ad culcum uere maicftatis mentes hominum inftrue A rj re pofTimus, nec (am de rebus httmanfs beficmeret, qui fcientiam bcne dicendi aflrert,quam qui pic,2tct; innocen' tcr docet viuere.Iccirco maiori in gfta philofophrqj ora tores fuerunt apud graxos. Mi enim recle uiued? docio rcs funt exiftimati,quod eft longe pra?ftabilius,qm bene dicereadpaucospertinet,beneautem uiue read omnes. Multum tame nobis exercitatio illa fitfarum Iitium con tulit, ut nunc maiori copia,cV facultate dicedi eaufam ue/ ritatis peroremus, quaelicet pofTitfme eloquetia defen*' di,ut eft a multis farpe defenfa, tamen claritate, ac nitore fermonisilluftranda, 8c*quodammododiflerendaeft, ut potentius in animos influat 8C ui fua inftruda,cVluce ora tionis ornata. D e religione itaqj nobis,rebufqj diuinis in ftituit difputatio. Nam fi quidam maximi oratores pro/ fefliois fua: quafi ueterani decurfis operibus ad/onu fiia rum,poftremo fe philophiae tradiderunt,eamrp fibireg^ em laborum iuftiflimam putauerunt, fi animos fuos in ea rum rerum, quae inuenirinon poterant,inquifitione tor/ querent,utnon tam otium fibi, quam negotium quxfip fe uideantur,cVquidem multo moleftius quam in quo fu erant ante uerfati, quanto iuftius ego me ad illam piam^ ueram,diuinam fapientiam,quafiad portum aliquem tu tifllmum conferam,in qua omnia dicftu prona funt, audi> tu fuauia, facilia mtelIedu,honefta fufceptu:' Et,fi quida* prudentes, dC arbitri aequitatis, inftitutiones ciuilis iuris compofitasediderunt,quibus ciuium diflidentium Iites contentionesqj fopirent,quato melius nos,&' reclius di' uinas inftitutiancs literis profequemur, in gbus non dc liber r. rrr. ftilh'cjdijs,aut aquis arcendis,de manu conferenda, fcd de fpe,devita,de iaIute,deimmortalitate,dedeoIoqucmur ut ftiperftiuones mortiferas, errorescp turpiiTimos fopi/ amtiscQuod opus nunc nommis tui auipicio inchoamus Conftantinelmpcratormaxime. Quiprimus Romano rum principum,repudiatis erroribus,maieftate dei f ngu Iaris,ac ueri cYcognouifti,cY honorafti. Nam cum dics II le fceliciflimus orbi terrarum illuxilTct, quo tc deus fum mus ad beatumimperrj culmen ctiexit,falutarem uniucr fiSjCV optabilem principatum,prseclaro initio aufpicatus eSjCiim euer(am 3 fublatamcg iuftitiam reduccns,teterri/ mum aliorum facinus expiafti. Pro quo fado dabit tibi deusfozlicitatem,uirtutem,diuturnitatem,utcademii]f/ tia,quaiuuenis exorfus es,gubernaculum Rcip.ctia fc nex teneas,tuisq$ liberis,ut ipfe a patre accepifti,ttitclam Romaninols tradas.Nammalis quiadhuc aduerfus iuf- tos,in alijs terrarum partibus famitint,quanto ferius,tan to uehementius idem omnipotes mercedem fcelcris ex^ oluet.Quia ut eft erga pios indulgetilTimus pater,fic ad uerftis impiosrediffimus iudex. Cuius reIigionem,cul tumqidiumucupiens defendere, quempotiusappclle, quemalIoquar,nifieum,perquemrcbtishumanisiufti> tia,ac fapientia reftituta eft^ Omiflis ergo huiufce terrc nae phiIofophiaeauthoribus,nihiIcertialTerctibus,aggre diamur uiam redam. quos ecjdem liptitarem (atis ldone os ad bene uiuendu duces effe,& ipfe fcquerer,cY alios, ut fequerentjiortarer. Sed cu inter fc magna conccrtati onediffideant,fecumqjipfipIerumq? difcordet, apparct A irj DE FALSA RELI. eorum itet nequajqua eflc direclum, fiquidem fibi qmcjf ut eft Iibitum,proprias uias impreflerut,confu£onemcp tnagnam qttaerentibus ueritatem reliqucrut. Nobisaut, qui lacramentum uerae religionis accepimus,cum fit uc/ ritas reuelata diuinitus,cum dodorem {apientiae,duceqj ueritatis Deum fequamur,uniuerfos fine ullo difcrinue uel fexus, uel setatis adcoeleftepabulum conuocamus. NuIIus cnim fuauior animo cibus eft,cf cognitio uerita»' tis.cuiusaflerendae,atq3 illuftrandajfepteuoluminadefti nauimus, quamuis ca res lnfiniti pene fit operis, dC imen fi,utfiquis haec dilatare, atcpexequipIeni{Timeuelit,tan ta illi rerum copia exuberet,ut nec libri modu,nec finem reperiat oratio. Sed nos iccirco breuiter oia colligemus, q> ea,quaeallaturi fumus,tam clara funt,8t" lucida,ut ma/ gis mirum eflfe ui'deatur,tam obfcuram uideri homibus ueritatem 3 cVr)s prae jnei rjs, qui funt de natura dcorum. Nec di fficile fane f tu itpaucorum hominu praue fentientium rcdarguere me daria,teftimonio phiIofophorum,atcg gctium in hac una reriondiffidentium.Nemo eftcnim tam rudis,tam feris monbus, quinon oculosfuos in coelum tollens, tametfi nefciat cuius dei prouidentia regat hoc omne,quod cer/ nitur, aliquam tamen effe intelligat ex ipfa rerum magnj tudine,motu,difpofitione 5 conftantia,utiIitate ; pulchritii dine,temperatione. Nec polfe fieri, quin id t quod mirabi li ratione conftat, confilio maiori aliqfit inftrucftum. Et nobis utii$ facillimu eft exequi hanc partem quahbet co piofe, Sed quia multum inter philofbpbos agitata res eft &fprouidentiam tolletibus (ktis reiponfum uidetur ab ho mimbus arguu's,cYeloquentibus,cVde folertia diuiaepro uidentiaeper totum hoc opus,quod fufcepimus, fparfim dicere nos neceffe eft, omittamus hac in praefenti quxfti onem,quaecum caeteris fic coheret,ut nihil anobis diife^ ti poffe uideatur, ut non fimul de prouidentia differatur. § Anpoteftate unius deimundus regatur, anmulto/ rum. Cap. III. Itigitur noftrioperisexordium quasftio illa co fequens acTccuda.Vtrum poteftate unius dei mundusregatur,anmultoi^. Ncmo eftqdem q iap t iat,rQnemcgfeciiputet,gn5 unuDe5?eitei!igat ; g & codlderit oh& eade,q codidit^tute^moHeref^uid TO fOTv enim multis opus efi: admimdTre^^ I forte arb1tremiir,fi {^esTnt,minus habere fingulos net^ uoTum,atq? uirium^t^uodquidcm faciirt rj,quiefle rriuf tos uolunt,quia nccefle eft imbYcilles efle,fiquidem fin-» ^iiTffineauxihoreliquorum,tantxmoIisgvibernaculum O * o '~o3 " ^Ktt^mf^ VKt ^P fuftinerenon potfent.Deus autem.qui eft eternamens, -t> /^.tu^iwi 1 1 .-^"fr^. ,1 tem folidum exiftimandum eft,cui nihil decedere,id per *w»t~ * qj immerito,cum illius fint, quce ubicp funt omnia, cu ad V-c-tO' _ C">-.*vH"C «x^kr^Z^*- - ^ /V L^K* eum fojum omnesjundiq? coptae congerantur. A t fi plu^ respart#nturorbem, minus certe opum, minusuiriurn; _ v\ tV-**-'^^ . *^3**C>-:_Q""Wv«vfo,-»'vi-Vttvt^ *" ~i ifV finguli habebunt,cum intra brarfcriptam portionem (e qf qj contineat. Eodem etiam modo drj (i plures fint,minus | l,*~-y'fV-»i ,. H^.jUpJ- ' r ualebunt,ahjs tantundem in fe habentibus. Virtutis aute Jr w. 'agi pertec^na,tur? non potcft efle nifi in eb, in quo totu eft, noninlEo m quo pars exigua dc toto eft. Deus uero,fi g fecT:usVft(nam perfctfus eft) ut elfe debet,non poteft ef fenifiunus,ut7neo?int omnia.Deorum igituruirtutcs > »5> »Aa -c-^t/S O . t ac opreftates infirm fores fintnecefle eft,quia tantum fin giiris^arjt^q^ntHm incjeteris fuerit,ita quanto plures I a " to ., minorcs erun t« /( iiiii quod illa fumma rerum po/ teftas,ac diuina ui^jtiefemel gderri| dmi^fpoteftf Qiiic'' quid enim capic diuifionem,cVintVritu capiat necefle eft. Si autem in.eritus procul eft adeo, quia incorruptibilis ( r ' . t*iu; . ^Nrt^lrt-vJv^vO - VfH^-fj^ n . T ^M^ quodtantumemcapiatpotfitatis. Jbr 17 tamen,qui muU tos efle arbitrantur,officia intcr fe dicunt effe partitos,de C^T^" — _ l *V^JV*v^> iS-v-J quiDLis omnibus fup Ioco difputabimus. Illud intcrim, fA'^^^ r 3- »*' gi, quod eft ab uno conititutum. Dicat tortalle ahquis, ne fabricari quidem tam immefum opus mudi,nifi a pliv £L.,-^o< 1 TJ"** vJ-o("-«fc ribus potuiffe,quamlibetmuItos,quamhbet'magnos fa ciat,quicquid in multis magnitudjnis,poteftatis,uirtutis maieftatiscB pofuerit,id totum in unum cofero,86n uno efle dico,ut tantum in eo fit iftarum rerum,quantum ncc excogitari,nec dici poteft. Quain re, quoniam cY (enfu deficimus, 8c* uerbis, quia necfc tantar intelligentiae lucem .»<-..»3 "-J-*-<-4» .a-cjCr^Jj^-iSc pe&us humanum, necfj explananonem tantarum rerum capit lingua mortalis,id ipfum intelligere nos oportef ,?.c dicere. Video rurfus quid e contrarto dici poiTit. Talea JW-A#r tj-^si -cAt^.i^ n _ eireillosDlures^qualemnos uolumus iinum.A^JiocJje ri milftfpaclopoteft, quod fingulorum po^ejhs|prop;re> dilonsius nonualebit,occurrentibusfibipcierl:atibuscg „ »3-ci'— 1 *<1>^—* J-ii/jj /* *~ fieri po(Ie,ut aliquid diuerfum uelint,ex qua re difcepta ifeiXS" ^U«s tiointer eos,c¥ certamcn oriatur.SicutHomerusbellan ,»»»._c*rf2U-»- i^A, ^iU>>-s VnJbfc^ ^ tes inter fc deos finxit, cum alrj Troiam capi uellent, alrj „;rv~tt~.t— <*~<%r? . '*}*v**? i - /- repugnarent. v nius igijur arbitnojmundum regi necel^- fe eft. Nifi enim fingularum partium poteftas ad una P^^^^^Z,, uidentiam referatur,no poteritfummalpiaconftare^ teftas, unoquocp nihil curante amplius^cjuod ad eun^W^e^''^ 1 proprie pertineat. Sicutne res quidem\nilitaris,nifi im^fcfV^i^^^ ' 3 >,^4>*C3 -^^cx-l^U*V-^H"^^^ Iiabeat ducem,atcp reclorem. ^iiid fi in uno exe^itu^^Oy^sJ^^ tot fqerint imperaorcs^qiiot IegiSnes, quouoh^,^^^^ quot cunei, quot alae, prurm nec inftrui poterit ades uuo/^^^ff^ ^,yo^^n-^ r ^>.at<'^v- » ^-^SviWfi '«'^r. ^ qUoctt periculum recu(ante,necreei facile, aut tempera<'^"' < ^^rjr v * *■* ? ^^^ivf^c^ jd/tf-^^-r*45~~~w^ J, <^ ri, quodfuis proprrjs^ diuerfitates plus noceant,c$ profint, fic in hoc re^ tWu^^^^^D > rx imperio : nifi unus fuerit,ad quem totius fummacur^^J^r^^^- r^fejatiirjunjuerfa fo^n^r,^cwruem.Dicere auten^^^JX^ jmjftoi* atoib rcgi mundS, talejft, quale fi quis afSr^I^^ met,in uno corporemultas effe mentes,qm multa,8c' ua§^X^-^5^ ^Z^i^f^- : regere^credant JtemuItiaiFetf us gbus cSM^T^C^ r^^cff^ rjh~~zz&> ^lirh^ ~5p> «t^-^ ~r r ttgSEZt- a^^pSES!™) humanapotiideakcx uniuerfisfimul intenta ^«-^^>eft,cur aliquis.ekiftinjgt m5cfi^£on pofTe abjino regi, ~Sr%f^t*~*' ! *' s * r> a pluribus pofeQiiocl quia intelligut ifti alkrtoresi) e * r > «i«rv*—^fjp-^^r^i ° , onimjitaeospraielieiingulisrebus, acpartibus dicunt, ff^^Swft* r i—^Vr*-';J Ut tantum unus iit rector eximius.lam ergo caeteri dn no ^*-, cwK-T <-* fV^ erunt,fedfatelljtes,ac miniftri,quos ille umismaximus, 8c" pgtens omnfum officrjs his prxfecerit, ut ipfi eius im ^^^^^mp^\0^et^t,(i uniuerfi pares non funt, non ^f^-^e^ igitur^PH omnes funt. ^NecenimpotefthocidemefTe, ^tfe^-^^ quod feruit,!^ quod dominatur. Nam 0 deus e^ nomen tip^^^X^ fummaepoteftatis,incc»rruptibiIis ei^dejpet,perfec^us, sJ^tpd^^ ^,)TT^^^^^rere unimaxim^djDeojrjeceffitascogit. Sed quia non t^^S^S^^k SBa^ ^ qu^ho?, «^j ant 5 caui " am M^Mg. ^!^p,J%^«tis pauYo poft aperiemus. Nunc uoftate^^'uina;jgotefy' ^jt^iX^C tatisteftimonrjs comprobemu?-; Prophetsequifuerunt ^ AZ&i*" 1 * »*<-U>-c ' * AC-M-Y 1 §•!&■ * J r^SSTX***- admodum multi,unum deunl prxdicant,unum IoquGt, T^T^^Z^p^eqSi unius D^eiipmtupleni, quxfuturaeflcnt, T^J^-* •nf**£~* u^ui^A r 3 pari&Tconfona uoceprafdixenmt.Atenim uentatis ex pertes non putant his efle credendum.lllas enim non di' r r rr pW-**^^ -SWv*c^- cai. • ? falIedi.Quid } quod alfq ieorum principes ,atit etiam reges xuerunt, in c quoI cadere non pofiet fufpitio cupiclT tatis,ac fraudis,2_ tamen praeconium dei finguIariSjCade Mg0 J-tm\ f-J V-~^»-»O quacarteri, diuinatione fecerunt. B $Deteftimonrjspoc_arum. Cap. Ed omitcamus fane teflimonTa prophetaru, ■^i -r»—J"*-"* ")f4--7 t ^ , _ rr*f*ffe'*\' ne mimrs idonea probatio indeat eiie, gbus ab' his ofno noncredit. Veniamus ad authcv rvi^iScr '2 • , res, 8. eos ipfos ad ueri probatione teftes ci ^~-^l^> 'rrf,^ ■..tr^f^Cj^.^St- 1 temus^bjLis^contranos uti_blent,poetasdico,ac philoio phos, exhigimadeu m^^ mtisnecefleeft. Nonc]5rtW habuentcosjnita ueritatem, fed q|d ueritatisipfius tanta ^^.^tA^tS ° rr rc o^'.^,,o f uis eft, ut nemo poflit effe tam ca_cus,cj non uideat inge* rcnte fe oa_J_s diuinaclaritatem.Poeteigir, quauisdeps carminibus ornauerit,cx. eoij_res geftas aplificauerit fQ> mis Iaudibus,fepiflime t^onjfjtenf _piritu,uel mete una cont,neri,regicp omnia.O rpfieus q S>C uetuftift-mus poc _ai$_, 8_ _equalis ipfoij. deonjrn(fic[dem tradit inter argo' nautas cu Tyndaridis 6Y Hercule nauigafle) deu uerum JSt^l^™ ^magnumprimo^enituappellat,cjdanteip fum nirn1fjts^n^itu,iedab%fofint cundagerierata.Eun deraftiaSaiwa.id eft apparetem no.at.quod cuadhuc ni "^fAt.J^ 1 hil eflet,priraus ex ifinito apparuerit,cV extiterit. Cuius _~__*»C3 * ~lp_"f_?- 1 1 .,„ r »Cl,-£?T.^~ origine,atcftnaturam, quiacocipere animononpoterat, P ^JpJX^ , f£„;^,;, 5 ,p ^ ex aere lmenio natum eiie dixit' -K^pyoyowo- $>a.0p_v 7rie/ a« ^V^O^Wl _»« ^'^Sfc xwo-Hi jo? u/qV . i. princ irj/o geni tus P h aeton 1 ongoaere na' tus. A liud em amplius, quod diceret non habebat.Hunc ^fi^rr i 1 0 _ , , . . ait elie oim-deoij- parente,qrum cauja coelum cocudenf, $^*rr~-^ J*vrt-p—< >-~."D um primogenitu, cui aflignat,cxtribuit pricipatu.Home ~ qui deoRz^generationeunius Iibriopere cbrhpT^xus eft.Sed tn nihil dedit, no a deo conclitore fum es^xordium, (ed a lO*-&jl*Ol'ls<. L*.-J ■•> t>-r rTy^V-C-i- -"^i Chao,quod eft rudis inordinataxH materia;confufacon,- 1 _)_^i>S.-wS'»C-,,^vyV,Kyr'»^-r:„^ T>C_f,-j„V ^t«fi illud effudit,(edrneditatus uenerat,cV paratusJ Noftro' rum primus Maro nonJLoge fuit a ueritate,cuiusde fum moD eo,quefpm,ac metem nominauit,ha_c uerbafunt. _ ^-O^. 1 a/, - Pnncipio ccelum,ac terias^cgrgposcg Hquentcs, Lu^entemcpglobumlunae, titaniacp al^a, ^,^. Spiritusintus alit, totamctt infufa perartus, 1 I*v»,«"fl5 tt " n - cr>wS /' - MensagTtat molem, 8C magno le corporemflcet. A t ne qs forte ignoret,qs na eflet illf fp^us^cj tni haberet poteftatis,decIarauit alioIoco dices. Deunaq?ireg oes^ Te);rascg,tracluscg,maris,ccElumcpprofundurn.^ Hincpecudes,armenta, uiros,genus omneferarum, B rj f^-r-p**— ^j^TS -^" ^—ip-icv-S-ttxrS-^Njj,. C^y^v.«h«ef'^Qucni

yUr v ierunt.in perpetuudefendifIent,eandem,quamnosieo> mur,docftrina comp^eheiflj^rijt^te tjenui^n^edhacle ^td^rp-l^ •«^TTv^-"^f-i^ 1 *\Zt«r-*»^i-^. T?*'<^«: v,,*/-W^crv / x iv^*«5 " *-~~*T-jj^'fr*«* : rV^Nl >52^vtf^_^ "^A-Kr^^d^f^^T^^^' ^^^.-^l^pZfniis depoeus, ad philofdphos ueniamus, qubrugrauior ft aj.ithoritas,certiusqj iudicium,quia non/ebus comen ^ titijs^fed. inueftigandx ueritati ftuduiu4 c^eduntur.Tha r^^^*^2^L ' es Mile^tus,qui unus e numerqiejptejrt fapientum foic, _CJOS^# ?^_5 qui primusomium quaefifle de caufis naturalibus tradif, ^Jl^t^^^ «Tf-^. . • ' . - /r . aquam elle dixit, aquanataiuntomnia. Deumauteiie k<~C' .tt-~A*^J^&*\ mentem, qui ex aqua cunda formauerir. Ita materia om ^*~f^^Z^iT wumrerupofuitinhumore, prmdpium. caufamcfnaf' "^juAcT^ cendip^iMtinPeo. Pyth^gqr£sit|J^ deus,animus,qui per uniuerias mundi partes,omnemqj naturam comeans,atq? difFuftis.ex quo omnia, quas naC- cuntur,animalia uitam capiut. A naxagoras 13 eum efle ..va^v^tct i f£^^JZS^~y~~.% ffip-* dixit infinitam metem, q per le ipiiim moueaf. A ntifthe fay^_o5" *r9-»-p_->" ^ ~*f*^d?tam, intcr TjN^ dum diuinancccflitate D eum prardicat.Itcm Zcno diul /?_ »_«4£C3i> f^v^*fir^^' *fiZ2*^yrrJx%^l^, «i^<^Vr=pX~wG~ I2X. ^ ^-fy * ^f-^-w^ ^rX^s:^*^" Sfr^^rtr^ w^-^f*^^*^ ^^S^^j?^-^^ *"^Ff-fW nam,n^uraImq|legcm.H6i^ cra plm fehtentia, quSuis g^^^z ^ fi tjn^rtpe^em th ipedat ? ut prouidetiam uh3 efle co^- j^jg^S fentian<$ruc em natura,fiue aether,fme ratio Jiue mens,*^ '/' p-v^V~ — -S^v^^il7c (iue/atalisneceflitas,fiue diuina lex,fiue cjd aliud dixeris .«jCvJOi-»^'*-*?^ tZf^— ^vy- ^J^ C^-vf- <->-v-o~»-~*^--^— idcm eft.,quod a nobis dicit D eus. Nec obftat appellati 1 ,. r yH^fryc*^?. . , a^ rr _. onum diuerhtas, cumiplahgnihcatione adunumomia ^ .. ^Wi.^j r >-r ° •i~fcal'*Sh ' reuojuant, A riftoteles,quauis ipfe fecum diflideat,ac tc AjUvfi^fi^ .... _ . . 'X*,t> ^^^^ft-W^V-^ puonantiaubicxdicat,arfentiat,infummumtamenuna __ _ -^, r _*^^W'k» , "^^wOv*€^ <-Wi ... . . -~~w./kv*?_ iri^O. ,r_. intelIigis 5 inqt,authoritate, ac maieftatem iudicis tui re/ . ^, ,^S,- <- - r s.Vl^' r „ » ctoris orbis terrai^,ccelic0 3 cV deorum oim p&jaauoiP ta numina, q fingula adoramuSjCV colimus,fuipenfa fur. B iij CW- rH irfXT-O-V.^ A -^J^^ Ite iriiexhortatioibus JTic,dj pna fimdametamolis pul* . -grgo—-j* ^ ^^v^u^r raemanaceret^cx noc ordiret,q neq? rnaius quice&nouit «Wv^vifl -/-III <- ""A ™£ natura.nec mehus,ut oia iub ducibus iuis iret,cfcuis ipe p ^Va-^-~yCi _j »»m^yi totu ie corpus itenderat,tn mi ftros regni fui deos genuit Etc|rnulta alia de deonris fiFia lc^tm x efl:,quas nuc difTe Vo,qalrjs Iocis opominiorafunt.' Nuc fatis eft dempftra re,fummoIgjenio uiros attigifle ueritate ac pene tenuifle nifieos retrorfum focata prauis opinioibus cofuetudo ra puiflet,c||3£deos alios ee opinabant,Sc"ea quaj in ufum ho minis D eus fecit,tanq*j fenfu prardita eflent,pro drjs ha/ benda.St" colenda credebant. I>e teftlonrjs^pphetai^ &c"phFoi^,cVde teftimontjs Cot/ taepontificis,Trifmegifti,6c"deceSibyIIis. Cap. VI. Vnc ad diuina teftimonia trafeamus, fed pri _^^VV^CX tiAj ^jV»—V-VvC^ A us unSprore^quod eft fiTe diuino,cYob tUf miam uetuftat^j&Tcjd isquem noiabo,ex ho U minibus inter deos reialus efi. Apud Cicc rone C. Cotta pontifex difputas contra ftoicos de rgli/_ gioibus,8c"de uarietate opinioum,quaefolet efte de drjs, ijt more aca^emicoru oia faceret tncerta,qnq? fuifle Mer curios ait,6V enumeratis per ordine quatuor ? qj.ntumfu iffe e2jaJ[A^us^occifus fit^ob eacg can in /Egyptu pro £ugi(fe,atqj Aegyptrjsleges, aclitera . tradidifle. Hiinc Aegyptrj ThothajgpelIant,a c| apud eos primus anni fui mefis.i.fepteber nome ajccepK. Id^ojjSpidum codidit^cjd etiam nunc eraece uocat t?AoVoA;prietate non egeat,ob ipfam ftilicet unjf "* ,A 1 cCSv^ 3c,,rr* «vw^ *^- rr "y} v-w<^* tatcm. Ipfiushsecuerbafimt. o^t^oV^o^VvW^ocr&j -w>->-^ j treeo-Jivw&i ?«? o ov avMa/ioo-.i.Dcaut un*,unusaut noie J ? . ' ^-.,-^^^<^/^^0#SX£^-(r no e get, eft em q eft fine nole. D eo igit nome non eft,ga folus eft,nec opus e .pprio uocabu!o,nifi cu diftrime ex? J •io4-^<*-^t> : *{^'C'^" igit multjtudo,ut unaquSq? pfonam fua nota,& appeilati one defignes. D eo aut qa fg unus eft, ^pprium nome eft D eus. Sugeft de refponfis,carminibuscg facris teftimo' nia,qfunt multo certiora„pferre. Nam fortaiTerj,contra §s agimus,nec poetis putSt efle credendu, tacp uana firv gentibus,nec phPis qui errare potuerut,qacY ffi hoies fu erut.M. Varro, quo nemo uncjj doch'or,ne apud grarcos qdem, neq? apud latinos uixit, in Iibris rerrj diuinaij2,q[s ad C. Caefarem (cripfit potificem maxium,cu de qmde/- eim uirisloqref, fibylhnoslibros aitnonfuifTeunius Si> byllx, fed appellari uno noic fibyllinos,q?oes foeiar uates Sibyllaefunta uetenbus nucupatae,uel ab unius Delphi disnoIe,ueI acbfilijsdcoi^ denuntiandis. eWo-emdeos nofhow cV'cofiIium noBouAi/jfed 6uAHvappeIlabata?olico gcnere lermonis.ItaqjSibylla dida eiTe qfi fco&tift/yv.Cafr* tei^Sibyllas decenumero fuifle,easc£ oes enuerauitiub authoribus ,g de finguhs fcriptitarut. P rima fuifle dePet fis,cui 9 metione fecerit Nicaor,q res geftas A lex.Macc dois fcripfit.rj. Libyca,cut 9 memicEuri.inLami*c ,p!ogo» Tertiam Delphicam, de qua Chryfippus loqturiti co li bro 3 que dediuinatioecompofuit.QuartamCurneam m Italia, qua Nazuius mhbris belli punici, Pifo in analibus nominat. Quintam Erythra?am,qua Apollodorus Ery thrarus affirmat fua fuiiTe ciuem, Eamcp Gratjs Hium pe tentibus uaticinata, cVperituram elTe Troia, 5C Homcru mendacia fcripturi3. Sextam Samiam,de qua fcripfitEra tofthenesinantiquis annalibus Samioi^ reperifle lefrri ptum. Septimam cumananomine A malthaeam, quarab alrjsDemophile, uel Herophile, nolat,eacgnouelibros attuIifl^adregeTarquiniuPrifcUjac^peistrecetosphilip peos poftulafle. Regecjj afgnatum pretrj magnitudine, 8C derififlfe mulieris inianiam,illa in coipedhi Regis tres c6bulTilTe,acpro reliquis idepretiu poftulafle.Tarquini um multo magis mulierem infanire putafle.Quae dcnuo tribusalrjsexuftis, cuineodempretio pfeueraret,motu eflfe rege,ac refiduos trecentisaureis emilTe, quoi^ pofty ea numerus fit au or W oio:x jco) t| oa£voo- eru\tv. Id eft, Ipfum,q.ui fo'iiscft .colite pnciperrimudi, g folus eft infgculu, atqj afaeculo fuir.Item alia Sibylla.quaecuncp eft^cumperfer re (e ad homines Dei uo:em diceret,fic ait. tf§ ao oo- W'V 9toV. W cuk \s/ flwo aA/vocr .i. Soluserri P cus fum,cV non alius. Exequerer nunc teftimonia c^ceramm^nificVhxcfufFicerentjCVilIaoportunionbus locis referuarem. Sed cum defedamus caufam ueritatis apud eos,q aberrantes a ueritatefalfis religtonibusferui unr ; qd genus ,pbationis aduerfus eos magis adhibere dc ii ^ni/ 1 i bemus, c§uteosdeoRifuorumteftimonrjsreuicamus. n\*pp-■->•» Ivi r ^R ? ' wv t^TZtS '^Deteftimonrjs ApolliniscYdeoru. Cap. VII. (ip-^r'/n^Sy,, ^i^^^^^itT^^^^ P ollo e ™ m > q« em pra?ter caeteros diuinum '^ffir^ ^fc^^ 5 ^^^ maximeq? fatidicum exiftimant, Colophoe ^^^ALe^&^^ / v\ refpondens,quodDeIphiscredoemigraue toftoffX^*CV^PV»*fc/ / \\ r n r ^ ^U'v^«-)ftrat,amcnitate dudus A fiae, quaerenti cuida quis effet,aut quid effet omninoDeus, refoondit irigiiv tidC unonerfibiis. Quorumhocprincipiumeft «uTo&jh? ac/VAwocr «/xhtwp asAo/ W/V. Hoceft, i^^v^^j tvib^avO Exfe.ortusnoedo.flus fine matre concuffus norncnne f ! ^ T^-VO V'»-v-v^C-vVA uerbo qdem capiendu,inigne habitas.hoc D eus eft.mo -Hwi iiV**j' c * ~^V^' ^7^rt .-f^v.v-fVr-1 ,& t ^asa. & . M*^.* , , -■-•^Hl' *t .^^^-^-vvW necgdcos fe uocan,autcoIi uolunt,quippe quinthilpter^—s-v f^+w6* go colutur,quorum c. exiguus, oc certus eit numerus. ^^fk f^- 0 fi cultoreiT3eoR_ lpioreos fe colere putant,Ss (ummL~«-^_E~ -_^«£~hu-~; ., _ i^Jr^^y^T^^- D ei mirftosappeIIamus,nihu eit q> nob:s taciat muidia.G' * * Occrfi \jvJ-W-_ .«■J--»» *f ci unum dicamus multos negemus. bi eos multituao de. t- 1 ["-,^<.UkWj ledat ,no duodecrdictmus, auttreceruqsjexagintaqncg (ut O rpheus) fed mtxnieraDiles r efl - arguimtis eoi?- erro * •^^•v^^^»^YKvK'<-Y~cv*>o&~ -6~fL}^ — i*~cftZi> ^PZ°Z_ ^ jnpfcte ^qiiomodoribifuppforiucllct, itarcfpondit „ ' ^ t -sfepvO~^«- awt^f f~^^»i^fC-^' 3^>y, ^ J navo-644 jtW0At#ax-t vri\ois$c~*"~ 5 J C \ / „ ^ • • -* "T^^a^xU^^- cwjxMoCIo/ J^xcmaxynrcu /x -S>C -v-w^-w ^wS^a^^A-^FSja _ tftant circa terra & circa ppntum indefciri :( donnantur lub *<; r\-v^^^^-^-r-»^-o-»-.^-«9 nageljol^i. D e utrifcp generibus in.rj.Ii.djfleremus.In tcrim nobis fat eft, quod dum fe honorare uuIc,&L in coc , V < i ts^^^ , ■" ^ ~- 0, ^" JocolIqcare,cofe{Tus eft,id quodj-esfehabet,c}modofic appellandi, q Dcoaniftunt. Retrahantergofeholesab ^X^Jb^C ° ^rv^ftS V erro^ibus^&: abiedris religionibus prauis,parente fuum, ri i-\ 4 * 1 I U v~ r-v y~v*-a / ___ -__•_■• _•__— _._ __. _____* . . *___ lf"1 — I . _ _1. ov^^f^x^ dominumo^cognof^t,cuiusnecuirtusexjft|aripoteft ^t^^^^^nej^agnitudo per.pici, necprincipiumcoprehendt, c5 ^lfp^^^^ad illum menm Kumana: intcnticcV acumcn,6c" mcmo' ^^^^^®22r*ia peruenerit quafi fubadis, &C confumatis omibus uris ttJt n^XStr^fubfift(t,haeret,deficit,nec eft aliquid ultcrf us,quo^grc /j~3^-^^ 0+ 7d_pojp^uyu quia ficrinonpoteft, qumid, cjdft.aliqn eiTecceriit ; c6fequcnseft,utqn nihilan7cillufuit,ipfean ola ex ft ipfo fit procreatus,ideocK ab_A polIine^t&To^iwi, 1 f~ _ "*"*"•. \~ ► ■ 4u iclclt^ex fe ortus,a Sibylla totoyiv&ff.id eft,ex fc pxnitus, >-> 5^—1-^" ■* ^Tij^itvrt^ —' * K arti'vrDW v^ |^>v» frtvt-»As^r beneca uir acutusin exhortation;bus uidit.INos 3 inqcur, / / / •0« LIBER. JU^, XTIT. aliund: pcndemus.Itaqj a^^Hqutpcri^icimus^cui quodf dft optimummnobis,ckbeamus, Alius nos edidit ; alus inftruxit,Deusipfe lelecit. ^iiod dcus fine corpore fit, nec fexu ad procreadurr* cgeat,^_c- Cap. VIII ,p JsigiturtotcYtantis tefhbus comprobac,, uniusdei poteftate, acprouidcntiamu^clCt ^~N»^-, gubernari,cuius uim,maieftatemq; tantam & ■ M^ft^fl^^e v effe dicit in Timaro Plato, uteam neqj me^. f^y~~^,^ ^^^•^3nr 5SJ^> te concipere, neqj uerbis enarrare quilqj poliit o^m?& cius, cV ineftimabilem poteftatem. Dubitct crgo aliqs, an quicquam difficile.aut impoffibile fit D eo,qui tanta . , r pL-,f~fC&-, . fW; r-v-* „ tamq? minfica opera prouidcntiaexcogitauit,uir:utc co ftituitjratic^Tieperfeat^nunc aut fpmtli fuftentet,poteP tate mo^retur^mexcog^tabilis, inefFabilis, cYnulli alfj fa tis notus 3$ fibiY Vnde mihicletanta potcftate fepius co<* * gitanrijqui D eos colunt,interdufn uideri folcnt fam cav j , j-**-< rc^«^vvv>^ 1-vi^O<^vV^ O^-k^' pVvHOt^ ^/' T SKm«" ~? '"■^ta^^F^^^j^J-iS^b-™*- 1 idopus,qd ipiead ^pagandaToboIelKiSrtalibus mbuit? C iij. DE FALS^ RELI. ~Ahf- f ' tO-^iOo^i. ~-Q- < -" y+ &Tqiioafine fubftantia eorpbrali nullum pOteft eflc.D ri 1 __^i.^U^ ' ' ^l-pU^ ' Gi-20 fi iunt ImortaleSj&arternijQd opus eft alrcro lexii? ; 5 . r 4^ • -, n. C n . ntmimm ut p-cnerentur, ipla progonie qu ld opus eiLcu tfU-v«a^^«4*4r-- rr ^/h^-jM? K~i£%£ftr r * ^4^^, ^oMJj^ l ucceiiionc non egeat, qui tutun lunt lemper? Nam pro K^^^H-^^- r Tft** • ! • |_ 7 • ^ • 1 Jg^^^Jr^^.vi- tcctoinnomimbus^cajteriscp animannbus duieriitas lex ^Zk^^^^p^vis St*coitio, & generatio nullam habctaham rationem, i„fK4(&,' . r . jp^,— *>? _ ^-^-^^r^* nm ut omnia gencra uiucntuim,quandolunt conditione mortalitatis obitura, mutua poffintfuVceffieneleruari. _ cc,,^'*^ * Dco aut,qui eftfempftcrnus,necgalterfexus, necpfuc^ celTlc^neceiTariaeft. Dicetaliquis^uthabeat,uel!minifc tros, uel in quos ipfe poffit dominarr^Quidigituropus eft fexu foemineo,cumD eiis,quieft omhipotens,utuo catur, f ne ufu, £t" operafoeminepoftit filios procreare C 'K\t c 7 T ^ r "~ ^^p-^r^ -S^,^*- Nam fi quibufdam rninittis animahbus icrprxftiut 3 utfi' _ t«1 ^rjiv- -4- bi e folrjs rfatos e fuauibus hcrbis ore legant,cur exiftiet aliquis ipfumD eum nifi ex permiftiQe fexus alterius no polfe gcnerare? Illos igitur,quos imperiti 8C infipientes ^^ a^ J-coo tanquam qcos cxnuncupant^cx adorant,nemo efttam in _ % Y*~f*S^ -* . ■•. r • rr" tr»-—^-^ coniydcratiis,quinointc]ligatrunlemortaIes.Quomcv * tfcA^t- — -]D~^-y^) ~-*> «*xr?>sj do ergo,inquiet aliquis, Di] crediti funt? Nimirum quia reges maximi,ac potenriffimi fuerunt,ob meritafuarum uirtutum aut munerum,aut artium repertarum,cu cba^ i- -^r^Y^. ._o-^-^_, w f^Cf^ n fuiuenit ns^quibus imperitauerant,inmemoriam funt I^Jm^A-^ ' 's^^^j r confecrati. Quod fiquis dubitet, res eorum peftas, &C 1 "**"*0 ' ' faaa confyaeretquae uniueria tam poetse c$ hiftorici ue/ Yib^ Jfcv^-v «a- tercs prodiderunt. ' O e Herculc, Sc" geftis eiuSjatqj ortu ews ex Ioue, cx* Akmena^.c^morteeius. Cap. IX. —* LIB. j£ XIIII. Ercules.qui ob uirtutem cfariuimus,cxqua /^! ^n-^fV-**^ t*^*" 1 -**^" Hi fi Africanus inter deos habetur,nonne orbe Ea) ^iS^^a-so >J£> —-^jJV — ( p. tcrra.,quem peragralie, ac expurgaiienar>' ratur,ftupris,libidinibus,adultems,inquina ^ >^&r-»^r , t . "^^f-^Mrr-^^c Xtiti nec miriim cum elkt^adulterio genitus A IcmeneT""* 3 ' Quid tandem potuit in eo eiTe diuini, cjuifuis ipfe ujitijs mancipatus,cV mares, dC fceminas contraornnes leges, infatniajded^e^c^re^flagitio affecitc' Sed ne illa quidem,q macna,&f mirab^ilia2e%t,taliaiudicandafunt,utuirtuti< , , . ., /-v -i bus diumis tnbuenda uideantur. Quid enim tammagm ficum,fi Ieonem,aprumcB fuperaui t,fi aues {agittis deie^ cit,fi regium ftalnihtfn eg^ilit, fi uirginem uicit, cingu 3 i>^ZyU^^- ^,Jl<^-.J2& — o\Zz2**js&SSo. -..^;^ <^-i-k ° lumcw detraxit,fi equps feroces cum dqminp interemitC " t-^-^y (u5tto ^Vfr^'-'**" O pera-funt ifta fortis uiri,hominis tamen.llla cnim,quae h< uicit.frao-ilia^cVmortaliafuerunt. NuIIaenimeft(utait rsrc-Jo V~«^~-«" ... _ oratoiOtanta uis,qua_non ferro,ac uiribus debilitari, fraV cicR poffit. At animum umcere,iracudiam cohibere, for ; fi^-Ur ■F?', tiflimieft, qua.illenecfecit unquam,necpotuit.I^a;cg faciat^non modo ego eum fummis uiris comparo, fed Cu millimumDeo iudico. Velle adiecifletde libidine,IuX' / *<*W4j« _ ( hr-^yk* , _. uria^cupiditate^iniolentia, ut uirtuteeiusimplcret, que fimilcm P eo iudieabat. ISJon enim fortior iudicandus efl: qui lecmeTcl qui uiolentiap., &C infeipfb incluiam fcram r*~£°*^t&KZ3^&*Jl*X^} ,,-f. - . .. . iuperat lracundiam, auf q rapaciliimas uplucres oeiicit, 1 -^a^^ r^XMr^^.-^^ fKr*+~«^J -S>-r^S>^~ ' cfj qui cupiditatcs auidiiTtmas coercet,A ut q A mazone bellatncem, qj qui hbidinem uincit pudoris,ac fartia: de> frJ(.aiK„C- ■ '^*>' t ' fff*"* 1 bellatricem.autqui fimumde ftabulo,c& quiuitiadecor - <£ya*6.(; . _ f^// r . . n . deiuo eggentj qua;m2gisfunfpernicicia,quiadomeit_ C iiij DE FALSA RELI. fcw ca cx propriama!afunt,ql illa,qu3* &C uttati poterat,&' ca ueri. Ex quo fit, ut illefolus uir fortis dcbeat iudicari,g temperanseft^&Tmoderatus, cYiufrus. Quod ficogitet ahquisquaefint D eiopera,iamha?c omnia, quaemirant homines ineptilTimi,ridicula iudicabit.llla enim non diui nis uirtutibus,quas ignorant,fedinfirmitatefuarum uiri um metiuntur. Nam illud qdem nemo negauit,Hercu/ lemnontantum Euriftheo feruiffercgi, qdaliquatenus honeftum uideri poteft,fed etiam ipudicas mulieriO nv phale, quae illum ueftibus fuis indutum federe ad pedes fuos iubebatpenla facientem.deteftabilis turpitudo 3 fed tantieratuoluptas. Quid tu,inqetaIiquis,poetis ne cre^ dendum putasvQuid ni putem?Non enim ifta Lucilius mrrat,aut Lucanus,qui P rjs,c^ ho^bus non pcgcit,fed potiffimum quideorum laudes canebant.O uibus untur * jft 3~ ^~<+--~-<^~A'-> Sc-el—. 5 Credemus, fi fidem laudantibus nonfjabemus:' Qtfi hos mentiri putat, ,pferat alios,quibus crcdamus,authorcs, qui nos doceant, qui flint ifti dfj, quomodo_? unde orti £ Quaeficui^.ep^rum^ Qumuerus?Qiixpotcftas^Qjiid in his admirabile^Quid cultu dignumC Quid deniq? cer tius,ueruisq? myfterium,ruillus dabit. Credamus igitur iftis,qui non ut reprehenderent, funt locuti ,fed ut prsedi carent.Nauigauit ergo cum Argonautfs,expugnaui'tqj Troiam iratus Laomedonti ob negata fibi $ filix falute mercedem. Vnde quo tge fuerit,apparet.Ide furore,at q* infania pcitus,uxore fuam cu liberis interemit,huc ho mines deu putant. Sed Philo&etes eius haeres no puta^ uit,quifacem fuppofuit arfuro,qui artus fuos,cVncruos LIBER h XV cremari,ac diflblui uidit, qui ofla eius,ac ciner es in O cu motefepeliuit, pro quo munere fagittas eius accepit. jlDe Aefculapio, A polline, Neptuno,ac Marte,& Ca ftore,Polluce,atq?mercurio. Cap. X. Efculapius Sripfe non fine fiagit/o A pollf nisnatus, quid fecit aliud diuinis honoribus dignum, nifi q> fanauit Hippolytum? morr e fane habuit clariore, quia a D eo meruit fuK ' ii\\^^V^., ^^f^ij^jj^ minari.HuncTarquinius deilluftnbus uiris diueres^aitj-^jg^^^"?^ • incertis parentibus natum,expofitu,cV a uenatoribus ^^^^^^S^i uentum,canino Jacte nutritum, Cluronitraditudidicifl^^^^^^^^ medic nam,fuifle aut Meflenium,{ed Epidaun ^oratu.^^^^^^ Tullius etia Cynoftirisurbe Arcadia?ait(epultu. Qind^r^^"^) 4 ^^ Apollopatereius^ Nonneob amore,quo flagrabat,tur^ v ^.^.^~c piflimegregem pauitalienum,&:muros Laomcdcriex^'~^^ truxitfcum Neptunomercedecondudus,qiia:i!linega t >-^'^ ripotuitimpune, abeocp primorex perfidusgcquid^cS?^* •^k^-fyV Drjs pepigiffet,didicitabnegare. Ideformofum pueruy^,,>^ dC du ainat in'olauit,cVd5 Iudit,occidit.HomicidaMars.i?' > ^'f *0 9 — *+> '-w <^-\r a TarO^ ■ Sc per gratiam cardis crimine ab A theniefbus Iiberarus,^^®^^'-^^ ne uideretur nimis ferus,cxf immais, adulterium cum ue^^f^f 5 9^^^, nere commif t. Caftor 8l po'lux,dum alienas fponfas ra^tD^^^"^^*^ - . ,,/.., •^^vU^,<3's a «T^>5t-^,^ f ^ pmnt,eliegemini deiierunt.Nam Iiuoreinuiriarconcna/^^^° ( ^^W tus IdaSjakerum gladio tranfucrberauit,cV eofiem poe^^^llt^-^^M^ txakernis uiuere,aItern.smorinarranr,uriamfnrnode^T - ; orumtantum, fed omium mortaliummiierrimi. qubns femel mori non It'cet,hos tamen Homerus ambos fimpli citv.r(nonutpoei3cfolen0mortuos efleteftatur.NamcS DE FALSA REjLI. faceret m muris anidentcm Priamo Helena cundos gre cia? pnncipcs cogno(cere,{bIos autem fc fratrcs fuos reg rere,fubiecit oratiom huiufmodi uerfum. Harcait, aftalios retinebat terra fepultos. Ftw ac nebuloMercurius qd ad fama fuam rcligr s nifi me moriam f raudum fuarum^ Ccelo dignus, qa palaeftra do cuit,5t"Iyram primus inuenit.Liberu patremi fenatude orufummae authoritatis, primxqieflelententiarnecelTe eft,quia pnetcr Ioue folus omnium triumphauit,cxerci ttltn duxttjndosdebellauit, fed inuidus illelmpatorin clytus Maximus ob amore,ac libidine turpiflime uidhis cft.D elatus enim Diam cum femiuiro comitatu,nadtus eft impudicam mulierem in b'ttore,ac fiducia uidoria? in clytaniireffeuoluit, nenimium mollis effe uideref, atcp illam patris proditricem, fratris interemptrice ab al/o re liclam,&f repudiatam in coniugium fibi uendicauit,&: Ii** beram fecit, cV cum eapariter afcendit in ccelum. Quid omnium horu pater Iupiter, qui in folenni precatioc O p timus maximus nominatur? Nonne a prima iua pucritia impius,ac pene paricida deprehenditutfCum patre reg/ no expulit,ac fugauit, nec expe&auit mortem decrepiti fenis, cupiditate regnandi. Et cum paternum folium per uim, per arma cepi{Tet,belIo eft a Titaibus laceffitus,qd humano generi principium fuit malorum, quibus uiclis Sdpace l perpetuum comparata,reliquam fuam uitam in ftupris,adulterrjsqjconfumpfit. Omittouirgines, quas »mminuit,id enim iudicari fblet tolerabile. A mphitryo' nem ac Tyndarum praeterire non poffum } quoru domos LIBER I. XVT. dcdecore, atqjinfamiaplcniifimas reddidit,iIluduerofit m:e imp*etatis, ac fceleris, quod regium pueru rapuit ad ftuprum. Parum enim uidebatur,fi in expugnada f cemi narum pudititia,macuIofus,acturpis eflet,nifi etiam fex ui fuo miuriam faceret, hoc eft uerum adulterium,quod fit contramtura,haec qui fecit uiderimus,anmaxius,cer. tc oprimus noneftvquod nomeacorruptoribus, abadul teris,ab inccftis abeft,nifi fortenos crramus hoies,qui ta Iia facientes fielcratos uocamus,ac perditos,oibusq? pce nis digniflimosiudicamus. StuItusautM.TulIius,cj C. Verri adulteria obiecit. Eadem enim Iupiter, quem cole batadmifit.Qui P. Clodiofororisinceftum. Atilliopti mo Maximo eadem fuit 5C fbror dC coniunx. $D e ipfius Iouis parentibus,&T ottii,dC uita eius flagiti ofiflima,morte, o^fepultura. Cap, XI. -Ji 3~rT<*-«.~<-^0 * » Vis eft igitur tam excors,qui hunc in ccelo *^ -tSy-t'^ regnare putet, quine in terra cjdem debuit ■? No infiilfiequidam poetatriumphu Cupidt nisjcripfit,q in Iibro non mo potentiflimum D eoru cupidinem, fed etia uiclorcm fant. Enumeratis cnim amoribus fingulorum, quibus inpoteftate,Cupidi ni's,diti'onemq3 uenifTent,iftruir pompam, inqualupicer cu caeteris D ijs ante carru triumphatts ducit cathenatus. Eleganterid quidem dictur apoeta figuratu, fed tamcn nonmultum diftataucro.Quienimuirtutiseftexjjers, Cjcupiditatibus, aclibidinibus malis uincit, no Cupidir?i (ut ille ftxit)fed morti fiibiedtus e fepifnx. Sed omittarn 9 de moribusdicere re colydereus^ut itelligat hoies igbuc i \$ I i f D l! i '£( HH * ■ DE FALSA RELI. Jj»t - ~ ~ ~" " ~" " ' l*pJ~~>> miieri uerfentur erroribus.Regnare in ccelo Iouem uul ^A^^tr*--— ~^ > At-~-SC5« . . Z tL +^ i^h^pp. gus ex^ftimat.id doclis pariter, cV indoclis gfualftjmeft. C^uod 6C religio »p(a,&: precationes^Si: liyrniii^cV deJu^ bra,&^imuIachracTemonftrant. Eundenyame Saturno ^^eageniw^copfitentur. ("Kionfodo poteft Deus uideri,aut(ut aitpoeta)hoIum,reruc^ repertor? antc cu/ ius^rtum infinita houim millia fueruntf Ebru ialicet,cj Saturrfo regjnante uixenmt,ac priores luce cfj Iupiter fut potiti? Video alium Djeiimregemjuiileprimis tempc* ribus,aliumconfequetil^.Pof!eftergofieri, ut alius fit pofteafuturus.Siem regnum prius muBtu*eft,cur deP -^""rf-^^cy^^trl? "*SM 00 i-v- - 3 '~J? peremiusa poileriuspoflTemutanfniliforte^aturnus generar^jrjotuit fortiorem, lupite^Tonpoteft. A tqui di uinum imperiu aut femper Im^tabile eft, aut, fi eft muta . w^yQtr • ---^jg*; ; t "jy77iS bile,quod fieri non poteft,femg utiqj mutabjle cft. Pot em Iupi£ amittere regnff, ficut 8£pju^ ej 9 amifit.Ita plane, nam cu ide necp uirginibi^ necj? raaritatis uncjj p^pjrgif^ fet &C abftinuitfe tatumuna ThetiSe, quodreipofum fu it maiorem patre fiiofuturum, quifqs exlTfanatus eflct. r » -v~gj_js~v tis ignis,uel cj> uitaeiit dater,uel q» ammatibus mipiret a.ni - mas,quae uirtus folius dei eft^cjuam enim polTitinfpira/ re animam.qui ipfe accifm: aliunde^) fcd quod primus ex liberis Saturnt manbus uixerit. PptuerLintigiturhomiV' nes aliu deum habere redore,fi Saturnus no fuiiTet ab irx ore delufusv At em poetxifta finxerunt.Errat quifqui s hoc putatJIIi cfh dc holbus loquebantur,fed ut eos orna D DE FALS-A RpLI. l«-^C rent,quorum memoriam laudibus celebrabantdeos eP fe dixerunt. Itaqj illa potius fida funt, quoe tancf dc dfjs, non llla, qucc tanqj de hominibus locuti funt, quod daru fietexemplo,quod afferemus, Danaenuiolaturuslupi tcr aureos numos largiter m finum eius infudir.Haec ftu pri merces fuit. A t poetar,qui quafi de deo loquebatur, ne authoritatem creditajmaieftatis infringeret, finxerut ipfum in aureo imbredelapfum, eadem figura,qua im/ bres fcrreos dtcunt, cum multitudinem teIorum,(agitta nimc^defcribimt.RapuiflediciturinaquiIaCatamitum poeticus color eft,fed aut per legionem rapuit,cuius iiv jflgne aquila eft, aut nau«e,m qua eft impofitus,tutela ha/ buit in aquila figuratam,ficut taurum figuratum cum ra* puit,&Y tranfuexitEuropam,eodem modo conuertifle ln bouem traditur Io Inachi fjliam,quae,ut iramlunonis ef fugerer,ut erat iam fetis obfita,iam bos tranaffe dicst ma re,in A egyptumcg uenifle, atcp ibi recepta priftia forma dea faAa,quaj nunc Ifis uocatur. Quo igiturargumento probari poteftvnec Europam in taurofedifle,necIo fa/ tfam bouem» quod certus dies habetur in faftis,quo Ifi> dis nauigi im ceJebratur.Quae res docet non tranalTe illa fed nauigafle.Igitur qui (apere fibi uidentur,quia mtelli/ guntuiuum, terrenumq?corpusincccloeflenon pofle,. totam Ganymedeam fabulam ,p falfo repiidiant, nec fcn tiuntin ferra id eflfe faclum,quia res, ac Iibidoipfa tcrrea eft. Non ergo res gcftas ipfos fmxcrunt poetac,quod fi fa ceret,eiTent,uanin r imi J fed rebus geftis addiderunt queiv dam colore. Non em obtre&antes illa dicebant,fed orna. LIBER I. • XVIII. re cupientes.Hinc homines decipiuntur,maxime du hec omnfa ficla effe arbitranturapoetis, colunt quod igno-' rant,nefciunt q fit poeticae liceraia? mod us, quoufcp ,pgre di fmgendo Iiceat,cum officium poetajfit 1 eo,ut ea,quae gefta funt uere,inaliquas fpecies obliquis figuratioibus cum decorealiquo conuerfatraducant. Totu ayt Si^re^ feras fingere,id eft ineptum eflc^mendacem potms^ poetan^fgc} finxerunt ifta,quaz fabulofa creduntur. Nu etiarrfiila, qua^dedqsfreminis, deorucpconnubijsdidta funt£,Curigitur fic figurantur, ficcoluntur,nififorten5 tantum poeta;,fed 8C pid:ores,ficT:orescB imaginum mer» ^—^«vr. . JPwrhz . . . j. ■ts tiuntur.Si enim hic Iupj^r^qui a nobis dicmirDeus,no is eft,auiex Saturno,&0 pe natus^eft,nonoportuit nifi *~^ i terra rcs gcfta eft. D ij ff X^hfla ^ \ DE EALSA' l^ELT. • Ergttjjludin uero eft, q> regnum orbis lta ptiti, fortiticft ^r_^-tA~0x . . r • 'Y^n. • • funt,ut ohentis lmpenum ioui cederet,Pluroni,cui cog & -L/k*trV . nomen Agefilaofuit, oarsotodentis obtmgeret. Eoa^ plaga oriends,ex qua lux mortalibus datur,{uperior,oc cidentis autem inferior efle uideatur. Sic ueritatem men •^^r»* % . . JU3£^*.~f£ dacjc^rel^u^unt, ut uentas lpla perfuafioni pubhca? m/ hil derogaret. De Neptunifortemanifeftumeft, cuius regnum tale fuiiTedicimus,quaIeM.Anronrjfuitinfini fenatus decreuerat,utpra?dones perfemieretur, ac mare ++^ 7~*>rU M^.-^^r- * . . . r omne pacaret.bic Neptunomantimaomniacum miulis obueneumt, quomo id probari poteft? Nimiru ueteres hiftoriae docent, A ntiquus author Euhemerus, qui fuit ex_ri^Jtate meflana,res^|eftas Iouis,&ca?teroi£,cj dtj pti tantur 5 colIegit^iftoriamcp contexuit ex titulis, ScTinfi-Jp tionibus facris 3 qir^in antiquiflifntstemplis habebantur, maximeqj int^nc>^uisTnriphyIr},iibiagream columna pofitamefleab ipfofoue tituJlusindKabat, in qu|^)lum na gefta iua perfcripfit, ut monimenta eflent pofteris rc rum fuaru.Hac Hiftoriaminterpretatus eft EnniusTcV fe cuttiSjCuius harc ireroaTunt.Iupiter iperm Neptuno dat maris,ut iniulis oIbus,cxT quaelccafuntfecus mare omi/ --—» ff J^c^vjj bus regnaret. Verafuntergo,q Ioquuntpocta^fedjoJ^ tu aliquo, fpeciecp uejara JReteft 8C mons Olympus poe tis figuram dedi(fe,ut Ioue diceret cceliregnum efle for titun^qpQIy^mpusabiguum nome eft 6V motis,cV cceli. Ih Olympo aut Ioue habitafle docet hiftoria eade, quae dicit,eadem tepeftate Iupitin moteOIympo maximam ^JJBER I. ^ 12 ^ ntem IvtxiWeb^ &eo ad e« in ius ueniebat, fi qu^res jb^^*^ _ _ '^■vH^fj-^-A.-- .. j in cotrouerfia erant.Ite fi quis quid noui inuenerat,quod ad uitam hum ana utile efiet,eo uenfeBat atcp Ioui often' deb^.Muka in huc modum poeta? tranlreruntjnon ut in deos mentiantur, quos colunt, fkd utfiguris uerficolori bus uenuftatem,acIepofemcarminibus fuisaddant, qui autnon uelut mmimem nativ ralem,alteRj fabulofum. Viderut ex parte,'quod erat ue rum,eufcilicet,de cj poetae loquunt,hoIem fuifle. In illo aut naturali Ioue uulgari cofuetudine rehgiois idudier rauerunt,q> in deunomen hols tran^u[eriit,qui(urfupra diximus)qa folus eft^nonir^diget noie. Iouemaut illum efTe,q fit ex O pe^Saturnocp natus,ncgari no poteft. Va naigitgfuafioeftl^^^uinomen Iouisfummo deotri buut. Solent enim pdamje^rj^s^c^hac excufatioe dc fcndere,cj conuicTf de uno deo,cu id negare non pofTunc ipfumlecolereafFirmat.VerumhocfibipIacere,utIupi r «p^^^^^-^^^l \u- swufp^ 1 ter nominetur,quo quid abfurdius 1 .-lupiterefh finecon , ■v^_»c^_«- 1 -^*^%j\^c w ^-e*^° "^7?*^ ^^^"^ tubernio^cq.niugis,filiaecg coli nonJblet. Vnde qdfitap' paret,nec fas eft id nornen eo tranfFerri,ubi necMinerua * ^*»'». -yl- ^J^C-M C|jv£U f-n.U-u-*>-*: * 'T^^iA-u* pukhru eius eft inCreta in oppido Gnofo,cVdicit Veftar hanc urbem creauifte,in qua fepulchro eius eftjnjeriptu Stiquisjnsgraeciso ^wVt» KjoVou,idelatinejupiter Satur nilHoccette no poet£ tradut, fed antiqfj2 teij? fcriptores, quaradeo uerafut 3 ut ea fibyllis^fib 9 cofirmer,q fut taks LIBER I. X» f , i * f^^^t^i^ 2t«(,«ova£ St^J^o* v«H74ju 'tAcoAa K^wovTfty S» H.?.rr« navYx fiateupova' nPv$MW0 iuftitia fub eo fuerit in terra.Teneo aliquid in eo, quod m eius filio non firifc Quid enim tam eonueni> ens Deo,cpiuftum regimenacpiumfafcuIuntfScdcum eadem ratione natum efle cogito, non poflum putarc de um lummum,cj> uideam eflealiquid antiquius,ccelu Ccili * ■osp^?~^> -f— ^rf^"~fi cct-atc$ terram. At cgoDcum qua^o^ultraqueninil eft omn.no, q foris,c\. on's?o fitrerum.Hic..tnecefleeft-quJ "* i-&&rZ-\\ . « »» t «>Jtr r t • coelu ipm codidit^terracft fundauit. Satyrnus aut ii cx his r «^±>_v*k; r~x^ natus eftc ut putaf)queadmom poteftdeus cfle principa^ ,. ^;Ynr*^,V-*i£jfaiZ? < _ r _ , Iis,q alrjs ortu fuu deber:'A ut qs pruit mudo,an qjSatur lu^igneret^ Sed hoc p^t#jieft(ut diceba paulo ante) figmetu,nec^iryi^potcrat,ut elemeta IfefibiIia,tatoc{j Hiullo fegata,! unu coif etjacfthu ^crearecaui is cj natus ^nus DE FALJA R ELI. eflfet, no^^iffigj5^geStonbi?s fimilis exifteret, fed ea Jbrmam gereret,quam parentes fui non habebart.Quae rarrnJs efgo quid ueritatis fub hac figura lateat. MinutiV us foelix in eo [ikro, qui O dauius infcribit^fic^argumen tatus eft,Saturnu, cufugatus eiTeta/ilio^mltaliamcg ue niflfec^Cceli filium dicT:um,ct> Ibleamus eosVquorum uir ,.■,,0,... pj&t* 1 . tutem miremur,ad ros^qmrepentine aduenerint,de ccc lo cecidilTedicere,Terraeautem^q^r^tisparetibus na tos terras filios nominemus.Sunt haec quidem fimilia ue rivQontametiuera,quiacoftat etiam tunc,cum regnaret, j^X vtO £jTC*~«V4-c t/i •< * ~3_-p * ita efle habjtum.PotuitS^fic argumentari.SaturnUjOim potentiffimusrexeffet^retinendam parentum fuoru memoriam,nomina eorum cceli,terrecft indidifle,cu haec ^«iv^f -f-.*V-* &inLatioAuentmusuocaboIum .rvc2i*~~o r cv./^W^ t rum ca;lo,terraeqj attnbuta eflent, qui rp|*es genuent po tentiffimos. A pparet ereo non ex ccelo natu efle^quod -~*v+^vE* 1 .. ° ^rfWtAj^^*^ fierinonpoteftjied ex eo homine,cinnomeVrano fuit, LIB ER A v XXL -^r—i-i-i-'^^ ^x-i-^cvir quod cfte uerum Trifacgiftus author cft, qui cum dice ret admodum paucos extitifle, in quibus eflct jnfcda do^ clrina^n his Vrar^, Saturrmjr^ fuos nominauit.Harc ille ga i^oraui£anp traduxit hiftoy*^ f*^ c D?*\ > ~ . i «^ 4 -* ■ /r'^j- V .^^~~r?a riam, qui qm cmomodo pojrui^it^ijmentari, °« end, tir^^ nuncdica qudj^aquofithocdidum.Noncrn Satur^^. ^p^ ^rf**^ r 5^^r^W^ , *7V ^ur^o^ ^^^ias>« r ,w» nus hoc,fed Iupiter fecit,i facra hiftona ficEnnlus tradit JT ^^cr^^^>^ A „ ib K-r*»*^' 4*t*Jh* j^^UCS ^ fc-r-€r> ^ca»-^^- D ejnde Panttim deducit in monte, q ui uocatur cceli ftel^^--^- 8 * 8 ** ^QJia i 2&U^s~^&*+f _ 1 ^__^--^w^i^2 ; la, P oftc$ eo afcedit', cont epla.tuseftlate ter ras, ibicp in eo ^Sjj^Z^^P montesranicreatccelo. Primufcjine^ra^u^teiracrifi^^' f cauit,in eo Ioco fufpejxit in cczlum^q^od oujavoo- "cmtu^^. idcg quodfupra mOcfum erat, §d aether uocat, deTufaui nole coelp nome ididit,idcw Iupiter, q uod aether upcatur/V^^ ' p . r . 1 , „. ^JiAr~"V^l- placans primS coelum nominauit, eamq? hoitiam, qua ibt£g~&'*~ Jce fk&^ ^w»fct_ facrauit,totam adoleuit. Nec hic tantum facrif icaffe Iupi^~ ' . r M^eji_ terinuenitur. Caefarquocginaratorefert, AgIaofthcne£?^2r f^f^T^^, dicerejouem cum ex infula Naxo aduerfus Titanas pro X^^S^^^^ L ■AP- vt ficifceretur,8t' iacrificium faccret in Iitore, aquila ei in ait fpiciumaduoIafTe,quam uidor bono omine acccpta tutef^ la; (uae lubiugarit. S acra nero hiftoria cxf ante confcdi fle illi atjlam ? capite,atep illi regnu portediffe teftat,cui crgo facrificarelupiter potuit,nifi ccelo auo,que dicit Euhe/ merus in oceano mortu5,cV I oppido A ulatiafepultum* ^[Qj-iomodoftoici figmcntapoctarum ad philofophica tranftcrant rationem. ' * Cap. XII. Vonfam reuelauimus myfteria poctaru, &f'Sa q turni paretes inuenimus,ad uirtutcs tius ) $Ch/' * ~*~*r6^vfr**+&~* da redeamus.I uftus in regno fuit. Prumirn ex E ', ;! 51 DE FALS§ RELT. hoc fpfb iam deus non eft^cjuodfetX) eroq? quod ne raf . tus quidemfuit,(edirnpiusnoniT!odoinfili'os 5 quosne^ IfifrS^-o^-h , , * » cauit,uerumetiam irj patrcm cui dicitur ablcidiiie genita Iia,quod foifitan uere acciderit. Sed homies refpeclu ele menti,quoddia'tur cC2lum,totamfabuIaexplodiinttan c^ineptiffimeficftam,quamtamenftoici(ut(bIent)ad ra/ tionem phyficam conantur traducere,quorum fentetiam Cicero de natura deorum diflerens po{uit.Ccelcfte 5 »v fQ^^^tfP^** 1 herianug^turam, id eft igneam, quaz perlefe omnia gigr^eret } ua7arewra^ ea ( part^cgrpo ^ 5 quaej^oniundione alterius egeretad procreTndum,q ratfo in ueftam potuit conuen^e,fi mas diceretur.Iccirco enim^uirginem putant Veftam, quiaignis inuiolabile fit elementum nihilcp naici pofliit ex eo,quippe qui omnia cj ^r f ^;^^^"tp^rripuerit s abfumat. Ouidiusinfaftis. ^^^^t^S^^Nec tu aliud Veftam q$ uiuam intellige ftammam, ^tu^^^^ 1 ^ Nataqj de flamma copora nulla uides. tf r "" Iure igitur uirgo eft ,quae iemina nulla remittit, e Nec capit, dC comitcs uirginitatis amat. KK»f *W9mJ &? 1 i- ' ~f'~-^~ Vulcanoquocgid potuitaftribi,qui quidem putatignis, ^^amenpoctae non aiTenferunt.PotuitJ^fc^in quocft ^tura^caufa gignrnj^, na fine folis igneocalore,neqj nafci aujco^^ecRTugeri poteft, ut nulli clemcnto magis opuslutgcn^affi^ cf calori, cuiusrcmtcccipiunt,na,C cuntur,fuftentantur omnia.poftremo etia,fi ita fit(ut u i "" < is a cozlogigni, _^V^*~-v- *i3 ? £ V V- ««tn^ avuccelumateporeabfadijautpofteatempus impiolpcy^^^^ 3 ^y^-g- '~U^.^^UiL^~> Iiariaft|foIcme^Ai3fquo Iupiternatuseftextempore,J^^f^ ^^-^ aut Sbus anis faturari poffit arternitas,cui nulluseft finis^T^^^> < ^^^" ^-^g^^^f*/**^*) ^TQuomodo poetx, cVhiftoriciftoicorum interpretati^ 4 »^^ 5 ^™*" ' ones de Ioue,&\. Saturno, 8-alrjs dijs uanas, cV inanes oftendant. Cap. . XIII. I ergo uansefunt iftx ratioes philofopl.oruf, quidfup^ercft nifim m £^fe rec * a mus, id eft hominem ab homine abfdfliim. .- „, mumm -fe-Skc^v- |U~C-~- nifi forteaitquis exiftimet Deu fuilfe, qui timuit coh^ "i o fUp^S. . . , . i's^»>r . .. Tedem.cS fi quid diuirotatis habumct,no patns genitalia ... _ ^jJ^y^jW^r __r _ 7 ^t^T 1 ^ v |^V§^ ( feS^ : pnuauif qualaririe Opem dicimus^cu haberctuxorem, refpcfo uetttis efle d/cit mares Iiberes educare,q> futuijt eet,ut a mhiftonafacra,Sa.urnum QC OpCjCaeteroicg tvsic homi E rj * DE FALSA RE f ncs humanam carnem fblitos efitare. Vervirr7prjmum lo . , fco^-JS- j^S,V« uem leges hominibusLmpresctt condente, edido prohi/ * -t*V^-*---<'>lr*-v Jtus, qux^reparitjur tn terra non uidebatv C ur cumC^ rybates cymbalis fefeIIeriH?Rpftremo cur extitit aliqua -SK^ 1 uis pptentior,aut trauor, quae lllius uinceret pote^tatenv? Nimiru fenex a iuuene facile uidus eft,acTpbliatus img io.Fugit e/piirfu^cVin Italilm nauigio uenit 3 cum erralr fet diUjficut O uidius in faftorum Iibris refert, Caufa ratis fiipereft,thuCcum rateuenitad amnem, * - /f%+-^V~~e-( ^O&o A nte percrrato falcifer orbe D eus. . yev^u Huncerrantem, atcftinopem Ianusexcepit,cuiusreiar/' cumentafuntnumiueteres,, inquiSuseftcu dtjplicifro <-» ^IU — ^tf. •* o^iiS^O * te lanus, dC inakera partrcnauis, ficutidepoeta fubiecit. A t bona pofterita^puppim formauit (n^re, Hofpitis aduentum teftificata D«l. O mnes ergo non tantum poctae,fed hiftor/arum quocp, ac reril antiquaqt fcriptdres, homine fuifTc colentiunt, cj res cius m Italia geftas memoriac prodiderut,gr:raD io/ dorus^ScThallus, Latini Nepos,cV Caflius,& Varro. Nam cum agrefri quodam more in Italia uiuerctur, \ LIBER t. . XXIII. Is genus indocile, acdifperfum riiontibiis altis Compofuit,legesefidedit, Latiumcfi uocari Maluit, his quoniam tutus Iatuiflet in oris. Ccniet ne alicjs Deu efle,q pulfus eft„qui fugft, qui fa/ tuitvnemo taftultus eft.quiem fugit, aut latet, & iBiii» cVmortem timeat neceflfe eft.O rpheus, qui tempor;bus eius recentipr fuitjaperte Saturnum in tena 3 dC apud ho pi n S s ^f^k^^fe tyUp v~. a •SHcSrisap- M-lv, at«§i£ primus Vranus eminereintercartcros potetiaccepenr, E ii) DE FALSA RELI. 8t*prfna'patum habere non regnum,poftea Saturmts ma iores fibi opes coparauerit,ac regium nomen afc/uerir. Qiridide Enniusdocet infacra hiftoria. Cap. XI111. Vnc quoniam ab rjs, quae retulimus, aliquan tulum facra hiftoria dilTentit,aperiamus ea,q ueris literis continentur, ne poetaru ineptias ». - yin accuiandis religionibus (equi,ac probare uideamur.Hxc Ennrj uerba funt. Exin Saturnus uxore duxit Opem.Titan,qui maiornatu erat,poftulatutipfe regnarer,ibi Vtftamater eorum, dC fbrores Ceres,atqj O ps fuadent Saturno, ut de regno nonconcedat fratri, Ibi Titan,qui facile deterior e(Tet,cp Saturnus,tccirco &C q> uidebat matrem,atq? forores fuas opera dare,ut Satur nus regnaret,coce(Iit ei,utisregnaret,ItacgpacT:useftci3 Saturno, uti fi quid Iiberu uinlis fexuseinatuVffttneq} educaret,ideius reicaufafecit, uti ad fuos gnatos regna rediret.Tum Saturno filius quiprimus natus cft,eu nc cauerunt-D einde pofterius nati funt gemini Iupiteratcp Iuno.Tu lunone Saturnoin confpedumdedere,atqjlo uem clam abicondunt,datq?eum Vefto educandu,cada tes SaturnumJte Neptunu clam SaturnoOps parit,e5 q? clan:ulum abfcondit. ad eudem modu terno gtu O ps parft geminos Plutone^cV GlaucS, PlutonlatinecftdfV efpiter,alt) Orcum dicut,ihtGlaucafiliam Saturnoofte d«t,acfihuPlucone ca;Iant,atc{? abfcondut. DeideGlau caparuaemorit.Hajccutfcriptafunt;Iouis, fratrucpcius ft rps.atqj cognatio in hunc modu nobis ex facra fcriprio ne tradita eft. Item paulo poft haec refert.D einde Titan, LIBER I. XXIIH. pcftcp refciuitSaturno filios procreatos,atqj ediicatosee cia,{educit fecu filios fuos,gTitani uocanf,fratremqj fuu Saturnum,atq3 Opem coprehendit,eosqj muro circuc git,& cuftodiam his apponit.Haec hiftoria c$ uera fit dc cet Sibylla Erythraea eade feredicens,nifiqjinpauci's, q[ ad rem no pertinet, difcrepat. Iupiter crgo liberatur fum mi fceleris crimine, q> patrem uinxifTe compedibus phi' betur.Id efn Tita patruus fecit,q> illecontra pafticnem, fusqj iurandu mares liberos fuftuliflet. Reliqua hiftoria fic contexit.Iouern adultu cum audiuifletpatre\atqj rpa' trem cuftodrjs circufeptos,atq$ in uincula coied:os,uenif fecumagna Cretefium multitudine, Titanfiqj, acfilios eius pugnando uicifle, parentes uinculis exemifle, patri regnu reddidifTe,atqj ita in Creta remeafle.Poft haec dc indeSaturno datam fbrtem,ut caucret,ne filius eu regno expelleret,illu eleuandse fbrtis,atq$ effugiendigiculi gra tiainfidiatumlouijUteumnecaret.Ioucm cognitis infidi is regnum fibi denuo uendicafTe, ac fugafle Saturnum, qui cum iactatus eflet per omnes terras, perfequentibus armatis,quos ad eum comprchendendum, uel necandu Iupiter mi(erat,uix i Italia Iocum,in cj Iateret,inuenit. Qiia rone homines D fj cceperint nominari. Cap.X V. "1 Vibusexrebuscum conftct illos homines ' fuiffe, no eftobfcuru quaratione Drjcoepe nnt noiari. Si cfh nullireges ate Saturnum, —-1 uelVranumfuerunt^ppter hominu raritate, qui agreftem uitam fine ullo redore uiuebant, no eft du bium, quin illis cemporibus homines regem ipfum,to/ E iirj DE FALSA RELI. famqj getem fummis Iaudibus,ac nouis honoribus iacla re coeperit,ut etiam Deos appellarent, fiue ob miracuIS uirtutis,hoc uere putabat rudes adhuc,cVfimpIices,fiue (ut fieri folet) in adulatione praefentis potetiae fiue ob be ieficia,qbus erant ad humanitate compofiti.D einde ipfi reges,cu chari f uifTent ijs, quor um uitam com pofuerat, magnum fuidefyderium mortuireliquerunt.Itacp homi neseorufimulachrafinxerut, ut haberetaliquod exima ginucontemplationefolatium. Progrcfficglongiuspcr amoremmeriti,memoriam defundrorumcolere cczput, utdC gratiam referre benemeritis uiderentur,cYfucceflb res eoru allicerent ad bene imperandi cupiditate. Quod Cicero de natura D eorum docet, dicens, Sufcepit aute uitahomium, confuetudocg communis, ut beneficrjs ex cellcntes uiros in ccelumfama,ac uoluntate toIIcret.Hic Hercules,hinc Caftor, hinc Pollux, hinc A efculapius, hincLiber. Et alio loco atqj alio in plxrisqj ciuitatibus in telligi poteft,acuendae uirtutis gratia,aut cj libentius reiV publicae caufa periculum adiret optimus cjfcjj, uiroru for tiummemoriahonoredeorum immortalium cofecrata. Hac {cilicet ration eRomaniCaefaresfuos cofecrauerut, SC Mauri reges faos. Sic paulati religioncs efTe ccepere, dum illi primi,qui eos nouerat,eo ritu fuos Iiberos,ac ne potes,deinde omnes pofteros ibuerunt. Et hi tn fummi reges obcelebritatem nofsinprouinrijs omnibuscole> bantur.P riuatim uero fmguli populi gent(s,aut urbis co ditores, feuuiri fortitudine infignes erant, feu fcemina: caftitate mirabilcs, fumma ueneratione coluerunt, ut (^j^Y*-"' 4 » r^-^V^-Pl ,1 'A NIBER I. XXV^XjP^^-fli iEgyptrj Ifidem, Mauri lubam, Macedones GabyrUjVry-r*^'^^^^^ | Poem Y,ran«^>V at ^ ni '-- aunff '^ a ^ 1 ' n * Sangum,Roras|^^^w-^-f>-<' f .> ni Qinnna.Eodem utiqjmoA^henajMirjerua, Samos^e^^^C^^-. | Iunone,Paphos Vene£em,I^e^ " Liberum, A pollinem jPelphi. Sicg populos,atcg regic^^^SH^*^^^ 1 ^ nes uaria facrafu(c_pt-. funt, dum grati homines effe inl_£ ^Zti^~> _j* ' gr>f»..<7tf r ' i>-_~-^._„ l_o£«- > ' ln "^^^, 1 ^^!lO-pQ-v-^-.v^ ^ fuos principes cupiunt, cV quos alioshonores uitacareti^X—— 1 1 A.O*»-tC JaXA-vT^»-W . , <"iwp ^«-' ■'W p-v^ ^ tsr^:-r • I bus^defgrantjuenirenon pnt. P ra ^|^ a P ,e ^^onim,g^^^^^ fuccefferant,plurimu contulitad errorem/quiCut diuina ^^.±^^c*Z^fa \ *'^^-\(~' -v ,. «>^V»^o€r- ^Vi^" t | ftirpe nati ui^ere^ lerut,aeferriqj luvTerunt. A n ne poteft aliquis dubitare.j^ *~ ^ ^ f, quomodo religiones deorum fint inftituta.?cfi apud Ma JU _1v~. ,:'yf ronemlegatS^exue^Aafpcrjsj^ j NuncpaterasJibateIoui,precibusc«uocate __ T^^X5 r ^ £ ^ ?v ^ 1 J^^-A 1 ^~p^T~fc * &_•«>__> vfc_VV> U r «J6->--^' t ^ V ' Anchifengenitorem. Cuinontantumimmortalita''' _>■ . . ° «__»___■ ■--£__^0^~-i~£*>f>~l* 1v-~r- tem, uerum etiam uentorum tnbuit poteftatem. -"^s.** ^v-i^ '«w^,_ / '-r-^»^- r <-* . ^^v^S^i^ VI Poicamusucnros,atcpha;cmea,facraquotannis, ^jSZ^t-s^QUJU VrbeuclitpoGratemphsfibifefredicatis. >$^__^-^.-v, Idem feilicet de loueLiber&^nj&MetxuriusJ^ pOK^E^S^^^f^" lo fccerunt. A c poftea de his ipfis fucceftc^es eorti Ac/^^ * ^iaw^rvX.--.- L^. , r r j_i£«-S__? *vV--^b-KU^«< runt prmiijacraillc^m^uniuerifs^e^us tradTder„t_3--«^^^S2^ r v^r** «__<£__> c_u_«<_.v-v^-^ __V_v^ 1 £^-_.W^-_v (J^_tv- ObhancuanitatemSibyllaficeosincrepat. ^ StW —tr*Vr»» • "C— x - -!Vv_>---»-Vx^_«-^«~^ f^<-^»4--^ -__ 7°*-"" V?-vja£v-U-- ^ifi.c-i vftr^-rtvw- -^pfcrJp^^trtXGr jf-~Cm. , r_a. PHJv-^^vf-^i-. - *>^wy?^. lV*»W-~" ^co^vcv 'y^p^^^^\^i>^ y^/*rG^S^^'-<^*n\*^c .\ji.^-Jr~Q ^^^^W^^fv-.^f-- : jW_-. «-f-^r^Sv^^-vvvvv^ ^fle*dl€hilofophusftrit, fiquidemfoliisextititPIatonis imitator,in eoIibjo 3 ^iofeipfumde morte^tjlteconfola^ cus eft.non dubitauit dicere,D eos, qui publice coleret, homines faiffe.Quocl mfius^eftimomiirn ep^ebe^gra' utffimum iudicari,quoa dfaugurale habuit lacerdotium, >ot- O-cotf- 6. eoldem colere, uenerariqj teftatur.Itaqj itra paucos ^tQ-v"^'^ A TT^^f^ T>r~fc'T> ueriiculos duas res nobis dedit. Na dum imasinem rilix .l„.._^C.y=^rfr3 ^._a*&*v*£3J r r««**«_ eodem le^rnpcjacolemturimle profiteret, quo illi a ue^ teribus fimt CQfecra.i,8c* illos mortuos efle docuit,cY ori ^*s7fr,fr~—3 £fi'r^-«»^~39 ^i-^^-WX-o am. Tcqj omniu optimam, dod-iffimaqj ap,pb„tibus dijs jmmortalibus ipfis, in corum ccetu locatam ad opinione p w , LIBER l. XXVI. Sl-S-r^S" w-S^rw. ommum moitalium cofecrabo. Fortaflcdicat aligspta: 4^KtiA P r - -i 3*<. nimiolucludeliraflc Ciceronem. Atquiomisillaoratio jvrc^»,,^- -a~v~,lS\ _ ■ -cto^-^-SV | - _ £c" docM^ cVexempIis, cV iplb loquc ndi genere gfeda non atgn,fcd conftantis animi, ac iudicrjfuit. Etharcipfe {entenrianullumpfertiudicium doloris. Necfcmputo illum tam uarie,tam copiofe, ta ornate (cribere potuifle, fv-r< t> nifi luctu eius cY ratio ipia,& confolatio amicoru,8c* tem r> tt^-^j poris Iongitudo mit^affet. Quid,c^j^e^icitinlib^'sd^ republicattdem de gloria? Nam de Iegifcjus^ in ogc Ph tonefecutus eft,le2es uoluit ponere, obus putarctuflv _p t .-4, : >vfc \ » ^ (- co V«^v. '^)*^ . «ioHj ^vii-W. O tAv^' rr«t--/»TT-€iGv-tv-^^ ft ^CvV^.^ VrvKV.|'>vv~e?\ I V f. 1 ^^^o.i^.A^DE FALSA RELI. N Wl tK^cxUv*.X lllHr : .s+^gF; r - "*?~~-f*"«it ^\^n~i~ ZL^. mteii«raus,quorwmmemonam ii cadcm ratione uctc- ^^^^7^^=^ W^Sf^U-.*.... - . «^ws ■ ^w^fl^t^-^o, resCO niecrauerunt,quaieimaginem,nomenfl5hhsecon^ ~» s^^S^v-^-r-rt'*^ Hl rr 1- • • ^"*)W^9 * • s*t-k.T fecraturu.Ttf%ie dicit,ignolci merentibus potehVreden.- \ Oi^n^-^e) ■V# n . ^ . . x^.fW..»-r-~..-^ _ tibusnonpo^r.Q-uis enimtamdemens, quiconfenfu, QC placito inrmmer^)ilium ftuitorum, agiri ccclum mor 1 -yJ»«WW~r i Kc- p~> ^J-o^V-VsV-^i----1 - - - . *,w-«w.ua»t -,^K-t^' K ^ rvro fuis in rempublicam meritis etiani deiudi j -^Z^- -(Vv-^^^olninisnonorecaruiffet.Etqu^demconfiboPifonisfo r^h^**"*7„ r~_,ccri.S£ L. Caefaris propinqui,quiuetabat funus fien',8- t n---V^CK^V*T»'^--^ ,r ^ — 1 1 « -f>~-i ol -lo rT "°~' -^j^j^fD olobellae confulis, quicolunanam i f6ro,id eft titulum fyS^tf^*- «^H^^efus euejty,ac focum exp^auit. Nam Romulum defy ^e nofaisfiriffedeclarat Ennius, : apud quepopulus amiha '^f^J^^^^ fege dolens haecIoquit. O RpmuIeJR.omuIe dic,o, ^„c6Q_uaIem tepatriaecuftodem Drj genuerunrt tewuZEe-g f^ofjTu produxifti nos /ntra 1 umtnis oras. hw.^~r~^t^~-~*z. „ . ./.i^-^v^ ^^..Qj-^o <£) pater,o genitpr, o fanguen D rjs onundum k%m b .(- f.^--^-v« «'Jv--. -r^" '-'-yf~;T^enti, ^"'^ ^J^^™ ^iffej^reg^Jiuano habituauguftiorem,eucpiTjadaffead £®p^!^^ e ^ e '^ Qu-rinum "^J^^^3^«oq^.C^o^c?Jo 8. ipfi populo gfuafit,R6mulu ad de<- ETr~~~~? fr £K /^7Tbs abrj{re,c^lenatufufpicidrie cxdis regia? Iiberauit. ^ft. -? -rJS^PT^?— "i^^SSfe^ ratione drj effe non po(Tunt,quos fexus difcernit ^^♦H-^r^T :~r~fEto>in naturam Deinoncaditfexus, aut coitus, aut tT_) i—■ t*^«"4^ v ^ v '*' , ** !V * , ^ r\ i 1 ^TfvL ^-^Vd^V^^^^^^--ir*" ^-^-^fzt^? ^fcf^r^-- ^lw^rt^ - . ^v-^rrl^-^-t-' °"T~ ^"*H ^ ^J™"^*"' 5 ^y^i^-Vc t v»r^-*r> «» | fc . liber j. xxvrrr. " <** J"W-t*j^ alcer infirmior eft.Robuftiores em mares funt,fcele iW O^J,..-^^*jfi™t -^^J^-^-e" tn^JpJ^JSi_'' becilliores. Imbeciil.tasav.tno caditin Deum, crp-one fcemieus fexus. Huicadditfumoris argumetiexVreailla^' codufio, ut drj no fint, qm in drjs cV fccm.nse funt. JTQuod ftoici fidehiftoriarum, cVpoetarum figmenta inani phyfica ratione peruertunt 5 cV qux miferiaj-cV tur^ pitudinesde Drjsreferantur. „ Cap. XVII. O £•--»--_- fii-iofapi-^. \$^L.^? B ha» rationes ftoici ahouerfus Deos inter f\-v*+i . _ o pretantur.Et quia non prseuident quid ht in ^~>w«.-t*4»»**. _. ... uero 3 eonantur eos cum reru naturalitim ra/ ^[vt~£?CvvA^< '"V- i-^V-i-^-' v< -« <^ ~ '^fiL tic^ecpniugere,quos Cice.fecutusdedrjs^~* > ac religionibus eorum hanc fententiam tuhj. Yidetis ne . * , r . , i «rWlrH^W®*^ 6 i'gitur,ut a ph^Juos rebu^b,ene,at.cg utuiter muentis tra/ clafitadcomentitios,ac fidosDeos^quaires £-.ntiitfat t~«r»>—4-c«- ^yc^~„^. i^f^c^tf-" fas opmiones.errorescBturbuIentosJupftitioes petfeanjr * ,_~oW A— r Jjk*" . " les,cV: formaj ern deorum nobis SC aetates,"8_ ueftitus>or S-.» ' , mtuscR noti iunt.Generanrxten.a,coniuoia»^enatiQ/ r 3t »^=T;^A<: />v-~/v,c^4^3£l .<***"' jHf»^P < nesomnes, omniaqjtradudaaci fimilitudirxPTOedlhta ■ . n ,'M--- «s humana-.Quid planius,C[d uerms aidp<2*eiKKomaa_ philofophiae pnceps, 3_ ampIifliEwo facerdctio prafditus, commetitios,ac fidos Deos rerlarguit, quortim ctiltus pe -xy^j^r^-L-Jl^ . fuperftitiones pene anileseiie t?ft^«r,falfis ppjnioibus, erroribu^tjKbiilentisJpIicatos' hbies eiie qtieritur. Na totus^eryerdus deiiatura deoru m omnes^ ft(nditCis a r^ ligioncseuertit, afa^fe£t>Uidergoa nobTs ex^datur ° X' pv,-, . T"x..... >vtT-w—-< „ ^ ampl.us. Num eloquetia fuperare poliumus Cicemrje, I~_ _^7 * "^Cyx-r-^v, Pvff^tf mirame fd qufdem, fed fidutia illi.defui. ignoranti uerif3 teru. quod ipfe fimpticiter i eodem oge confitet. Ait em F ij DE FALSA RELJ. farilfus (e po(Tedicere,quictnor^t,^^uid ftt,hoccft fal fa fe incelligerl,uera^nefcire. Clarumeft igitur homines fuiffr iIIos,cjmd^utantur,cVeoru memoriam poft mor tem conlecratam efle, ideo etiam aetates diuerfie funt, 5>C cert x ima?ines fi'n2uIorum,cjd in eojhabitu,cV aetatc firv «coCP g fl^^ ^ r •rA'- ^3 ^v< gulorumiimulachra corigurataiunt, mquaqueqjmors deprehendit. Confyderemus(fiplacet}erumrosinfeelci um deorum. Ifis filium perdidit, Ceresfiliam,expul{a, cY perorbem terrae iadata, Latona uix iofulam paruam, in qua pareretfnuenit.Deum mater Scamauit formofu adolefcente,&f eundem cu pellice deprehenfum exedtis uirilibus femiuiru reddidit. Et ideo nunc facra eius a gal' lis lacerdocibus celebratur. luno pellices accrrime perie cuta eft,quia parereipianon potuitex fratreJnfuIam Sa mu icribit Varro prius Parthenia nominata, q> ib t Iuno adoleueritjibic^ etia Iouinupferit Jtacjj nobiIilTimu,8t"an tiquiffimu templum eius eft Sami,cV fimulachru in habi tu nubentis figuratii, 6>C facra eius anniueriaria nuptiaru ritu celebrantur, fi ergo adoleuit,fi uirgo fuit primo,po,' ftca muIier,hominem fuifle quinon inrelligit,pecudcm fe fatetur.Quidloquarobftcenitatem Vencrisoium U? btdinibus proftitutae,nonD eorum tantu,fed&hominu? Hxc enim ex famcfbMartis ftupro genuitHarmoniam, ex McrcurioHermaphroditum,qui eftnatusAndrogy nus.ExIouecupidinem,ex Anchila Acneam,ex Bute Erycen,ex Adune quidcm nullum pof uic,cj enam tum pucr ab apro iclus^&T occifus cft.q prirna(ut in hifroria ia cra c6rinctur)artem meretriciam inftituit, authorq; n. uli LTBER I. XXIX. cribus I Cypro fuit,titiuulgo corpore quaeftum faccrct. Quod iccirco imperauit,nefoIa pmer alias mulietes im pudica, &C uirorum appetens uideretur. Etiam ne habet ha?c aliquid numinis? cuius pluranumerantur adultcria, cfj partus.Sed ne illaz quidem uirgines ilhbatam caftitate feruare potuerunt. Vnde em putemus Erichthonfu efle nat u tri A n ex terra, ut poeta? uideri uoluts' at res ipfa cla mat. Nam cum Vulcanus drjs arma feciflet, eiqj Iupiter optionem dediflet praemrj,quoduellet poftuIandi,iuraP fetc£(ut foIebat)per infernapaludem, fenih(I negaturvf, tum faber claudusMineruae nuptias poftuIauit.HicIupi ter optimus maximus tata religione coftridus, abnuere nonpotuit,Mineruam tamenmonuitrepugnare,pudici tiamqj defendere,tu in llla colludtatione Vulcanu in ter^ rarn^pfudifleaiut ieme,undefitErichthcniusnatus.Idc5 illi nomen lpofitum caso tuo- tj;JW wk xQovoo-, id cft ex ccr tarnine,atqj humo. Cur igitur uirgo eum puerum cu dra coneconclufum, &C obfignatu tribus uirginibus Cecro' pidis comendaui't^euides(ut opior)inceftu,c]d nullo mo poflif. colorari A Itera cu pene amatore fuum £didiflet,cj erat turbatis diftractus equis.prgftantiflimu medicu/Ef culapiumcurando i"uueniaduocauit,eumc£ fanatum Secretis alma recondit Sedibus-,cY nympha; Egeria;,ncmoriqj relegat, Solus ubi i'n fyluis Italis ignobilis amum Exi'geret,uci -foc$ ubi nomme Virbius eflet. Qiifd fibi uult hxc tam dihgens, tam fo!icita curatio? cd fecrctaj fedes^quid relegatio uel tam Iongc 3 ueI ad mulie F rij \ DE FALSA RELI. rem, uel in folitudinem? cjd deinde nominis comutatio? P oftremo gd equoi^ ta g tinax abominatio? Quid fignv ficat haecola nifi cofciam ftupri? &T amor? minle utrgina/ lera.Erat plane,cur tm Iaborem pro tam fideli iuuene fu fceperit,quia amanti nouercac obiequium pernegaret. $QuomodorefeIla^unj,quiDeose{Tefados ex homi nibus mentiantur. Cap. XVIII. O c in Ioco refellendi funt etiam rj, qui deos ex hominibus eiTe fadtos^non tantum faten tur,fed,uteos Iaudent,etiam gloriantur,aut SU uirtutis gratia,utHercuIem,autmunerum, ut Cererem acLiberum,autartiumrepertarum,utAe£- culapi5,uelMineruam.Haec uero qj inepta fint,quacjj no digna,propter quaehomines inexpiabili fe fcelere conta^ minent,hoftescg D eo ue ro fiant, § contepto mortuorS facrafuicipiunt, ex fingulis rebus oftenda. Virtutem ee dicut,quae homine tollat in ccelum,no illam,de qua phi/ lofophi dixerunt,qua; pofita eft in bonis animi,fed hanc corporalem,q dicit fortitudo,qua: qrn precipua ln Herr culefuitjimortalitatemeruifle creditur.Quis tam ftulte XS^^tfh ^t*f - 1 * Re P tusei ^' u£ corporis uires diuinum,uel etiamhuma^ ~& ^Cw^^^ 11 " bonii iudicet, cu fint dC maiores pecudibus attributa?, (^"^^^f^ £^ uno morbo Gepe frangant,uel ipfa fenecfhite minuant *X£^P&$** <*»8£ corruantfltaq} ide a cum ille deformari ulceribus toros ^X^r^^^T ^" U0S cerneret > n ec fanarife uokn'c,nec ftne fieri,neqn ie" v^^^2St^>- tyfo minor,atit deformior uideretur. Hunc ergo, qui ui ^v^"-^^*^ llum feipfum combulTerat, afcendnTe in ccelum putaue> rat,eacgipra, qua:ftulti(fimeadrm'rati funt. fimulachris, / l liber: i., ,„v/ xxxi. f c«<,p^^^9^^c>l.(^,^^ < '-, . ^fS*** piomedicjna, Vulcanofabrica. Colamusigiturcxillos, * <0 *r-iA~*- r ti +^Jm*r-~-> P Ynw qui fuIIonicam,fi^inamc^c|ocuerunt.Cur autcm figuli nxrepertori honos non nabeturf A n quia ifti djujtes ua - _ - , •j-.«-rf>r .^-r '^-~^+ cr - < -' tr fa fam^omemnunt^Sunt cValiaj artes,quarum reperto reshumanaeuitajplurimumprofuerunt. Cu£^p n J? tIam ilhVaTtriouta funt templatfed nimirum Minerua eft,que. omnes reper^Jdkoc^ illi opifrces fupplicat. Ergo ab hrjs fordibtis Minerua afcendit in ccelum. Eft tjero caufa cur ^V>v--^->M?>-|t~ qtiifcfcderelinquat eum,quiterram cum animatjbus,co_ ^ r T if~'5 - • I ri»r^*- _ -v-^WiiicO lum cum aftris,cx luminibus exorjtis eft,ut eam uenere^ iVKp ~» ■ > i »yqr~n-x. «rj~-*--** t -' ^ « » . <~~> cw^, qua: telam docuit ordiri? Quid ille, g uulne^ajn cor^ poribus fanare docuitf n^ufn poteft effe prxftantior^qujJ qui corpora ipfa formauit fentiendi, ac uiuendi rationem deditf Herbas denicft ip(as,8c' caetera, quibus mededi ars - a-.^ v ^ .* * -f*_-^ r conltat,excogitauit, ac protulitc JIQuod Deosuanos, 8_ Deumuerum nemofimul po teft eolere. Cap. XIX. T enim dicetaliquis,5_ huic ftimmo,qui fc cit omnia,8_ illis, qui partem profuernnt, fug uenerationem efle tribuendam. P rimum nec facflum eft un^, ut qui hoc colit, etiam D eu coluerit,neqj fieri poteft, quoniam fi honos idem tnbuit alrjs,ip(eoino no colitur,cuius religio eft,illum efle unu acfbltim Deum credere.CIamat fummus poeta eos om nes,qui inuentas uitam excoluere per artes, apud iferes efle,ipfi.imc^ illum medicing repei torem talis, SC artis ad ftygias undas fulroine cfle detrufum,ut intelligaus,cptu ualeat pateromnipotenSjquifi. Deos fulminibus extin G DE FALSA RELTV , gmt.fed homines ingeniofi hanc feeum habebat fortafle rau'one,qa D eus fulminari rio poteft,apparet non efle fa clum Jmo uero qa factu cft,apparct hoiem fuifte^noDe um. Medacium crh poctaj^ non m fadto cft, led in nole. Metuebantem malum,fi contrapublicam gfuafione fa' tercntur, quod erat ucrum, quod fi hoc conftatintenrv (bs,ex hoibus D cos fados,cur ergo non crcdut poerss, fiqnillcrufugas.cxf uuJnera,&rmortes,&bella,& adul teria dcfcnbuntv Quibus ex rebus intelligi daf, no potu iffcullopa&o fieriDeos,qanehoicsqdem,pbifuerut 9 eaq? in uita ftia geflerut,q mortem pariunt fempiterna. glDe propria Romanorumreligione. Cap. XX. Entonunc adpropriasRomanorum religio nes,qfh decomunibusdixi, Romulinutrix Lupa honoribus cft affecla diuinis.Et ferre, fi idaial ipfum fuiflet,cuius figura gerit.Aii" thoreft Lfuius LarentiajeffefimuIachrum,cVqdem no corporis.fed mentis,ac moR?.Fuitcm Fauftuli uxor,c^ ^ppcer uulgati corporis uilitateLupainter paftores,id e, meretnx nuncupata eft,unde etia Lupanar dt'cit,exeplu lciltcet AtheniefiumineafiguradaRomani fecutifunt, apud qs meretrix qdam noieLeena,cu tyranum occidif* fct,qa nefas erat fimulachrum conftitui meretricis in tem plo^aial/s effigtem pofuerut,cuius nomengercbat.Itaqj ut illi monimentu ex no!e,ficifti ex^pfeffiocfecerut.Hu iusnois ctiam dics fcftus dicatus eft, cV Larentinaliacon ftitura. Nec hacfolum Romani meretricecolutjed Faii lam cjqj, qiuHercuIis (cortu fuiffe Verrius fcnbit.Ia qua liber i. xxxrr. ta iftaimortalitas putandafit,quaetiameretrices afTcqua tur.Flora cu magnas opes ex arte meretricia qfiuifTet,po pYm Romanu fcripfit ha;rcde,certa pecunia reliqt,cuius ex annuofcenore fuus natalis dies celebraret^editionc Iu doru^sappellatFloralia. Q_uod qafenatui flagitiofum uidebat, ab ipibnoieargumentufumipJacuit,utpudeda: rei qda dignitas adderet. Dea finxerut efle, q fl oribus jv fit,eaq$oportereplacari, utfruges cuarboribus, autuitt bus bene, ^fperecgrloreiceret. E u colore jfecutus in faftis poeta no ignobile ny mphaf uifle narrauit, quae fit Chloris uocitata, eacg Zephyro nupta" qfi dotis Ioco id accepifle muneris amarito,uthaberet oim florupoteftate. Honef teqdeiftadicunt,fedihonefte, turpitercp credunt. Non debet(cu ueritas qritur)hmoi nos uelameta dccipere. C e lebrantergo illi ludicu oilafciuia,conuenietes memoria: meretricis. Na praeter uerboru licentia,cjbus obfccenitas ois effundit,exuuntur ctiS ueftibus popfo flagitante me retrices,qtuncmimoru^ungunturofficio, cVinconfpec tu populi ufqj ad fatietate impudicoru luminu cu puden^ dismotibus detinentur.CloacinaefimuIachrum incloaca maxima repertum Tatius cofecrauit, cV quia cuius efTec effigies ignorabat,ex loco illi nomen impofuit.Pauore, Pallorecp Tullus Hoftilius figurauitA' coIuit.Quid dc hoc dicam,nifi dignu fuifl.c,qui femper D eos fuos(f cut optari foIet)pra*fentes haberctC A b hoc illud M. Marcel lidecofecratioe honoris,atcg uirtutis honcftatc nolm dif ferrecongruit.EadeuanitateMcnteqcpintcrDcoscoIIo cauit Senatus,qua,pfedo fi habuiffct 3 eiufmodi facra nu> DE FALSA- RELI. qaam fufcepiflet,magnum Cicero,audaxc$ confiliufufr cepifle Grxciam dtdt, quod cupidinu, &T amorufimuIa<' chraingymnafrjs confccraflet, adulatus eft uidelicet A C tico,&f irrifit hoiem familiare. Non enim lllud magnum aut omnio confilium diccndu fuit, ied Ipudicorum hoirn perdita.cV dcplorata nequitia,quiIiberos fuos,quos eru dire ad honefta debcrent,proftituerut Iibidini iuuetutis, aquibusflagicioruDeos, dC inillispotiflimu locis, ubi nuda corporacorruptoruluminibuspatentj&inillacoli aetateuoluerut, quasfimplcx, &C iprouidapriusirretire, &C ilaqueos poteftcadere,c|jcauere.Quid mirufiabhac gente uniuerla flagitia manarut? apud qua ipfauitiarehV giofa funt 5 eac£ non modo no uitantur,ueruetiamcolunf. Et ideohuic fententiae tancjj graecos prudentia uinceret, adiecit. Virtutes ern oportet no uicia confecrari. Quod fi recipis o M. TulIi,non uides forte,ut irrupant uitia cu uirtutibus,quiamala bonis adhaeret,&inanimis hominu potcntiorafunt,quaefi uetas conlecrari, reipondebit tibi illa eademGraecia,fe alios Deos colere, utprofint, alioi nenoccant- Haec enim femperexculatio efteorum, qui mala fua pro Drjs habent, ut Romani Rubigtnem ac Fe brem. Si ergo uitia conlecranda no funt, in quo tibi aflen tior,ne uirtutes quidem. No cnim perfe iapiunt,autfen tiunt ,neq; intra parietes,aut xdiculas IutofacTas,(ed intva pcftus collocanda?funt,& interius comprehedcndae, ne fint falfae,fiextra hominem fuerintcollocatae. Itaq? prav claram illam legem tuam derideo, quam ponis hijs ueiv bis.Aft ilIa,propter quaedaturhominiafcenfiisinccelu, Lia.sR l xxxnr. mentcm,uirtutem,pt'etatem ,fidem,earucp Iaudura delu brafunto.Atquihajcfegariabhomine non eas hisiiv eptrjs cauillant.A Laceda?motjsfortafle didicer5t,deos fibi ex euetis fingere.q cum Meflenios obfidercnt,cyilli fartim deccptis obfeflbribus egrefliad diripienda Lace dcemone cucurriflent,a fpartanis mulieribus fugati funt. COgni tis aut hoftiu infidqs, Lacedacmonij fequcbartur. His armataemulieres obuia Iongius exiuerut, q cu unos fuos cerneret parare fe ad pugn5,q putaret Meflcnios ef fiC,corporafua nudauerut. Atilli lixoribus cognitis,cVaf pectu in libidine concitati, ficut erant armatipm;fti funt utiqj promiicue. Nec efh uacabat difcernere, ficiuuenes ab ijfdem antea mifli cum uirginibus ex quibns funt par thenrj nati.Propterhuius facli memoriam aedemVeneri armatar &C fimulaihru pofuerut, qd tametfiex caufa tur^ pi,tamc honeftitis uidetur armatam Venereconfecrafle, quam caluam. Eodem temporelouiquocp piftoriara appof ta eft q> eos in quiete monuiflct,utex omnifrume to.quod haberent,panefaccrent, cV inhoftium caftraiV clarcnt.eocjj fadofoltitaeft obfjdio,deiperantibus Gafc lis inopiafubigipofleRomanos. Quaeiftareligicnu dfl rifio eft f eorum defenlbr cflem, quid tam grauitcr que* ripoflcm,qldeorumnomen I tar;f LIBER i. XXXIII. deat Formcem deam?uel pofiusdocflos uiros celebran*- dis fornacalibus operariv quiSjCu aud at deam M utam,te neve nfum queatv Hanc efle dicut,ex qua fmt natsLares, 8c" la pidem colut informem,atc^ rude,cui nomen erat TermiV nus? Hic eft,quem pro loueSaturnus dicitur deuorafle, nec immerito honos illi tnbuitur.NamcumTarquinius capitolium facere uellet.eocg in Ioco multorum deorum facclla eflent,confuluic eos per auguria,utrum Iouiccde re uellent,cYcedcntibus cazceris,fblus Terminus manfit. Vndeillumpoetacapitolijimmobilefaxum uocat. lam ex hoc ipfb cfj magnus I upiter inuenitur,cui non cefTit la piSjeafortaflefiducia^q uodillum depaternisfaucibusli berauerat.FatftoitacpcapitoIio, fupraipfum Terminum forame cft in tedo reliclu,ut quia no ceflcrat, libero cce lo frueret, quo ne ipfe quidem fruebStur,cj lapidem frui putauerut. Et hirfc ergo publice fupplicat, quafi cuftodf finium Deo,quinon trnlapis^fed etiam ftipesinterdum G titj O DE FALSA RELI. eft.Quid de fjs dicam, qui colunt taliaCnifi iplbs podffi/ mum Japides,ac ftipitcs effe. ^FDefacrificrjX&myfterrjseorum. Cap. XXI. IximusdeDijsipfis,quicoluntur,nuncdefa cris, ac myfterrjs eorum pauca dicenda funt. Apud Cyprifalaminemhumanam hoftialo'' uiTheucrus imolauitjdq? facnficium pofteris tradidit, quodeft nuper Hadrianoimperantefublatum. Eratlex apudTauros lhumanajcV fera gente, uti D iana? hofpites Jmolarer,cYid lacrificiumultis tpjbus celebratueft.Gal' Si Efum atrg Teutate humano cruore placabat. Nec Iatf' ni ^de huius lmanitatis exgtes fuerut. fiqdelatialis Iupif etiamnucfanguinecolit humano.Quidabhisbonipre/ cat,cjbus fic facrificatCA ut gd talesD rj hoibus pftarepnt cjrum pcenis propicianfrSed de barbaris no eft adeo mi^ randu, quoijt religio cu moribus congruit • Nri uero, q lg maTuetudinis, &C humanitatis gliam fibi uendicarut, non ne (acrflcgishisfacris lmaniores repiuntvHi efh potius fcelerati funthabedi,q ,cum fintliberaliu diiciplinaru ftu drjs expoliti,ab humanitate defcifcut,c| qui rudes,8aPi«cr kjov/Vx K DE FALSA RELT. cum de duabus Cancri ftellis Ioquuntur,quas gr xci "m* uocant,a(eIIos fuifle, qui Iiberum patre trafuexerint, cu amne tranfire non poflet, cjru alteri hoc praemiu deder/t, ut humana uoce loqretur.Itaq? mter eum, Priapucp ortu eflecertame de membri obfccem magnitudie. Pr/apum ui&5,2£ aratum interemifle uidtore.Hoc ucro multo ma gis ineptum eft,fed poctis Iicet quicqd uelint. Non ex' cutio tam deforme myfterium,nec Priapum denudo,ne quid appareat rifu dignu.Finxerunt haec fene poetae, fed necefleeft alicuius maioris turpitudinis tegedaj gra fida fint.Quae fmt ergo qramus. A t ea profedo manifefta e. NaficutLunaeTaurusmadtat,qafiriterhabetcornua,8^ Placat equo Perfis radrjs Hyperiona cindtum, Ne detur celeri uidima tarda Deo, Itainhoc,quiamagnitudomembri uirilis enormis e,no potuiteimonftroaptior uiftima reperiri, cfy quaeipfum, cui macT:atur,pofletimitari. Apud Lindum quod eft op pidum RhodijHercuIis facra funt,q[rum a caeteris longe diuerfuseftritus.Siquideno \\i cui exciderit bonum uerbum. Cuiusrei haec ratio reddit, fi tn ulla efle in rebus uaniflimis poteft. Hercules, cu eo delatus eflet, famemqj pateretur, aratorem quenda af/ pexit operantem,ab eocg petere coepit, ut fibi unum bo/ tiem uenderet.Eniuero ille negauit fieri pofle,quia fpes fuaomnis colendae terrae,duobus illis iumetis niteretur. Hercules folitauiolentiaufus, quia unum acciperenon LIBER I. XXXVIII. jrius Bibaculus inter pcipua pictatis exepla numerat, qui cu praetor effer, tn liftonbus peuntibus ancyle portauit, cum haberet magiftratus beneficio mur.eris uacatione. N5 ergo ille Furius.,{ed plane furiofus fuit,g pramiram hoc minifterio (e putauit ornare.Merito igit, cum haec a uiris no imperitis, ac rudibus fiant, Lucretius exdamat» O ftultas hominum mcntes,o peclora caeca, Quamhbet intencbris uitae,quantisq? periclis Daegithocaeui,quodcucgeft. Quis hxc Iudibrianode rideaTiCihabeataliqdfanitatis^cum uideathomines uelut mente captos ea ferio facere,quae fi quis faciat,inlufuni<' mislafciuus, 8c* ineptus efle uideatur. $ QuisauthorpraedidaruuanitatuinIraliaapudRoma nos fuerit,8c' qs apud alias gentes. Cap. XXII. Arum uanitatu apudRomanosauthor, SC conftitutor Sabinus ille rex,Cj maxime aios hoimrudes,atcplpitos nouis furjftitionibus ! iplicauit, t\d ut faccret aliq cfi authoritate,fi^ mulauit cu deaEgeria noAurnosfe hre congrefTus, Erat t]darh fpeluca popaca inemoreAricino,unde riuus geni fontemanabat.huc remotis arbitris 3 {e iferre cofucuerar, Ut ineciripouetmonftu Deaecoiugis eafkra populofe tradcre.q acceptifTima D rjs eent.uidclicet aftun&Mino is uoluit imitari^cj fc i anrru Iouis recodebat : cVibi dm mo ratus ; fcges ra^ fibi a Ioue tra d:tas afFerebat,ut 1 oics ad parcndd no modo Tpjo^fed ctiareligionc coftnoercr ncc ' diif ciie&ne fuit: p/uadare p?.ftorfb 9 .Id?pontificcs flami oss.ulie ;,augures creanit, D eos pcr familias defcnpft. H ij DE FALSA RELI. {ic noui populi feroces animos mitigauit, 6C ad ftudia pa cis a rcbus bellicis auocauit. Sed cu aliosfalIeret,ieipfum tamen non fefel I it. Nam poft annos plurimosCornelio, dCBebi o C O S S. in agro Icribae Petilrj fub faniculo arcae duarlapidiaefunt repertaeafo{Toribus,quar5inalteracor pus Numaefuitjinalterafeptemlatini librideiurcponti ficio.Itemgraeci totidem, dedifciplinafapientiaeicript!, quibus religioncs,non eas modo, qs ipfe inftituerat, fed omnes praeterea diflbluit. Qua re ad (enatum delata,de^ cretum eft,ut hrjhbri abolerent. Ita eos CKPetilius prae tor Vrbanus in cocione populi concremauit.Infipienter, id quidem, quid enim profuit hbros efie combuftos? cu hoc ipfum ,quod funt ita combufti,quia religionibus de rogabatur,memoriae fit traditum? Nemo ergo tunc inSe natu non ftultiflimus.Potuerunt enim cVlibri aboleri,8£ res tamen in memoriam non exire. Ita dum uolunt cV po fteris approbare, quanta pietate defenderint religiones, authoritatem religionuipfarum teftando minuerut. Scd ut Popilius apud Romanos inftitutor kptarum religio n5 fuit,ficahPopih'umFaunus inLatio,cj cVSaturno ne faria facraconftituit,8c' Picum patrem interdcoshonora uitjCxffovore fuam Fatua Fauna,eaqj coniugem cofecra, uit 3 qua C. Baffiis Fatuam nolatam tradit, q> mulieribus fata canere cofueuiflet,ut Faunus uiris. Eandem Varro fcnbit tataepudicitiaefuifle,ut nemo ca quoad uixerit,p/ ter uirum fuum,mas uiderit,nec nomen eius audierit.Io', circoilli mulieres inoperto facnficanr, &C bonam cieam nolant a cVS ex. Clodius in eo li.qucgraece fcrip(it 3 refert LIBER I. XXXIX. Fauni hanc uxore fuifle,quae,quia contramore,decusc£ regiutn cla uini oIIaebiberat,c¥ebria facfla erat, jfrgis myr thets a uiro ufcp ad morte caefa. Poftea ucro cu eum facli fui pceniterct,cVdefyderiu eius ferreno poflet,diuinum illi honore detulifie.lccirco in facris eius obuolutam uini amphora poni.Reliqt ergo pofterisFaunus quoCjjno pa rum erroris,que tn prudetes qq? gfpiciunt.NaLticilius eoBzftultitiam, qfimulachradeosputat efle, deridethis Terricolas LamiasFauni quas,Pompilrjcp (Uerbis. Inftituere Numanremit has, hicomniaponft. V t puer infantes credunt figna omnia ahena Viuere,eflTe homines,fTc ifti omnia fidfo Vera putant,credunt fignis cor inefle ahenis, Pergula pidorum. cYcxtera. P oeta quidem ftultos holes infantibus coparauir, at ego iprudentiores eflediV co.Iili emfimulachra hoies putat efle,hiD eos.IIlos artas facit putare quod noneft,hos ftulticia. Illi utiqjbrcui dc finunt falli,horum uanttas &C durat,cYfemr3 crefcit.Sacra Liberi patris primus Orpheus induxitinGrxciam, pri usqjcelebrauitinmonteBceotixThebis, Vbi Liberna tus eft proximo, qcum frequetercitharxcantuperfona rct, Citheron appellatus eft. Ea iacra etiamnunc Orphi< ca noiantur,in quibus ipft poftca dilaceratus, dC carptus eft,& fuit p eadem fcretcmpora, qbus Faunus. Sed qs artate prajceflerit,dubitari poteft,fiqdem per eofdcm aiv nosLatinus, Priamuscpregnauerunt. Item patrescom Picus,cYLaomedon,c] regnate,Orpheus cuArgonau-' tis ad Ilienfiu Iitus acceflit. Procedamus igitur ulterira, H irj CE FALSA RELf. cV C|tamas,quis.ornnino colendorum D eoru pnmus au thor extitit.D idymus in libris t^n/crt^. 7r/v/aj/>a7<5.i.cxpo £t:onis pindaricaeait,Mehfl~eaCrctenf,um rcgcm privna D ijs facrificaffe,ac ritus nouos,facroruc£ pompas intiO'- duxiffe-Huius duas fuifle filias, Amalthea^cVMdifTam, quxlouem pueru caprino Iavfre,ac melle nutricrunt«Vn de poetica illa fabula origine fumpfit,aduolaffc apes,atq$ os pueri melle compIelle.Mehffam uero a patre pnma fa cerdotcm matri rnagnaecoftitutam. Vnd e adhuc eiufde Matris antiftites MehTfaenuncupant.Hiftoria uero facra tefiatur ipfum Ioue\poftc$rerupotitus eft,intatam inhV Jentia uenifle,utipfefibi fana multis in Iocisconftituerct. ISJa cum terras circuiret,in quancuncjjregioneueniret, reges principesuepopulorum hojpitiofibi\cVamicitiaco pulabat,6c* cum a quocg digrediretur,iubebat fibi fanum creanhofpilisfuinomine,quafiitapofletamicitix,cV fce deris mcmoria conferuari. S.ic coftituta funt templa Ioui AtabyriOjIoui Labradco. A tabyrius erh,6VLabradeus hofpites eius,atqj adiutores in bello fuerunt ltelouiLa pnojoui Moliopijoui Caffio,cVquaeliint in eunde mo dum,quod ille aftutiffime excogitauit, ut cV fibi honorc diuinum,cV ut hofpitibus fuis perpetuum nomen acqutV - reret cum religione coniundhim.Gaudebant ergo ihi^cV Inwc imperio cius libenter obfequebantur, cV nomis fui gratia mus annuos ,cVfefta celcbrabanc. Similc quiddam tn Sjcilia fecit ^Eneas^cum condita: urbi, A ceftae hofpt> tisnomenimpofuit,ut eam poftmodum Iattus, aclibens Aceftes diligeret,augeret,ornaret.Hocrnodo religio/