Ilp ■ . „ . Wi
DECANl FACVL TATIS MEDICM
G E O R G I I ¥OLFF- GANGi WEDELII,
MEDIC. DOCTORIS, COMITIS PA.
LATINI CiESAREI, THEORETICES PRO- FESSORIS ORDINARII, CONSILIARII ET ARCHIATRI DVCALIS SAXONICI,
PROPEMPTICVM INAVGVRALE
P<L>
NVMMIS PILEATI&
J E N JE, Litteris KREBSIANIS»'

5355
f^£Si22E?,32
yjy.t^xtxxxzxix
lAxima hodieinexquirendisnum-
|>misantiquis vifiturinduftria, vtcertatim quafi gazae illae, frtanquam refiquiz majeftatis jmperii Romani non minus ^quam Graecorum, &colligantur, & exerceant ingenia illu- ftria. Viva eft ha?c hiftoria antiquae gentis & fapientiaf, quaeexhaufta nondumeft omnis, fedadmittit quaedam fpicilegia a vafta illa meiTe, quae duobus hifce feculis, irco noftro hoccemaxime,fa£ta eft.
Nosquoque interftrepere aufi, ab vtili aeftimantes & jucundo harc ftudia.vifis quibusdamclaflibus illcrum g'eneruml,'de mXoCp^ic feu Pi- lj: atis inpraefentiarumbrevibusagemus.Enimvero occurrunt etiam pi« leiin numrnis, tam antiquis quam modernis.illorum exemplo, &capite geftati &manudetenti,&feorfimexprefli, vt alias pileati dicuntur pileo obte£ti capite.
Puie hac capitis tegmen antiquiilimum,non folumPerfis, Parthis, Dacis,al^isque, fed & Graecis & Romanis vfitatum. Teftantur id nummi pileati noftri confirmant itatuae, quamvis non ita frequcntes cccurrant, concinit hiftorica fides. Non audiendus hinc V,F.Plewpitu,tp\libr.de toga- tor. valet. tuenda c,2, n jhp.tff, quod ad veteres attinet t />f uit, vel Graecos vel Romanos,iihoc capitis integurriento,quod vulgo/>//™^Wocarr;us»pIerum- qae vfi non fuerunf, fed nudo fuerunt capite, vel vefte caput velabant. Namnulliin veferibusRorhanorum ftatuis,nulliin aeneisquoque num» inispilei vifuntur.
De Graecis fifficit vel vnum /fA^praeceptum vtiHflimum l.» oper.v» xg<pu>rj(Pi tivTnpfa 7nAov ££«v a.<rn;mv, fv iaTtc^fi xafaSsvt}, fupta caput vero i.tleurr) b btto eUbonttum, x>t *n,-es t<> .bt-wefi'.ni. Al<*X<sn<?rum Magnum petafum inconventibus geftalTe in capite,fcribir^//&f»^iw /. n.c. g, Tarqui- nium vfum pileo,X/f<w U.c.tf. autor eft, de Augufto, Nerone & aliis mox videbimus.
Non obftat vero, in nummis antiquis,gemmis& ftatuisordinarie magis nud;' vel fJtimnon opertocapittexhiberi icones imperatcrum a- liorumque quod ihi nativa magss forma & facie vifendi fint. R.ariflimi & hodierno f \.ulo funt num ni pileati recentioresnemo tamen inferaf inde, non in vfu ifle pileos. Qaod vulganflimum eft.id frre omni feculo minus fcrirtisceIebratum,fedfuppofituropotius, &fruftianeum l vt fcriberetur, habuum. Hinc

*4(l)H>
Hinc & 70 Itpn&on (poptjfia geftamen tpheborum Hefychio audit pile-JS, Vt hi, ica necreliquae jetates turpeputarunt,pi!eolumnitidis impofuiffe_* comis.quadin arteamandimagifter /./.p.7#.canit. Et quod a Caligulaa- pud Di9»em !.fp f.74p,rekrtar conceffus vfus pileorum TheiTalicorum in theatris,(v«^j; t£ riXiai (aAc^ Trvqcuvjai, ne folis ardore lahorarent , id non tam intelligendum, quod nullus fuerit vfus antea pileorum t quam quod vel a tyranno prohibitus, vel non hujus moris & formae vfitati.
Nonminusacaliaveftium&integumentorum generapileorum pu- tanda eft emicuiffe inventio, ob neceffitatem.obcommoditatem, ne di- camdecorem,vnde idde tam cultis populis ne fufpicandum quidemeft, tam negligentes fuiffe fanitatis & incurios,pIerumque nudo capite ingref* fos, quamvis deHannibale.Catone, aliisque id afleratur a quibusdam_>» quibusidliberum fuit facere, vel omittere, nimiruiri domi, quod Sc nos yulgo facimus.
Valet enim id faltim & intelligendum eft ad naturae ducvtum, vt tran- fpiratio libera fit, non impediatur,nec intemperies augeaturcalidiori aere. Eo fenfu 5c Celftu explicandus,qui pileum damnare, nuditatem vero capitis commendare videtur interpretibus, quando l.i.c. 4. cui caput infirmum eft, dic,is nunquam id,(fifieri poteft^veftevelare, autad cutemtonderi debet; ipfa refragante natura, quaz pilos integumenti loco dedit,Sc Hippocrate pi-
leatO.Vid. Her.Tbriver.r» b.l.p.40.
Non videas vero vel in nummis vel alias fequiori fexui impofitos velvfitatosfuiffe pileos. Quamvis enim, averfa cumprimis nummorum faciefigUraeftanteslibertatistypoinmanu tenere vifantur pileum, idem tamen incapite non obfervaveris, Hincquando Pbilo/opbiu t.j.de Gener. avitxa(.c.j.ms7iztir[j,£va4 "}(>/%34 toT? TciXoic, tj x.aAvu(j.ctoi,capiMos : inteelis pileis fett vilamcnris citius canefccre notat, nil aliud innuere videtur, quam vtriusque ftxu. diftin£r.a integmnenta. Confer i.Cor. u. v.6.7.10. Ita Servitu ad i.p./E- ncid: pilea virorum funt, mitrae fceminarum, quas calanticas dicunt, quod ipfum 8c praedominium & ifyxyv quandam virili fexui fceneratur,&in nunv mis attendendum.
Quod fimaeeriam vifamus, vniformis fere fuerit pileorum, nonvna eademque forma etiam in nummis. Pileum quidem funt qui tegmen ca- pitis dicunt,a pilis, five quod expilisfieri foleret,fivequod pilos capitis te- geret; reftiusvero -rJmKuv, quodc^o-e Sx.den/are eft,vt innuatur pi- lens ex lana coacTtili denfatus, quod in hunc vfque diem obtinet & frequen* tatur apud Europasos. Vti vero magis & minus non variant aeque fpeci- em alias ,• ita Sc hic fero vfu venit, Siquidem pileus tam generis loco ca-
a % oituE

^
pitur, quam pro petafo, zmitlvvvpt pando, extendo, di&o, etlam non ra d go ipfo.
Sic quando Dicfcofides'J.z. c.ug.fabx iEgyptise tribuit tyvTKov fieyethg7ri* feovv,fo/iummagnumvt pttafum,\dTbcopbmjitttz££ett ps<ye% jjYA&j ferfahmif, magnitadine pilei Theffatici.l4.Uifi. Plant.c.io.p.tf. Ita vero audit petafus quo- que, vt alterum difcrimen pilei Lacedssmoniorum noniine quibusdam venit. Sic & Apulejtu apot.i.pro feipf, p.igp. deMercurio ; vtin capitecri* flatus capillus fub imo pilei vmbraculo app2re3t; cum tamen alias pe- tafus tribuatur eidem. Auguftusdomi petafatus, id eft pileatus, fuiffe fcribitur Svetonio, c.[S2. vbi videatur Beroatdtu, Nero poft crepufculum arrepto pileo ve! galero in popinas ingrefTus ibid. c. 2/. ideoque fxpe coniufi leguntur pi!eus&petafus,non folum in itinerevfurpatus»
Aliastriplex potiflimum pilei forma e nummis emicat,vna qualiseft pilei dormitorii, vt Plempiut loco cit.QtSokr.l.de pileo p. /£>,vocat,vel nau- aici, vt idem pribr, 8c R*vardtu de autontate prudent. c. j.p.g2. fcribit, fed quali in oris roaritimis hoc temporevtuntur nautar,argumento Bruti illius nummijcujus iconem fiftimus, & Antonini mox laudandi. Altera fpecies, eft fubrotunda fuperioritegminefeuapice, qualis eft Caftoris ckPollucis in nummo familiae Cordiae, non beneexpreflusab aliis. Egregium alium_» obtinemus M. Agrippse,cum S.C& ftatua virili pileata, non faftigiata figu- ra,fed rotunda,cum margine tamen quoque. Tertia dici poreft faftigiata s fcu majorrfaftigio gaudens, 8cmargine fignata magis, vnde & mhipLaiu vtvp-)ct.Tzt, turrttitt fajiigiati pilet vocati, qualis eftinnummo Trajani exhi- bitus in icone* Tacemus Cn, Planci ilium, quem 8t nos obtinernus, apud Pattnitm depi&umyV^. famil. Rom. qui latius exporre£ium vmbonem fu- pra eaputrepr3sfentat_j. - «
Omnesineo conveniunt, quod cavitatefuaexcipiantcaput.idqUe fuperingrediantur quoad dimidium hernifphxriurm Confirrttat formam illam &t,Htp/Jocmtes t qa\ xvp£aoict», feu fpeciem talem pilei, finedubiomar- ginatuad mammam,c';co'7Z4i/ ■t^^dar l taj l ,f. dolore laborct, recondendarni e:x linteisconfutam commendat/.-?. demorb.mul. c.dd.t.j. qui locus illuftrat >d T§i%txv rfriftoteli laudatom 1.7. tiijl.am. c.f/. 8c ita legendum ibidcm fugge- rit. Confimilem in modum&hodienumpileoliargentei, (ne de vitrei§ dicamus,) ad exulceratas roammarum papillas adhibentur,'quo de vid.Scut* tet. armament. tnb. 13. n. $.
Fallor, an galerus differentiam fortitus eft quoad materiam quoque aliquando.nequefempcr exIahacoadlacQnfeftusfuerit, fed & alia varia. Ita Vir^il.l.j, &nsid. canit. fttlvique lupt de peUe galeros tegmen babet <apt<i;
quam-

quamvls &rotundUmilfummagi5 fuiffe alii re£Hus velihf:', ad gale» iirniiitudihem, alii cum petafo eundem faciant.
Vna veto fatumeft &ex numfnisaliis nationibus prsaliis familia«i fes fuiffe pileosi Ita in laudato nummo Trajani fiftitur figura mcefta fcuto irtfidens, corarh, trophxo armorum Germanicorum, vti quidem tton ihcongrUe exponit Mediobarbus foi.ijd. adeoque Germanise Iiberi po" jpuli Videaspileumtunc temporis vfitat'um,nifi Daeicummalisj vtihono- fatiores Dacorum pileatos, viliores corhatos fuifie notatSa/maflm in Piinian.
Proprioriveroopiniorteaddipcteft,Daci;ecaptaeaIios ejusdem fi- gnatos nUmnios extare, vtde vtrisquepotius triurhphum potui/Te referre tyideatur.
Foffriam illam diverfam triplicem 8thodievfitatamemicare conftatj quamvisnonVnoloco,necomnibus promifcue. Qpt\mc Pierisu l.^o.bte^ fcglyph.t.ii, o. 4t)i>. Non negarim rameri; inqmt % in aliquot monumentis» vbifigna fnajora funt, extremum pilei mafginem pauiulum furfum verfus infle£ti> vt in ftatuis aliquot obfervavimus, pracfertim Mercurii,Ted 8t nu- inifmata pleraqueearh pene fpeciem bftendunt. Variatum autem apud has 8tillas nationes, vt alii iharginem diiataiint, tarh pluviis amoliendisji qUam ferenb vmbris captandis: alii cavam partem prefferiut, aliialte fu- ftulerint , eamque acuminatam, alii prcduxerint, aiii planam efTe ma« Iuerint.
Sed vifamus & lemriiata 8t figna a"iia piieorum chara&ere deciarata. Prxcipuum fignumpileifunt//&<?>-/!9rtf> Patetid ex nummis pIuribiis,St tantum nbn bmnibus, qiii hac infcriprione Liberbtis, vel Libertatis publi- eae, notati vifuntur, riextra pikurh, finiftra haftam,in aliquibus cornu co- pise, ih aliis coroHarr. exhibcrttes, quales funt Claudirf, Galbx, Vitellii, Ner- viEjHadriani.Antohihi Pii, Gdrdiani, Staliosum. Hinc proverbium,ad pileum vccare, id eff, ad libertatem,de ferVis diftum, apud Ltvium, I.24.C.16. Senetamepifl.^.PerfitiM fat.jhxt mera libertas hbcnobis pilea donant.Confb Taubmann.ad Ampbiir.Phatt aU.z. ft.j.p.fi, vbiidem confir matuf, Ravar4% fcii Soteriutr. & aiios pafFim.
Ethaeccaufa eft, quare riumriius Bruti curh pileo ihfer duos pugio- Hesfif excufus,addenbtandain patriamin libertatem vindicatam, qrtod- deeoclaris verbisafflrmatZ>/'i? I.47. p. f$; Imb & hodien.urn id obtineti Vt alia exempla taceamus, meretur laudari irhperialis pileatus inBelgio »68z. cufus.: MO.NO, ARGENT.0RD5N.TRAI. vbi averfa parteextat figura ftans, dextra lanceam tenens, cujus apici pileus impofitus» currt infsriptione: HAC NITIMVR. HAMC TVEM.VR. Alter irem
a i FLOR*

«•8(5. )S*
PLOR.enus ARG.enteus ORD.inum GRON.landis ET OMLAN. diae, vna parte infignia, altera imaginem viricapitepileato, dextra enfem ga- liantis exhibet, cum infcriptione: BELGICA LIBERTAS AVRO PRE« TIOSIOR OMNI,i<i74.
Signum funt quoque'& fymbolumw^/^rw.vtvocant, feu conditio* nisnonvnius. Symbolurafacerdotii.flamines enimpileo tali cum apice vtebantur, albogaierumvocant, qui hinc inter figna Pontiflcalia refer- tur,&cumprimis in nummis Iulii Caefaris , qui elefantem incufum ha- bent* vifitur. Ita regibus diadema» Imperatoribus paludamentum , Pon- tificibus galerum, auguribus lituum affignat ^«/««r apolog,t.p.ia,a. Inno- ftrorum aliquo.vbi melius expreflus eft, manifefto apparent tres partes pileihujus, bafis.fuperiushuicapex impofitus pileiformis, inferius vero duae ligulae.
Idem in facris Iudaeorum genuinis quoque obtinuit, quo de, prarter i- pfos fox\tes,Iofephtu legi poteft, qui /.j. amt^Jud.c,s.p.m.S4..deknb\t primum Sacerdotum, hinc& Pontificis pileum.Deiilorefert: vnsp^ ir,q nsOaKtii <p°' f h 7ii Aov ctKmov, fuper caput autemgeftat pileum non fafligiatum ; quem ! pluri- busdepingit. Dehoc,/>. 26. vfum pi-eo, fimiliter fabrefa£lo omnibus fa« cerdotibus. Subdit vero: vmp cwtiv $ cwv£o^.(i(jLiv@^ 'iieys e£vayJv&it %f7n>iKiKfJLtv'&, fuper itlttm dtttem excsbat alitu conjutilu ex hyactntho variaM t quem fecundum omnem pompam vlterius defcribit.
Symbolum porro & fignaculum praebet pileus Mercurii, cum petafo a- Iato,itidem innummis. cum caduceo pone. Vid. Patllant numifm. arjmpp, fol.134,, quo fama vo!ans& celeritas itinerantis nuntii innuitur. Imo vero& Vujcani, quo deOifdnu legimeretur, tbefaur.numifm. vbiex Arnobio, Efrtff/o&clocacitat. Symbolum nobilimtu, cumprimis apud Lacones, vnde & Caftor ac PoIIux, pileati fratres apud Catuthim epigr.jj.p.m. tp. difti, frequentiffimein nummis occurrunt.hoc ipfo figno &afterifcis fuperpo- fitis dignofcendi. Ethorumtamen pilei non funt vniusmodi.minusre- fpe&ive faftigiati, qualem fculptum damus,& magis longe,quales & poffi- demus itidem, &apudP4//»«winfamiliaIuniafculpti, &alibi videripof- funt, decurrentesin equis.
Ethivero genere fuereLacones.fruftra verorum ovorumputatis di- midlatis operculis, cui&margopileicontradicitinpriorifpecie, & fafti- gium in altera. Ex eadem caufa & VlyfTespileatus in nummis vifitur, cum effigie canis quo agnofcitur.qualem Vatimu habetin Mamiliae gentis num- mop.tfy. &Nicomachuspiftor"primus eidemaddidilTepileum fcribitura- pud Plirtium /.#. c i°. Sive, id itidem fa£lum fit,quod ob Penelopen La-
cjeharn

«*? (7-)^
csnam civltate donatasSc Spartanae nobilitati ipfertus fuerit,- vid. iPtld. jei.»u»ii f mp fo.five obitinera,quae obiit plurimaperegrinatus, & norninis gloriam_>.
Adeoque&vItimoPileus eftnota^/g»/«r«&honoris\ tum alio no» - fn"ine,cujus rei&in facris excant veftigia Ezecbai.26. tum inprimis apud medicos. Sic iEfculapius in nummis habetur pileatus, cum pileo fu c periore parte lato & rotundo, partim inaliis,quoshic laudare non fpa^ tiumeft,partim in nummo Pefcennii Nigerii, qualem argenteum habe- tnus, depi£tum in sere a B.Veijchio l. de Tm Medtn.p. 89. nontam quod ad corporis fanitatem conferat, quam di£ti thara£teris ergo. Tacernus ipfum divinum fenem, Htppoimtem^ vmbellam item in herbis quoque pilei liomen meriram, & fimilia plura. Ad piieum enim hunc meritum vocan? dus eft Clariifimus & digniflimus Artis Candidatus
JOHANNES LVDOVICVS ^ullct / Northvsa Chervscvs. Edituseft hancin lucem Northvs/e AnnoM DC LXiX.Patre ViroMa- gnifico & Excellentiflimo, PtTko Mullero, JCco& antepaucos annos in hac Academia Anteceflbre, Confiliano SaXonico, JuridicaeFacultatis Se- fciore, Curiae Provmcialis. & Scabinatus AiTeflbre celeberrimo, hodie vefo CanceUario Rnthenico,Confiftorii quodGerae eft Praefide.&Gymnafii Infpe£torePrifriario, Compatre& Amico noftro ocuJiiTimo ; Matre MaG* :»alena Pavland na, Vsri SpedtiJtiiTimi Martini PAVLANDj>ConfuIis Reipubl.Imperiaiis LiberxNorthufanre-Primarii p.m. Filia.
Abhis Parentibus fuaviffimis a teneris pietatis liberaliumque artiurfi lundamentis imbuendus traditus eft Praeceptonbus domefticis,quosintec gratamemoria veneraturMDAvtDbM Wendlervm, Ri£torem fchoJaeNe* oftadienfis adOrlam meritiflimum, nec non M. Krugervm, Re£torem Lobenfteinenfem,
Horum fub aufpiciisadultior paulo fa£tus,fedu)ae Ampliifimorum & Clariifimorum Virorum concreditus tft informationi, & primo quidem in Gymnafio Gerano M. JohannisFr.derci KoEBERi,Re£toris, & M. Jo- Hannis Wendleri , Conre£toiis poftea Concionatoris Aulici p. m. maiiudu£ti ine per triennium feliciter ufus, infaufto i:lo funeftoque uriis incendioaffli£tus, nutu Parentis, Gymnafium adiit Citiz.enfe, auoVtum M Christophorvm Cellarivm Rc£torem t. r. nunc Academiae Hallenfis Sfrofeflorem famigeratiflin-um,& M. Koebervm Conre£torem, illumque pauh> poft etiam Martisburgum fetutus per trienniumhabuitDo£to° rem.
Ja£tis licprimae eruditiorxis fundamentis &ad altiorarite praemuni.
tm

tr^..... .
'+ e> (9.y+
tus Academiamhancaecefnt Anno:cIo IocLXXXlX.d.XIX. Augufti ea 5ntentione,vtinPhilofophico &'Medico ftudio, fub duttu Excellentifli- morum virorum, progreiTus iaude dignos, facere. Hinc in Ph.yficis Caspa- &em Posnervm, Phyfices ProfefTorem, quem de Generatione Hominis & formatione pulli exovoeruditiflime diiTerentem audivifc, vt & Johann?s Anpreje Schmidii, S.S.Theolog. Licentiati,ejusdemq; Profefibris Helm- ftadienfis defignati, informationem in Logicis Metaphyficis ceterisque difcipiinis fumme deprsdicat v in Mathematicis Geqrg;vm Albertvm Hambergervm, Mathematum ProfefToremExtraordinarium,feduIo fre* quentavit.
Seorfim in medico foro Proceres veneratus eft omnes & fingulos',, D.Rvbolfvm Gvilielmvm Cravsivm, Phil.&Medic.Do&orem,Chim* & PraxeosProfefibrem Publ.Seniorem noftrac Facultatis, pubiicos Pathotf iogico Therapeuticos difcurfus habentem, fe£tatus.
In Anatomicis.Botanicis &Chirurgicis,praematura morte fublato D# AvGYSTiNo Henrico Faschio, fededidit D. Gvnthero Christofho- ro ScHELHAMMEROjArcbiatro Cimbrico &Medicinae ProfeiTori in Acade- mia Chilanienfi primario,cujus exercitiis tam pubiicis quam privatis alK» due interfuitj.viditque o£f.ocadaverautriusquefexus profecantem, priva- timquoqueExercitiaanatomicainbrutisab ipfo inftituta non neglexit, Potatiiqarum demonftraticnum : feu in Horto Medico, feu in montibus & fylvis inftituerentur,comes indviduus.
Cumque par fit&noftrum addere teftimonium, modeftiae, em- ditionis, virtutum, quibus examusfim parerna legit veftigia, fecutus eft praeeuntem.audivit prazlegentem, adiit & comitatus eft docentem in omni.artis genere. Jecit laudabiliter fundamenta in theoria , vtpote fumme neceffaria & reliquorum profeftuum bafi, formatumangenium ad praxin , cognitionem materiae medicae, exercitium prajfcrjbendaruni formularum, iyxMqw&s Chimicas, aliaque. Pubtico etiam fpecimine profecxuum fuorum'editoincIaruit, Difiertationem XIV. Patholcg. Med. Pogroat. fubnoftroPraefidio magnacum laude defeudens.
Ita perfecHis & maturatis probe ftudhsjuflu Magnifici Parentis, nu- per fcomen profeftus inter Candidatos, ex merito benevole admifius, in o- mnibus fattsfeut pleniflime. Quarecum ad D. L. Aug. habirurusfit- vo- IenteDeo ( Differtationem Inauguralem De More s ^rtareis» me Prss- iide,Magnincuro Re£torem ,Magnificum R.£iore n Defigniitum, Reipu- blicaeIiteraria;Senatores& Proceres, Hofpites & artis fautores honora- tiflimos,peroffiiciofe &amice invito & rogc-dignentur tollega? defidera- ti.flimo teftari affe&um ejusque & Candidati noftri honori benenevoia fua praefentiaetiamhacinpanegyri velificari. P. P. Jenae M DC XCV. D. XXIIX, juhfubSigillo Facultatis.