DISPUTATIO SOLENNIS MEDICA DE VOMICA PULMONUM, Gfram DEO AUXILIANTE GratiofisfimdeFacult. Medkde Jndultu in %Academia Viadrina PRiESIDE RECTORE €KCJGNIF/CO DN.BERNHARDO ALBINO, PHIL.& MED. DOCTORE, HUJUSQ^PROF. PUBL, ORDINARIO,SERENISSIMI ac POTENTISSIMI ELECTO- RIS BRANDENBURGENSIS CONSILIARIO & ARCHI- ATRO,FACULTATiS MEDIC^ h. t. DEGANO, PATRONO at% EFERGETA: SUO AZTATEM C0LENDO\ PRO LICENTIA SUMMOS IN ARTE MEDICA HONORES & PRIVI- LEGIA DOCTORALIA CONSEQVENDI: Ad D. Septembris horis ante- & pomeridianis Anni MDCXCIIL Pub/ico examini fub?nittet JORANNES FRIDERICUS PR^TORIUS, Berolino Marchicus, CirculiRegiomontani inNeo» Marchia Phyficus Orcnnariu;». Francofurti adVUdmm, Literis fflRISTOFHORl' ZEITLERL v SSS SJr C^«$(&1 JSfr*5i^?te^2S£?^C S-l" ^SS^Qwij^Hf! ■-^-r--.;' >_ Th. I Nfbromedicoqvodvisapo- ftema, qvamcunqve par- ;tem occupaverit,vomica_* [dici confvevit. Cum enim Idtpirdvcu grsecis dicatur, 'qvando in ipfis partibus carnofis humor confiftit & putrefcit ,parte ipfa nec I dum aperta, circumpofita jcorpora excoriat, fpatium fibi moliens, vel inter duas tunicas,vel mbcertismem- branis, Galeno tefte, putresqve vomicas easdem ha- beant proprietates ac late pateant, nec pars corporis fit qvam vel non occupaverint vel olim occupare_» posfint, adeo ut fub illis finus & empyemata a non- nullis comprehendantur,idnominis fbrtitaefunt,qvod virulentum qvid vomant & merum virus contine- ant, unde eos Juvenalis putres appellavit & O&avius Oefar Auguftus qvoties nefanda fuseqve familia; indecora probra, qvibus Agrippa &Julia?, filia nem- pe & neptis , contaminabantur inter gemitus & fu- ipiria ad vivum exprimere fetagebat, illos tres fuas vomicas nominare confvevit. Sed omnes non pro- feqvar , & ut rem in pauca conferam de iis pulmo- num modo-a&urus fum. Qvod dum facio ab auto- ribus nonnullis tuberculum dici reperio, qvod dupli- A 2 cis 4 Difertatio Medica cis generis efle notant, crudum. aliud, aliud matura- bile,qvorum illud gradatim intumefcendo asgrum tandem fuffocet, hoc vero in pus abeat, donec parti- bus adjacentibus fuccesfive corrofis medium crepet: & ha?c tubercula pure vario repleta tenui membrana conclufa, minora vel majora, re&isfime pro vomicis habenda exiftimat F. d. le Boe Sjfoius prax. med. app. traff.j.§.f/. Talesqve vomicas integne oviminoris gallinacei magnituaine membrana claufe tusfi reje- ctse memorantur apud C. Stalpart *t>an der jjtUj cbfcent. obfj2. Schenck. obf.med. lib. 2. cbf.6. & pasfim alibi. Th.II. Vomicarum harum materies olens <3c fcetidisfi- mum pus eft,licet non fempermerum,qvandoq,- enim cum pure fimgvis coagulatus & craflus iniignifcopia rejicituri ut hanc illius fententiae:,qvae fangvinem in membraneam capfulam fenfim effufum ibidemqve collectum & tandem in pus abeuntem vomicam face- re , originem efle crediderim. Juvenem vidit Do- minus Praefes cui casteroqvin fano & nihil minus 0- pinanti oborta tusfis vomicam rupit & fangvinis crasfi , coagulati & nigri aliqvot expresfit libras, do- nec tandem fcetidum feqveretur pus, in initio alter- nis vicibus modo fanguine,modo pure,vel folitarie, vel mixtim rejedfis, donec tandem exhaufto ornni fanguine merum pesfimi fcetoris pus aliqvot dierum imo feptimanarum fpatio apparerekaegrumqve non tantum enecaret, adeo ut fola vomica; materies fem- per pus merum non fit. Th. III. Pulmonum vomicam multo difiicilius cogno- veris atqve curaveris: asternas enim ventatis < ft N. Tuipii De Vomka Pulmonum, y Tulpii effatum: vitium hocinter initia itaclanculum latere ut vix ulla fui proferat indicia, prceter tusficu- lam primo ficcam, mox humidam , qva aliqvamdiu sontinuanre rrahatur difficulter Ipiritus, deficiat ani- ma & emarcefcat paulatim corpus, licet interim nec pus ncc fangvinem prae fe ferant fputa, fed fi rum- patur, nec opinanti, vomica__: occiditur di&um ac faclum homo. Velli manferir aliqvando exitiofiio fuperftes: confumitur tamen lente a febricula j live ob pus five ob fangvinem, per thoracis interiora ef- fufum obf.medjib.2. obf 10. Notari tamen velim illa, qv« de exitu memorat, fuas pati exceptiones. Fit e- tiam nonnunqvam ut auftapulmonarivomica febri- cula cum marcore fuccedat, donec repagulis ruptis qvaqva verfusexundet &vel pe£toris cavumrepleat, vel afperae arrerice ramos inferciat & vel tusfi rejicia- tur, vel aere inrerceprohominemfufxocet. Th. IV. Qvje procararcticas mali hujus cau£e fint non ita in aprico eft, laret qvippe vitiurn in initio, unde ori~ ginem ejusnonfacile detexeris: non tamen alias ab a- liarum partium fuppurationibus erunt. Nihil facili- us eft qvam inilla vaforum veficularumqvemulripli- citateproprer perpetuum frigidioris aeris ingreflum obftruitiones gigni, indurari vel inflammari partes tandemqj rupro contextu colligi humores Iocumqve mppurari. Catarrhi acres & falii, tusfes vehementi- ores caufeq; externa? violentiores facillime partes e- rodunt, lacerant, humorumq^ per eas circulum lar- go puris proventu iiftunt. Ut nempe pus in parte_» qvadam colligatur non alio eget myfterio, qvam ut obftrucliones, qvrograph. Umt>JiLj, cap.4. Hinc eft qvod malum la- tensfit,&totus etiam pulmo nihil aliud qvam vomi- ca & purulentia fuerit obfervatus a P.ForeJlo obf.fij.if. Hinc fluit ut de vomicarum aetatibus nihil certi con- ftet,nonenimfuccrefcerefenfimfed maturuisfe vi- demus. Th. VI. Tuberculum qvantumvis exiguum fuerit ner- vos tamen,qvi pulmones ipfos penetrant &membra- neas eorum veficulas,j[angviferavala&bronchiorum dudlus varie atqve varie mperlcandunt, pondere luo, ut ut exiguo, atqj duritie hic loci premit & tusfis au- tor eft. Qvze ficca erit, cum caeteroqvin omnia fe_» bene habeant nec humor bronchiis impadtus fit: do- nec tandem perexiguaa glandulae totum tracheae dor- fum obducentes crebris concusfionibus lympham in trachea; cavitatem copiofius deponant & ex ficca fuit humida tusfis : fuccefiu temporis difficilius trahitur fpiritus, qvia ex innumeris glandulis omniq; pulmo* iium reticulo per omnes pulmonum recesfus excur- rentibus,qvarum pori humori transmittendo tandem asfvefiunt,&figuram transmittendo humori aptam_, conftanter fingularem nancifcuntur, humor ille de- pluit& fiftulis bronchialibus impactus, aeris viamin- tercipit&difpnceamparit,ad qvam non minimum tu- berculi au&a moles easdem comprimendo confert. Tantum tamenabeft ut vomicasfufpicio fubnafcatur, qvin potius humor tusfireje&us omnem ajgroti qve- relam & medici curam ad fe trahit. Th. VII. Rumpitur tandem tuberculum& velpurumpu- tum pus vd unafangYinem vomit.-pulmonare nem- pe g Disfertatio Medica pe hoc apoftema e minirao fitmaximum,tandemqve fiia acrimonia velmole membranam, cui includitur exedit & rumpit ad qvod tusfis concusfio nonparum juvat, & ita qvicqvid finu mofovebat vel M bronchia transmittit, vel in cavitatem pe&oris ejaculatur;|to- tumq; hoc qvicqvid eft a folo dependet fitu qvem in pulmonibus obtinet. Videlicet cum giandula una vel altera forte fortuna obftruitur vel infLammatur, qvi fiftuntur humores ejus contextum folvunt, qvo-ipfo non modo fovea fit fed etiam continuitas tubulorum folvitur,ut,qvicqvid ad illam appulerit, ibi fiftatur & propter qvietem corrofivum acorem contrahat; ex- eduntur ita interiora glandube membrana ejus ad tempus fuperftite, qvse ex more membranarum ad modulum contenti puris dilatatur&crasfefcit,&cum vomicse amplitudine firmatur, vel brevi etiam rum- pitur , &tusfi rejicitur; non enim magis a corrofi- one immunis qvam reliqva glandula? vafcula eft ; concurrunt vero qvandoq; circumftantias qvx illam a puris acredine muniant. Vomicam infignis ma- gnitudinis in Virgine Nobili ruptam Dnp Praefes vi- dit,in qva magna involucrorum vomicae frufta non absqve periculo fufFocationis tusfi rejefta funt: qvje non membranacea, fed illi cuticul«,qvas pultibusex ladte & farina confe&is propter ambientem aerem_, frigidum mperinduciasfolet,analog£e fueremumerus etiam, qvalitas, aliaeq^ in fnperficiebus notabiles cir- cumftantias ad fenium docuere, ceparum inftar hoc apoftema ex tunicarum involucris contextum fuisfe. Hae tunica2,qv£e infigniterkeves&lubricas multoqve minus reliqvo pure fcetid£e,ab acrimonia margines vomica? omnino aliqvantifper muniverunt,ita ut li- cet De Votoka Tulmonum. $ cetab aliqvot annis conqvefta fuerit fe in finiftro qvidpiam ientirelatere,tusfim tamen fiexceperis, de nullo notabili conqvefta unqvam incommodo. Idem fiet fi acre pus aliqvod vasculum fangviferum ero- feritjeffufus&coagnlatus langvis apoftematis margi- nes p!usminusvetuebitur>qvominustamfubito cor- rodantur,licet interea temporis propter perpetuum affluxum mole fiat permagnum & vix credibilis pu- ris qvantitas colligatur, ut jam alias taceam circum- ftantias a qvibus idem contingere poteft. Th. VIII. Au&o abfcefiu corpus emaciatur & lenta febre contabefcit; halitus enim acres dum per innumera vafa fangvifera oberrant poros illorum ingresfi fan- gvinis texturam turbant & continua febri adu- ntur corpus. Ab iisdem etiam acris fit , unde acre ferum folidis affufum partibus non modo iis non apponitur fed potius aliqvod abradit corpusqve emaciatur. Th.IX. Dubii eventus malum eft, fubitanea enimaper* tio fuffbcationem facile caufatur, vel lentum acdiu» turnum ulcus pulmones ulterius corrumpit&phthi" fin minatur. Prioris tragicum fere exemplum eja- pfo februario menfe in Viro qvlnqvagenario majo- reDominusPrajfes vidit: qvi cum fanuslaetusqvecu- bitum ivisfet, circa medium no&is expergefa&us in mortisarticulo verfabatur parumq;abruit qvin fuffo- caretur,nifi in tempore vomica rupta & pus ejectum fuiflet. Pofterioris vero oppido multa apud Pra&i- cos leguntur exempla>& in juvene DominusPraefes pulmonum portiunculas tusfi reje&as notavit. Nec B tamen %. o Differtatio Medica tamenfemper eftfuneftus exitus, fcd fepe felicisfime curantur. Vide Eno dec. i.an p.&w. 0bfjs7.& an ^.s.obf. P7.8c pasfimpluresrproftat etiam exemplum Vomi- cse plusqvam qvadragies fanata; utut tandem emor- tualis Enc. d.2.a.6 % 0^/T/^.undeP.Barbette/r^.//^.r. 3. & fe & alios vomica pulmonis Iaborantes curatos vidiffe varios fcribit,facile tamen recidivam patiun- tur asgri, five qvod pulmonis cavitas non bene con- folidetur, vel confolidata licet cicatricem habeat mi- nus firmam , five qvod alia tubercula fimul exul- cerata fint & cum tempore maturitatem nancifcan- tur, vix enim fit ut una faltem glandula exulceretur, fedplures occupat labes, hinc in demortuorum ca- daveribus plures repeririafiblent, aut etiam in a?gris plures fuccesfive rumpuntur, qva? interlefe commu- niadifu patent,hujusexemplumvidit.T/6.2W^/. bift, anat.rar % cent.2.hift.s9 % Illius vero habetP.Paw.finifter, fcribit, pulmo ingentem oftendebat abfcefliim aqvo- fa fanie taboqve plenum,qvi pliis quam quatuorlibras faniei efFundebat- Praster magnum hunc abfcelTum plus quam triginta]Iocishinc inde exigua habebat a- poftemata vero ac cocto pure albo referta. Utpluri- mum, inqvit Hippocrates, brevi fervantur, qvos fe- bris,ftatim atq; eruptio fa6taeft,dimittit,&cibos appe- tunt, & qvibus pus facile educitur album, odoris ex- pers, lasve, ejusdemqve coloris,fine pituita, ac alvus exigua ac coa&a reddit. At vero ii moriuntur,qvos febres confeqvuntur & fitis & cibi faftidium,fi pus li- vidum aut ex pallido virefcens, aut pituitofum aut fpumans, ac infuper fi alvus eft liqvida. Qvibus au- tem ex praedi&is partim qvasdam adfunt, partim ve- ro abfuntj hi qvidem moriuntur, illi verd poft longa tem- De Vomica Pulmonufn. H temporum intervalla fani evadunt. Coac.pwnot.Jeft.*> §, 402. Si ex interpretatione Anutii Fcefii « majora arguant. Qvas vero mortem prajfagiunc fermentationes debiles , & corrofivam materiam, re- ftitui & fuperari nefcia mala effe indicant. Th. X. Subterfugit hoc malum medentum ocnlos, nec querulos facit a?gros donec rumpatur, fed poftqvam ijiedium crepuit utriqve folicitudinem injicit, tumqj demum ad remedia itur. E fontechirurgico mirifi- ce extollit vena^fe&ionem Botallus, qua fbla fepluri- mosjam confirmatos abulcere puimonis phthilicos ab"orci faucibus liberalTe gloriatur. Audax nimi- ummihi hoc videtur facinus effe, vires enim dcjicit & morbo nullam medelamaffert;extravafatum enim fangvinem & extra venas arteriasve in proprio finu B 2 flude- 12 Dijfertatio Medica flu&uat pus, qvod nulla fangvinis detra&io minuet. Ejusdemtenorisfuntfonticuli,veficatoria & fetacea magnis pasfim encomiis decantata,partemaffe£fcam non attingunt,nec caufam morbi tollere potis funt. Th. XI. Sunt Medici qvi e pharmacia vomitoria infi- gniter commendant, qvos inter Hartmannus nume- ratur, qvi fi pulmonis exulceratio, qvae etiam phthi- fin exqvifitam conftituit, fubortarecens fit, vomitio- nes multum prodefie fcribit. Sed q v anqvam non in- ficier vomitionis conatu ex vicinis pulmonibus ta- bum exprimi pofie, qvistamen mihi fponfor erit in illapulmonum labe &putredine vafa fangvineanon ruptum iri, qvo ipfo remedium morbo periculofius foret;fola qvippe concusfione juvat atqve xqve cito femilacerum pulmonum vas rumpitur ac pus expri- miturjdeinde inilla virium imbecillitate, qvas adefle folet, juftus metus eft ne segerfatis cedat, Tabi ob- noxios, id eft, qvi exulceratos jam habent pulmones fupra ne purgato aphoriftice enunciavit Hippocra- tes Seft.i.aphj, Th. XII. His misfis prima indicatio erit ut purulenta ab- fcesfus materia> qvoad fieri poteft,celerrime expecto- retur, deinde finus abftergatur & poft confolidetur, £z ultimout tabi corrollvi acrimoniainfringatur, fan- gviniq; fua mixtura reftituatur. Qvx facilius dici, qvam ad clinicorum grabbatos prasftari pofle inapri* co eft:ad abfcesmm enim medicamenta nonniii poft multos anfra£tus & fermentationum difcrimina nec nifi fra&is viribus perveniunt, adeoqjejus indolises- fe debent ut in magna copia fumi posfint, itaut totu De Vomica Vulmcnum fangvinem reddant medicamentofumnectamenalias partes labe qvadam inficiant. Prasftabunt hoc medi- camenta gummofa,refino{a,vifcofa> ramofa, amara, terrea, falino-aIcalico-volatilia,oleo fubtili gravida, alcalica, amara &leniter adftringentia,ita tamen in- ter fe invicem diftemperata ut naturas fint congrua. Helenium&liqviritia vifcofis,ramofis & refinofof-fa- linis particulis acrimoniam mitigant,expecT:oratione promovent, afperitatem leniunt,humores corrofivos involvunt & incrafant; balfamo fuo crasfiori& alca- lino fere volatili, abftergit atq$ acrimoniam infringit hypericum. Propter inlignem vim traumaticamve- ronica & hedera terreftris funt fine pari. Tusfilago, falvia, fcabiofa,cherefolium, hysfopus, polypodium, notiora ftint qvam ut multis commendari debeanL_.. Pasfula? emolliunt: mel abftergit,aperit,lenit: vifco- fus ficuum fuccus emollit & lixivialis falis vel nitri inftar abftergit. Ciceres fubftantia? ter- rea? ratione obtundunt acrimoniam. Ex his fimili- busve cum hydromelite , aut cum aqva calcis vivae, qvie acidum egregie domatatque infringit,paratade- co&a multis fatisfiaciunt indicationibus. Qvibus pro re nata fi addideris leniter adftringentia vel amari- ufcula, fanniculam , pilofellam, fantalum, rubiam tin- ctorum pecioralia deco&a habebis convenientisfima. Nec di/plicet Bartholini confilium deco&i ex herbis vulnerariis, pe&oralibus aliisq; parati vaporemaba;- gro infpiratione cum aere continuo recipiendum, ut ita vapor integris viribus & brevi via ad pulmones delatus asgritudinibushis medeatur hiJlor,anat % rarior. cent^.epiftjs, B % Th- 14 Diprtatio Medica. Th. XIII. Sangvis pure inqvinatus acerq; redditus corpus emaciat, fuaq^acrimonia denuo ipiispuknonibusno- cet, qvem vix commodius vel certius edulcoraveris qvam lacle, qvod parte fua butyrofa emollit, cafeoia, obtundit, & ferofa, vi cujus infigne diureticum eft, falia educit. Commendat Galenushocnomine lacin- figniter, & qvidem qvod in Tabiis habetur , qvia aer circumdatus ficcus & pafcuum pecoribus falubre. Meth, medend. lib.f. cap. 12. Animalium enim bene qvi- dem habitorum Iac boni fucci eft, at male habitorum non aliter atqve animalis fangvis mali: neqve enim fieri poteft, ut qvum mali fucci totum corpus fuerit boni fucci reperiatur lac, idem Galenusde fuccorum bonitate & vitio cap. 4. fcribit. Dependet vero hoc a nutrimenti bonitate robfervafle contigif Dn.Pr^fidi, Virum,qvi ob atroces podagricos doloresmediabru- ma dia^tam ladteam fervare coa&us fuerat, menfe majo, cum in pascuis gramine velcerentur vaccse, lac propter faporem medicamentofum in initio vix as- fumere potuiffe: aliosve eadem diseta la&ea ufos, de fapore ladtis cerevifiaceo conqveftosfuifle^comperis- feqve tandem qvod vacca^, qvia pafcua aqvis inun- data fuerant, defe£tu graminis appluda polentae pas- tas fuerint. Herbarum vi impreegnatum fi fuerit lacnon parvum in £egrum redundabit emolumen- tum, intimius nempe herbarum virtus lacli mifta promptius in fangvinem noftrum facesfit, illumqve nobis non animadvertentibus reddit medicamento- (um, hinc pasfim etiam defperatisfimorum phthifi- corum ex ulcere pulmonum la£te curatorum leges exempla. ENC dec.z.anno^. Obfo. & a/ibi, Th. fte VomkaPulmonum. 1$ XIV. Pus absterget & mundificabit terebinthina, qvse prasprimis thoracis affectibus convenit & vulnera- riaeft,fi ejus aliqvid cum vitello ovi & aqva hederas terreftis in coloftrum cremori la6tis analogum fubi- gatur. Sin vero propter faporis ingratiam ab eaab- horreant fumantur baMama naturaiia, peruvianus, copaibas, vel artificialia , balfamus fulphuris terebin- thinatus, mccinatus, anifatus. Nec tin&ura fulphu- ris ut & ejusflores hic fuis carent encomiis,& magnas efficacia? eft puluisfadtusex radice ireos florentin£e, floribus fulphuris, faccharo & balfamo fulphuris ani- fato, qvi omnind prseferendus omnibus fyrupis atq$ eclegmatibus his in morbis ufurpari folitis, perpe- tuus enim dulcium ufus naufeam procreat & appeti- tum deftruit. Th. XV. Qvx dum fiuntfebrisnegligenda non'eft,feddia- phoreticis & antifebrili^us |fua fangvini confervanda mixtura, & qvanqvam cortex peruvianus non ulti- mam hic mereatur laudem^folus tamen non ftifficit, donec enim pus illud fangvinimifcetur,nullaiperan- da lalus,adeoq; acrimonia ejus,donec evacuetur,qvo- ad fieri poteft ,perpetuo infringenda antimonio dia- phoreticofimplicivelmartialijoculis cancrorum,teftis ovorum, coralliis, cornu cervi ufto & philofophice calcinato, ebore,fpirim cornu cervi, lalis armoniaci, vel firnplice veloleofo anifato,caryphyIIato &c.liqvore cornu cervi fuccinaro,fale volatili fuccini, cornucer- vi &c. qvse tali dofi&tempore exhibenda qvales pra?- fensrerum ftatus reqvirit Tm Diflertatio Medic& de Fomicd Pu/monum. Th. XVI. In rebus non naturalibus aer fit ferenus : cibus fit euchymus<3ceupeptus> carnes nempe animalimn_» juniorum fucculenta?, caudas & chela?aftacorani,juf u- la confummata ex extremis animalium fa&a, gelati- iccata, pasfula;, nuclei pineorum, piftacia, hordeum, onza,avena. Potus fit deco&um farfaparilla^china?, fantalorum, lac in qvo radices confolidae ebullierint, emulfiones amygdalarum vel feminum qvatuor fri- gidorum majorum, aqva hordei chalybeata,orizata, avenata,pineata,amygdalata. Motus & qvies,fomnus & vigilia, excreta Scretenta non excedant tno- dum, fugiat vehementiora animi pathemata_».