JOH. HENR, DAN. MOLDENHAWERI
INTRODVCTIO
IN
LIBROS CANONICOS VETERIS
TESTAMENTI,
VT ET EOS,
QVI
APOCRYPHI
DICVNTVR, AD VSVM
STVDIOSiE JVVENTVTIS.
REGIOMONTI, Opera et Impensis IOH. HENR. HARTVNGII. MDCCXXXXIIII.



PARS I.
DE
LIBRIS SACRIS
VETERIS TESTAMENTL
EFINITI0 LlBRORUM Sa-
crorum V. T, Libri facri V. 7'. llint illi libri facri, qui ante Chriftum Servatorem no- ftrumnatum fcripti funt.
II. Ratio Appellationis. VocanturIibri Veteris Teftamenti, quia illo tempore, quo configoati funt, adhuc Vetus Teftamentum, five vetus divina ceconomia aut difpofitip vi- guit.
III. Divisio. Dividuntur in libros Canonicos & Apocrypbos.
SECTIO 1
DE
LIBRIS CANONICIS V. T.
I, Definitio. Libri canonici V. T. funt illi libri facri, qui anteChriftumnatumaviris0eoxv6o- <?ot( confignati, & ad perpetuam fidei & morum normam ecclefiae traditi funt.
II. Katio Appellationis. IUa fine dubio defumta eft ex Gal. VI. if. 16. & Phil. III. 16.
A Vocantur

2
V
Pars I. Sefr I;
Vocantur hi libri canonici, quia canonem, five normam, aut regulam continent, ad quam unice fides noftra & univerfae noftrae aciiones exigi de- bent; five fidei morumque noftrorum immotum conftituunt canonem.
III. Index Librorum Canonicorvm V, T. Sunt nobis canonici libri V.T. Pcntateuchus, f.\ V. libri Mojis, liber Jofu<z, $udicum, Ruth&, I. & II. Samuelis, I, & II. Regum, I. & II. Chro- nicorum, Nehemi£, Eftber<e, $obi, Pfalmo- rum, Proverbia Salomonis, Coheleth, Canticum Canticorum & Propheti<e Jefaite, feremi<e, cum Threnis ejusdcm, Ezechielis, Danielis, Hofe<e t Sfoelis, Amoft, Obadi<e, $on<e, Micha, Nahumi, Habacuci, Zephani<e, Hagg<ei, Zachari<e&Mala- chi<e. Et hosnonalios Ecclejiam3t<daicamtf Chri- ftianam antiquam pro canonicis libris habuiffe, conftat ex teftimonio JOSEPHI L. I. contra Apionem , quod etiam ab EUSEBIO Hift. Eccl. L. III. c.X. allcgatur, MELITONIS apud EU- SEB. H.E.L.IV. c.XXVI, ORIGENIS in expof. Pf i. & apud EUSEBIUM H. E. L. VI. c. XXV. HIERONYMI mprol.galeato, & ATHANASII in Synopfu Conf.Secl. II. N. II.
Quod autem hi libri ad unum omnes fint vere canonici, extra controverfiae aleam pofitum eft; nam
l. Ejusmodi veritates continent, quae homini quidem fcitu funt neceflarise, at folo lumine naturae cognofci non poflunt, &fpeciatimu/Vz/# reconciliationis hominis cum Deo monftrant; quae neque fibimet ipfis, neque rationi & ex- perientiae, veritatibusque neceflariis contradi- cunt; & quae funt antiquiflima». Quis vero nefcit, hos efle characleres verae divinae reve- lationis ?
2. Scri-

Pars I. Setf. I. 3
2. Scriptores horum librorum teftanrur, fe divi- nitus fibi tradita & revelata fcripfifle, & nulla eft ratio, qua: jubeat, teftimonium illorum in dubium vocare. Nam non tantum veritatem illorum, quae fcripferunt, perfpedtam habue- runt, fed etiam fcribere voluerunt, fiquidem confideratio horum fcriptorum omnem remo- vet fraudis fufpicionem.
3. Chriftus & Apoftoii ad hos libros tanquam ad divina oracula in dirimendis fidei confrover- fiis, & informandis moribus vitce provocant. Conf. Matth. XVII. y. Luc, X. 16.
4. Petrus vir &eo7rvev?og (Aclor, XV. 28- 7. V. 3.) fermonem propheticumThaborica rerelatione, voceque de ccelo delapfa, firmiorem efle ad- ferit, % Petr. 1.18. eundemque a Spiritu fanclo profe&um efle, perhibet. 2 Petr, I. 20. 21.
j. Paulus vii - 0£cVvei>s-off (iCor. VII. 40. Rom. XV. 18.) fcripta Veteris Teftamenti eloquia divi- naappellat, Rom. III. 2. & ^eoVveu-r» eflete- ftatur. 2Tim. III. 16.
6. Vaticinia, maximeilla, quseChriftum fpectant, totfeculis eventus fuos antevertentia, exade impleta funt. Gen. XV. 13-16. coll. Exod. III. 6-10. Jof VI. 26. coll. 1 Reg. XVI. 34. Gen. XLIX. 10. Jef VII. 14. Dan.IX. 24-27. Mich. V. 1. &c. conf. Deut, XVIII, 21. 22. Jef. XLI. 22..23. XLVI.9.10.
7. Gaudent vi fupernaturali fpiritualiter coecos mortuosque illuminandi, excitandi, vitamfpi- ritualem dandi &c. Rom.I. 16. 1 Petr. I. 23.
g. Qui hos libros mente attenta &voluntati divi- nae malitiofe non reluctantc legit &meditatur, ille vel per fola illorum effata intelle&um fuum ad aflenfum, & voluntatem ad obfequium, A % af-

4
Pars I. Sedh |.
affectusque conveniences excitari in fe ipfo ex- periecur. llle vero demumhos librosomni du- bio remoto pro cerciflimo verbo Dei habet, quiveritacibus, quae illisconcinencur, morem gericJoh. VII. 17. nam cunc incelleclus per Spi- ricusfancli graciam ica illuminacur, uc abfoluce cercus reddacur, illosefle divinos, five a Deo profedos. Eph. I. 13.
IV. NumerusLibrorumCanonicorum V. T. A Chriftianis numerancur XXXIX. vid. num. III. & X. ab Hebneis recentioribus vero compendii caufa XXIV. quorum numerus ica in- ftiruicur: V. Mofaici, VUL Prophetici, fcilicec; liber Jofue, Judicum, Samuelis, Regum, !jefai£ t Jeremioe, Ezechielistf liber duodecim Prophetarum minorum, Jive $u$exet,7rfo<Pt}Tov , hebraice D\3$ "itoy tkchaldaice "wy "in h. e. duodecim, nam hi XII. libri a Judseis pro imico numerancur; & XL Hagiographa, quo percinenc: liber PJalmo- rum, Jobi, Proverbiorum, Canticum , liber Ruthtc, Threni Jeremiee, Coheleth ,liber Eftherae, Danie- , lis, Efrtetf Nehemi<e, quiprounonumeracur, Chronicorum. Antiquiores]udx\ (vid. JOSEPHUM L. I. concraAp.)infublidiummemorisejuxcaliceras alphabeci hebraici XXII. cancum numerarunr, li- brum Ruthte ad librum Judicum, & Tlwenos $ere- mi<z ad illius Prophetiam references; & hicce nume- rusPacribus fuic nociflimus,nam ORIGENES apud Eufebium H. E. L. VI. c.XXV. Noneft, inquir, ignorandimi, vtginti & duosejfe libros Veteris Te- ftamenti, Jicut ab Hebroeis traditur , qui numerus etiam literarum apud eos habetuf.
V. Appellatio Librorum Canonico- RUM V.T.JUDffiis usitata. Vocantur
a J u "

Pars I. Secl i.
5
ajudseissnpo ledio f.le&ura, Nehem. VIII. 8- JTYin doclriria five inftitutio, fcriptura, nS.JD volumen, ttf^pD JT3 domus fanttuariL
». J Jfi J 11; , <• »
nyaiNI jB^ticjjg viginti quatuor fcilicetlibri&c* VI. Constitutio Canonis. Antecxftru- clionem templi Salomonis, omnes libri canonici ad latus arcac foederis in peculiari capfula fivecifta publice aflervati funt, (Deut.XXXI.24-26.) utad lllos in quavis controverfia & re dubia recurrere lioeret; at exftrudo jam templo Salomoneo theca harc librorum facrorum in gazophylacio templicuftodita, & accedentibusfubindenovisli- bris, qui pro divinis agniti funt, auda eft. Nam ufus autographorum librorum (Deut. XVII. 18. 19.) pofcebat ad hanc arcam aditum, qui vero in San- cl:um Sanclorum uni tantumPontifici fummo, & quidem unica expiatiouis die patebat, immo tan- tum arca fcederis folas complexa tabulas lapideas legis,inSanclumSan£toramillataeft, (iReg. XVIII. 6 - 9.) & Autographa Mofis non in Sanclo Sanfto- rum, fed in gazophylacio, in domo Domini, a Pontifice Hilltia inventa funt. (2 Paralip. XXXIV. 14. if.) Poftea temploperGhaldaeosvaftato, Au- tographa procul dubio perierunt, aft remanferunt Apographa, (Dan. IX. ir. Nehem.VIII. 1) &in unum fyftema reda&afunt. Quisnam hunclabo- remfubierit, deficientibusdocumentis, certoqui- dem definiri nequit, inilloautemESRAM & NE- HEMIAMoccupatosfuifle, fvadentzelus illorum, quo pro lege & cultu Dei flagrarunt, (Efr. VII. 6. 10,) & teftimonium au&oris libri II. Maccab. quod Iegitur c. II. 13 .Canonem hunc M ALACHI- AS,Prophetarum ultimus, illuftri figillo obfignavit, c. IV. 4. f. & vero videtur fimilc, quod Judaii novam arcam fabricati fint, & in illa libros cano-
A 3 nicos

6
Pars I. Sc<ft. r.
nicos in templo pofteriori ad tempora usque Mefliae aflervaverint.
VII. Lingua, quaLibri CanqniciV.
. T. scripti sunt. Illa eft hebraica, quse Judseis fuit vernacuia, & a quo ceterae orientales eo tempore modo inftar dialeclorum disjunclae fuerunt, exceptisillis, quse leguntur Gen. XXXL 47. Jer. X. 11. Dan. II. 4-VII. i-fin. Efr. IV. S-VI. 1-18. VII. 12-26. namillalinguachaldaica conferipta funt, & quidem hanc ob caufam: Mo- fes ipfa verba, quibus Laban Chaldseus ufus fuit, referre voluit; Jeremias Judcoos, quibus captivitas babylonica imminebat, inftruxit, Idololatriam Chaldaeorum, propriaillorum lingua redarguere; Daniel non modo in ipla Chaldoea fcripfit, fed etiam formalia, ut vocant, verba magorum & Nebucadnezaris patria fua lingua loquentium re- ferrevoluit, & chaldaicae ac hebraicse linguaepe- : ritus, nunc hebraica nunc chaldaica lingua eft ufus; & Efra poft captivitatem babylonicam fcri» pfit, quotempore per ipfam illam captivitatem, lingiia chaldaica Judseis nota fuit, ckillam pari dexteritate achebraicam loqvuti funt.
VIII. Integritas Librorum Canoni- CORUM V. T. Quod hi libri integri, ilve a faclis corruptionibus univerfalibus, in rebus ma- joris & minoris momenti immunes, aut ad illum prorfus modum ad nos devenerint, quo primura a Spiritu Dei fuggefti, &ex QeoTvewriA literiscon- fignati funt, nec vel Judaeorum malitia, vel libra- riorum incuria, aut correclorum audacia corru- ptionis quicquam admiferint, m propatulo eft: nam
t. Dati funt aDcohominibusinnormam creden- dorum & agendorum ad falutem; quodfi vero
in

__Pars I . Seft. i. __7
in illis genuinaledioperiiflet, non poflentam- plius in credendis agendisque faltem non in omnibus normam conftituere, acDeus proinde fcopo fuo excidiflet; quod vero abfurdum.
2. Si Judaei hos libros mutilaflenc, procul dubio ex illis narraciones faclorum fibi adverfas fuftu- liflent. Si illos ance Chriftum natum corru- piflent, Chriftus & Apoftoli, quileviora re- prehenderunc, cancum facinusnon reticuiflent, neque homines citra omnem cautionem ad lectionem iilorum ablegaflbnt. Et fi illos poftea depravaflent, tunc certe iliuftriflima ac praeci- pua de Chrifto vaticinia, & proinde teftimo- nia a Chrifto & Apoftolis citaca fuftuliifent, quod vero neutiquam faclum.
3. Judsei non potuerunt hos libros lcorrumpcre, neque ante neque poft Chrifti tempora. Nam ante Cbriftum natum libri hi & prscipue Mofis & Prophecarum, & quinque fic dicli feftivales praele&i funtpublice; exemplarium mulcicudo, quam ufus in coc Synagogis ubique terrarum fabbacicus fupponic, corrupcionem univer- falem non permific; verfiones anciquiflimae, quae in quam plurimorum, & incer hos gencium manibuseranc, ejusmodi corrupcioni obfticerunt, fiquidem corruptelas foncibus illa— tas digico velut indice e veftigio prodidiflent; & Judaeiftatimpoft canonem claufum infeclas inter fe diflentientes fuere divifi, quarum ai- tera alteri invigilavit, itaut nulla leorfum in fallendo codice facro quicquam tentare po- tueric. Et poft Chriftum natum libri hi in Chriftianorum fuerunt manibus, qui ftatim mtlitiam fraudesque illorum detexiffenc, imo Judaei per totum terrarum orbem difperfi non potuerunt omnes colligere codices, uc illos vitiarent. A 4 Judaeo-

B
Pars li Secl. i.
4. Judaeorum erga hos libros reverentia femper tantafuit, ut apudmukos jam dudumin fuper- ftitionem abierit; imo omni tempore parati fuerunt, mortem potius & omnia tormenta fubire, quam vel unum apicem S. Scripturae mutare, tefte PHILONE apud EUSEBIUM Praep. Evang. L. VIII. c. II. Ab ipfis quoque legibusfancitumeft, eum, qui velminimum in Bibliis mufet, peccatum committere inexpia- biJe.
f, Maforethae antiquiflirrris temporibus omnes verfus, voces&Iiteras, nequidperiret, nume- rarunt, quod ftupendum opus etiam minoris momenti erroribus, quos librariorum incuria admittere poteft, omnem viam praeclufit^ quapropter Mafora fepes legis apud Judasos audit.
6. Quam diligenter ante hasc tempora Biblia S. defcripferint, quamque attentis femperoculis opus Maforetharum refpexerint, manuferipti eorum teftantur codices. Certe, accuratio Judasorum in defcribendis & recognofcendis codicibus Bibliorumebraeis, adfuperftitionem usque folicita eft
7. Cafuquocunquetaleevenirenonpotuit, utiis- dem inlocis, eundem prorfusad modumomnes omnium feculorum codices non modo, fed verfiones quoque ac interpretes, nemine vel Judaeorum vel Chriftianorum advertente, prae- cavente, autde taliinfortuniomonenteCiltem, vitium caperent, nam hoc elfet ftupendum prorfus miraculum. Apographaqui^em,qu« hodie fuperfunt, fere fingula fuis obnoxiafunc mendis, fed non uniformiter, non iisdem in vocibus , & Jocis, non per omnia omnino exemplaria» fed quod in unolegiturmendofe,
id

Pars I. Seft I.
9
id emendate habetur in aliis, & nota: Mafore- thica; veram & primigeniam leclionem refe- runt.
IX. Partitio Librorum Canonico- rum V. T. Judaica. Judasi hos libros difpefcunt in tres partes, quae funt:
1. 7T)1y\ i. e. lex, quz compledKtur Pentateu- chum, fiue V. libros Mofis.
2. Q^NNDJ i. e. Prophetce, a Judaeis divifi in O^toN"} priores, quo referunt librum Jofii<z y $udicum , Samuelis & Regum , & n^nr»N pofleriores , qui GmtE/aias^eremias Ezechiel ,
^«Wrfo^ov. Vid. N. IV.
3. tTOTD fcripta fc. facra, f Hagiographa, quae complectuntur omnes reliquos librosCanoni- cos,fcil. 1) tres metricos: Pfalmos , Proverbia £T librumjobi, abinitialibusliteris ^CN di&os. 2) rtfSiO ^on quinque volumina, Canticum Canticorum, librumRuthe, Tbrenos, Coheleth, &' librum E(lber£, quorum le&io in diebus feftis Ieclionilegis adjungitur, & 3) librum Da- nielis, Efrte, Nehemi£,(quiJecundusEfr£dici
. folet,) & verbadierum,J'.librumChronicorum. Circa quam partitionem notandum eft: 1) Ju- dxiprimam partem appellant legem, quia in Pentateucho continentur praecepta, fecundum quae unusquisque vitamfuam inftitueredebet; Jecundam Prophetas,quiaProphetaehos libros confcripferunt; Sctertiam Hagiographa, quia hi libri non traditi per os, ficutlex Mofis, fed tantum fcripti, & quidem non per fomnium, vifionem, auditionem vocis alicujus ocecftafin, ut pleraque fcripta Prophetarum, fed exci- tante & fuggerente divina quadam facultate, A f quam

10
Pars I. Secl i.
quam hi fcriptores fuper fe quiefcen- < tem fenferunt. 2) Libros Mofis excipiunc fcripta Prophetarum, non quafi MofesinPro- phetis locum non habeat, fed quod reliquos omnes dignitate longe fupergreflus, eodem cum ceteris cenfu non habendus fit. 3)Liber Jofuae & Judicum propheticis adnumeratur, quia uterque, utplurimi fentiunt, Samuelem au&orem habet. 4) Prophetas dividunt in priores & pofteriores, non ratione dignitatis, fed temporis. f) Chriftus particionem hanc judaicam refpexifle videtur, Luc. XXIV. 44. fi modo ponatur, Pfalmos fynechdochice ve- nire pro Hagiographis, quorum illi pars prior & major funt. 6) Divifio haec neutiquam eft accurata , nam omnes libri canonici V. T. funt Hagiographi, libri hiftorici divelluntur, & Daniel e numeroProphetarumexcluditur.
X. Ordo Librorum Canonicorum V. T. qui apparet in Versione B. LUTHERI. Iile diverfus eftabeo, qui in codice hebraico confpicitur, nam
Primum locum obtinent hiftorici omnes , quitradunt hiftoriam f. originem & fata ecclefise Dei in V. T, quod faciunt
a. ante pofleflionem cerrae promiflse, V. libri Mojts.
b. In ipfa occupatione, liber $ofu<e.
c. Poft occupationem, & quidem 4, Republica florente
1. fub Judicibus, liber gudicwn, liber Rutba
& I. Samuelis, 1. fubRegibus, I. II. Samuelis y I. II.
Regum* L&IL Cbromcorum. 0 Republica collapfa
1. In

Pars I. Se&. I.
II
1. In Judaea, liber Ejdrce & Nebiintd,
2. In Babylonia, liber Eftber<e. Secundum locum tenent dida&ici , quifunt vel
i. Poetici) f. certo metro, nobis vero ignoto^ inclufi, nimirum liber Jobi , Pfalmi, & III. fcripta Salomonis. Judaei quidem tantum librum Jobi, Pfalmos > Proverbia pro metri- cis ognofcunt, quia illi foli metrica accen- tuatione gaudent, quae vero non valida eft ratio, fiquidem accentus metrum non abfol- vunt, nec fernper indicant. Vid. a Sam, XXII. coll. Pf, XVIII. vel 2* Propbetici, quorum IV. majores, liber jfe- faice, Jeremifi, Ezecbielis & Danielis, Itf Xll.minores , ab Hofea usquead Malachiam, cujus diftindlionis rationem vid. P. I. SetJ. I. Cap. III. N. V. Circa hunc ordinem partitionemque obfervandum eft: i) LUTHERUS.quod ad ordinem quem elegit attinet, fequucus eft verfionem rav feptuaginta, & vulgatam. %) Hicce ordo accuratior eft illo, qui apparet in Codice Ebraeo, nam liber Prophetae Danielis locum fuum habet inter fcript?. Prophe- tarum, fcripta Salomonis aeque & Jeremiae non feparantur, &libri hiftorici non divelluntur, imo jufto hiftoriae temporumque ordine fe excipiunt, excepto tantumlibro Efthera», cujushiftoriaprae- ceflit hiftoriae Nehemiae; quia vero Nehemiae nar- rationes cum rebus Efrae arcHflimo nexu cohae- rent, & ad populum in Judaea jam rurfus habitan- tempertinent, iftis haecdeextraneis Judaeisagens hiftoria merito poftponenda fuit.
XI.ParticularissingulorumLibro-
RUM IN SUAS SECTIONES DlViSIO, five
Textvs Distinctio»
$u<tei

12
Pars I. Se& T.
fad&i diftingvunt, & quidem
j. Textum omniumlibrorum canonicorum per O^pna. L ^WEfc capita, DTTIO certos ordines & O^ob verfus. Capita a Chriftianis ad Judsos tranfierunt,& aMARDOCRffiONAT HANE in concordantiis fuisebraicis primum adoptata funt. Sedarim f ordines funt fegmenta majora, quae vero a capitibus hodie ufitatis funtdiverfa, nam e. g. Mafora finalis Genefi fubjeda Iibrum illum XLIII. Sedarim & L. Capitibus conftare indicat, ufus vero horum fegmentorum dudum jam obfolevit. Et verfus funt fegmenta mi- nora, quorum unumquodque duobuspunclis, (p^ioa S)"iO fnis verfus didtis,) antecedente accentu maxime diftinclivo Silluk terminatur. Elias Levita putat, ante Efrae tempore univer- fam legem unius inftar verfus fuifle; qui vero ftatuunt, fcriptores facros puncla accentuum adhibuifle, illi iisdejm diftinclionem librorum in verfus adfcribunt. 2. Pentateuchum dividunt in WV^^P Parafchas f.feBiones feparatas , quaefunt vel majoresvel minores. Quodadwrt/owattinetj funtillaevel fTininaapertae, vel FfiD^np claufae, quae etiam JTiD^CO conjundae dicuntur. Aperta fignan- tur triplici Q majori, & vocantur apertae, quia ab initio verfus five lineae incipiunt; claufe vero fignantur triplici O majori, & dicuntur claufae, quia illudfpatium, incujusmediofe&io incipit, utrinque eadem linea clauditur. His omnibus inditae funt peculiares appellationes, defumtas vel a primavocefeclionis, velaprima voce maxime emphatica, & numerus illarum eft LIV. Nam in GeneJiXU. in Exodo XI. iri Levitico X. in Numeris X. & in Deuteronomio XI. exftant.
Habenc

Pars I. Sedi I. 13
Habent autemjudaei LIV. Parafchas, eum in finem,ut Pentateuchus leclione publica in Syna- gogis facla, quotannis abfolvatur. Ad noftn Ca- lendariiquidem rationem pro numero hebdo- madumLII. Parafcha» fufficerent; aft Calendarii Judaeorum alia eft ratio,illorum enim annus luna- ris conftansXII. menfibus,alternatim XXIX. & XXX. dies numerantibus, cum L. tantum hebdomades& IV. dies compleclatur, necelli habent, quovis anno tertionovum quafimen- fem XXX dierum interferere, quem poft menfem TIN Adar, f Februarium noftrum collocatum "llNI Adar repetititm appellant. Intercalares ergo anni Judaeorum LIV, Sabbata numerant, totidemque propterea requirunc Parafchas, in vulgaribusautem annis duasbre- ves alicubi conjungunt. Quod tempore Apo- ftolorum Pentateuchus publice in Synagogis ledus fuerit, ex A&. XIII. if. conficitur, & Jacobus Acr. XV. 21. praeleclionishujusritum a longis retro feculis arcellit. Sunt, qui prae- leclionis hujus fabbaticae inftitutum ad Mofen referunt audorem, vel tempora morti Mofis proxima, provocantes ad Lev. XXIII. 3. Deut.XXXIII. 10. XXXI. 10.11. Quod vero ad determinationem Parafcharumatcinet, qua fua fmgulis fabbatis penfa addida, & libri Mo- faici in eas, quas confpicimus, fectiones divifi funt, illa recentioris oetatis efle videtur, &pro- babiliter Efrae vel Synagogaemagnaeinacceptis ferenda. Publica harum parafcharum leclio in- choatur poftfeftumtabei-naculorum, die XXIII. menjis primi civi/is anni, qui Ebraeis Tifri vocatur, & noftro Septembri fere refpondet. Minores Parafchae, conftitutae in majoribus, prout majores funt vel apertse vel clauiae, illse
fignan-

ifcwm
14 Pars I. Se& 1.
lignnntur unico s minufculo, hae vero unieoS minori> & eum iri finemexcogitatae&adhibitae funt, quia Pentateuchus olim diftinctione in capita deftitutus fuit. g. LibrosPropbetarum tam priorum quam pofte- riorum difpertiuntur in rv*niOSn Haphtaras, quae funt lectiones propheticae, fenfu & con- tentis utcunque Parafchis refpondentes. Prae- leguntur in Synagogis publice poft ledionem legis, Jectio vero illarum non prout Parafcha- rum adfinemproducitur, fedtextusillitantum delibantur,quorum argumentum ad Parafcham ejus diei quam proxime accedit, Vi vocis de- notzm mijfas, f dimiflionem, quiapoftillarum lectionem inclufis precibus coetus folvitur. Quod Apoftolorum tempore in Synagogis lectae fuerint, exAcl, XIII. if. 27. patet. Ori- ginem illarum Judsei a tempore Antiochi Epi- phanis arceflunt. Referunt: Antiochum leclio- nem legis tam publicam quam privatam fub poena capitali interdixifle, & propterea quas- dam propheticas pericopas parafchis Mofaicis fenfu refpondentes fele&as, & in le&ionem legis furrogatas, mortuo vero Antiocho, & cultu Judaeorum reftituto, leclionem legis ite- rum introduclam,& illi lectionem Haphtararum adjetf am efle. At JOSEPHUS L. XII. Antiqv. c. VII. perhibet, leclionem totius codicis in- terdiclam fuifle, nam fi apud aliquem inquit, inventum fuijjet volumen Jacrum aut lex, ille trudeli forte moriebatur, HCfictvi^ero 2e enrn /3</3Aoc evgeS-eiy ie%& h&\ vopos. Aiii propterea originem illarum indededucunt, quod Judaei poft Rempublicam a Juda Maccabaeo reftitutam lacrafuamajori zelotrac1:averint,&cum fcripta Mofis&Prophetarum agnoverint ejusdem efle
argu-

Pars I. Seft. i. Cap. i. Membr. I 1$
argumenti, & ad eundem tendere fcopum, confultum duxerint, leclionem Prophetarum cum leclione legis conjungere. CJmfliani textum librorum Canonicorum V. T. difpefcunt i) in Capita, quae divifio debetur fecundum quesdam Hugoni Cardinali, qui A. 1260. obiit, & fecundum alios Stephano Lang- thono, qui A. 1228- defunclus eft,aft argumen- torum cohasfioni & diverfitati non femper re- fpondet, & 2) in Verfus.
XII. NuCLEuS LlBRORUM CANONlCO-
rum V. T. Ille eft JESUS CHRISTUS, Servator totius mundi. Pf XL. 8- Luc. XXIV. i<) -27. 44-47. Joh. I. 4f. c. V. 39. 46. Acl. III. 18.21-24. X. 43- XIII. 27. XXVI. 22.23. RomJ 1.1. 2. X, 4- XVI. 26. 1 Cor. XV. 3.4. 1 Petr. I. 10. 11.
CAPUT I.
DE
LIBRIS HISTORICIS.
MEMBRUM I.
LIBRIS MOSKIN GENERE.
I. Appellatio. ComplexuslibrorumMofai- corum Hebraeis TT^lex, &m1n ^tSrtl mnn
t- :J t »• : t • —
quinque quinquerniones legis, LXX. vero Inter- pretibus 7rev}ciTevxo$ fc /3//3Ac? , liber quinque voluminum vocatur, nam pro diverfitate materise dividitur in V. libros, quorumtituiiebraici funt:
D^oin

I
l6 Pars I. Sectio. i.Cap. i; Membr. I.
CnDin N")p v 1 niOU; tmf&Si qui proba-
biliter olim non librorum , fed tantum fetfio- num fuere, namvero videtur fimile, LXX. Inter- pretes volumen a MOSE fcriptum in quinque libros divififle, fiquidem tituli horum librorum origine graeci funt, & proprie hebraici non dantur.
I. Auctor. Ille eft Mofes. Deur. XXXI. 9. 24. 2 Paralipom. XXXIV. 14. Joh. I. 45-. V. 46. 47. Luc. XXIV. 44. XVI. 29. A<a. XV. 21. Rom. X. f. 2 Cor.III. if.
Objicitur 1.) Gen. XII. 6- & XIII. 7. Refpond. Mofes in- dicat, Cananseos jam tum, tempore Abrahami PalselHnam tenuifTc.
4.) c. XII. l8.coll. Jof. X!V. 13-If. Refp. perhibetur tantum in ultimo di&o, Hebronem olim vocatam fuhTe Kiriath Arba.
g.) c. XIV. 14. eolt Jud. XVIII.29. Refp Mofes refpicitnon arbem fed rivunr illum Dan, ex quo 8c rivo Jor fluvium Jordanem, ac nomenillius coaluifle JOSEPHUSteftatur An- tiquit. L. I. c. XXI,
4.) c. XX. 7. coll. I. Sam. IX. 9. Refp. NOJ illo tempore denotavit in generaliori fignificatione amicum Dei , fed a Samuelis temporibus in frequentiori ufu arcanarum rerum jndagarorem & indicem defignavir, aut: vox illa N^» primum inter Ebrxos in ufufuit, deinde frequcnrius diftio ilN^ adhibita, fcd tandem vox ill a N\2J in ufum revo- cara cft.
f.) c. XXXVI. 31. Refp. Mofes Prophcta praevidit, Ifraelitas fuo rempore Rcsem efle na&uros. Conf. Deut. XVII, 14. XXVIII. 36.
6. ) Exod. XVr. gf. Rcfp, fcripfit hxc Mofes forfitan fub finem virae fuie.
7. ) Exod.XVlII. Z.f. coil. XIX. 1.2. Refp. cilanricipario.
8. ) Deut. I. r. Refp. non folum trans, fed etiam cis denotst. Conf. Num. XXXKI. 32. Deut. 111. 8,
9. ) Dlut. jll. 12 Relp. Ifraelit«e jam Perseam regionem fpa- tiofiilimam occupaverant,
10.) Deut.

De libris Mofis in genere. 17
10. ) Deut. III. 14. Refp. locutio ifta: Usque «d huncdicm, Hebraeis fspe notat rei, de qua fermo eft, perpetuitatem, & propterea indicat, appellationem illam fuille retentam.
11. ) Deut. XI. 30. coll. Jof. V.9. Refp.locus Gilgal, Deut. XI. 30. aut non eftidem, cujusmentio injiciturjof V. auc fi idem eft, nomen jam antca habuit, ac temporc Jofua: a notabili faflo cum emphafi fic vocari ccepir,
12. ) Deut. XXXIV. 4-fin. Refp. adjefta eft ha:c claufula vel a Jofua, vel ab Eleazaro fummo facerdotc.
Quodveroad Mosen attinet, patriae]useQ.JEgy- ptus. Exod.II. 6. Natione fuit Hebraus. c. II. 1.2. Confervatio ejus & ratio nmninis, quodipfiimpo- fitum eft, legitur Exod. II. 10. coll. Ebr. XI. 23. Genealogia traditur Exod. VI. 115-20. ln aula re- gis JEgyptiorum educatus eft. c. II. 1 o. PerdoBum fuifle, teftatur Stephanus A&. VII. 22. Ex^gy- ptoabnegata dignitate, Ebr. XI. 24-27. recepit fe ad Jethronem-, facerdotem Midianiticum, cujus Jiliam in matrimonium duxit. Exod. II. if, 21. Educiio 'Judieorum ex ^gypto ipfi a Deo im- mediate demandata eft, Exod. III. IV. quam quoque praeftitit. c. XII. 1. coll. Ebr. XI. 29. A Deo fummus dux Judasorum conftitutus eft. Exod. XIV. 31. &c. Familiaritas ejus cum Deo tanta fuit,quantanunquamullimortalium obtigit. Exod. XXXIII. 11. Num. XII. 6-8. Deut.XXXIV. 10. Acia ejus auguftiflima ih illis fcriptis legun- tur, quos nobis reliquit. Pietate, conftantia & patientia fuit fumma. Num. XII. 3. 7. JEtatem fuam animi & corporis viribus integram ad CXX. annos produxit., Deut. XXXIV. 7. quorum XL. tranfegit in aula Mgyptiaca, Acl. VII. 23. XL.in exilio Midianiticoy Exod. VII. 6. &XL. in mode- ramine populi $udaici. In deferto Zin bumani aliquid paflus eft, Num. XX. 12. & propterea extra Canaan f Pataftinam, tn monte Pisga diem obiit fupremum. Deut. XXXIV. 1. ?, Typus
B CHRI-

18 Pars I. Seclio i. Cap. i. Membr. II.
CHRISTI fuitilluftris, Deut. XVIII. rf, ig. coll* Acl III. 20-23. &omnium illorum, qui fcriptano- bis reliquerunt, eft antiquifiimus , Homerum cir- citer D. annos antecedens. III. Chronologia. Comprehendunt hi libri hiftoriam MMDLIII. annorum, nam a creatione mundiusque admortem Jofephi, vid. Membr.II. N-X. p. 22.fluxerunt anni - -2369
A morte Jofephi usque ad exitum ex
^figyptd, Membr. III. N. VHI. p. 28. - 144. " EtindeadintroituminCanaan, Jof. V.6. - 40
DE PRIMO LIBRO MOSIS.
I, Inscriptio. Illa eft Hehrzis ex recepto moreab initialivocabuloTpwtrxz in initio. LXX.
neratio, aut liber originum. Gen. II. 4. Vo- catur etiama ^fudteis fttytf* "fiO libercreatioms.
II. Tempus scriptionis. Probabiliter a Mofe confignatus efthoninexilioMidianitico, fed pofi eduBionem Ifraelitarum ex JEgypto, namante vocationem illam divinam in monte Horeb, Exod. III. &c. non fuit defignatus propheta.
III. Argumentum. Tradit originemrerum omnium, prsefertim hominis, ejusque lapfum & reftitutionem, propagationem generis humani ex Adamo, corruptionem omnium fere hominum & illorum interitum per diluvium,pa!ingenefiam mun- di, vocationem Abrahami fcedusque divinum cum illo, ac vitam fanctam Abrahami, Ifaaci, Jacobi & Jofephi, ac Jacobi, familiasque ejus migrationem in /Egyptum. IV.
»ff3
MEMBR UM TL

De primo libro Mofis.
19
IV. Scopus. Illeeit,rerumomnium, tumcrea- tarum, tum mali, tum quoque reftauratae verae fa- lutis originem memorise prodere, ipfique a corru- ptione cavere; veriDei, creatoris cceli&terra; ab idolis diftincliflimi cognitionem cultumque verum inorbeinftaurare; genealogiam MerTiee, ortumque ecclefioe & varium per multa fecula progreflum tradere; populum Deidemajoribus, promiffioni- busque illis : datis certum reddere, eundemque ad fidem fan&amque vitam excitare, & oftendere, quae caufa ac ratio fuerit, curgentibusreliquis re- li&is, Deus ad Abrahamum ejusque progeniem fefc converterit.
V. Singularia. (1) Eftliber antiquij/fmus; & (2) non immerito fons perennis &limpidiflima omnium prophetarum fcaturigo audit.
VI. Idea Theologize Patriarchalis,
C^UAM TRADIT GENESIS.
(I.) Deus eft ens a fe, diverfum a mundo, c. 1.1. eftacternus, c.XXI.33.omnifcius, c.III. 11.XV.13.1j. XVIII. 18. coll. Exod. 1. 7. &c. verax, c. VI. 7. coll. VII. XVII. 20. coil. XXV. 16. XXI. I. 2. XXVIII. 15. XXXII. io. omnipotens, c.XVII. 1. XVIII. 19. XXXIII.20. XXXV.u. fantfus&juftus, c.XVIII. 25. XIX. 13. mifericors&bcnignus, XXIV. 12. c.XXXII. 10» cupidus falutis
honiinuin,c.VI. 3. fittK^oB^Vfloiy ib. fummus, c. XIV. 19.efTen- tia unus , & perfonis trinus. c.I. 1-3. XIX. 24.
(II.) Vcns omnia ex nihilo intra fextiduum produxit, c. I. cft gubernator renim omnium, c. XIV. 20. XLV. 5. 8- 9. L. 2*. & oinnium rerum providentiam gerit. c. XXII. 8. 13 14.
(III/) Dantur angeli mali, c. III. &boni, qni piis ferviunt. e. XXVIII. 1». XXXIi. ,. XXIV. 7.40.
(IV.) Deus in initio uniciim virum d' unicam ninliercm crea^ xit, c. I. 27. corpus viri cx pulvere formavit, iplique animain infpiravit, c.II. 7. mulierem vero ex cofta viri condidit, c. II. 41. 22. ambosque ad imagincm fuam creavit, c. I. 27. V. 1.2. quic conftititinfimilitudinecumDeomagna, c. I, 26. acpertinuir. ad illam magna cognitio fapicntiaque, e.II. 19.20. 23. III. 22. famfHtas perfecla, c. II. 2;. III. 22. iiiimortalitas corporis & abfen- tia omnium iiioiboruin & dolorum, c. II. 17. III. 10-19. dominium- que inundi, e.1. 16, 28-30. cum habitatione in Paradifo. c.II. 8
B 2 (v.)

20 Pars I. Se&io i. Cap. i. Membr. II.
(V.) Protoplafti fraudc diaboli lapfi, imagine riivina privati funt, c.lll. 1-13. & praecipue fapientia, c. III. 8- & fanctitate,, V. 10. &mors, ac omnis miferia funt fruchis lapfus. v. 17-19.
(VI.) Peccafum non eft aDeo, c. I.31. homines nafcuntur mali, c.V. 3. VI. 5. VIII. ai. quilibet.aculpa, pcena &dominio peccati Iiberaripoteft. c. III. 15. IV. 7.
(VII) Mcflias futurus eft, &ille eft verus Deus, & verus ho- mo, ex muliere absque femine viri exoriturus, c. III. ; ij. cxfamilia Abrahami, c.XII. 3. Ifaaci, c. XVII. 19.21. XXVI.'4. Judac. c.XLIX.io.antequam respublica Judaica penitus tollatur, ib.pafiiirus&reguumdiaboli deftrudrurus, c. III.:?. ac pacem <3fc omnia bona fpiritualia hominibus, etiam gentibus, ex mera gratia, fine ullo merito collocaturuseft. c. XII. 3. XXII. 18. .XXVI. 4. XLIX. io. 18.
(VIII.) Agnitio peccati & contritio cordis eftnecefiaria. c. III. 8-13. XLII. 14. 21. 22.
(IX.) Homincs pcr fidem juftificantur, c. XV. 6. & quicquid ex fide proficifcitur, eftbonum, quod non, malum. c. IV. 4. Kbr. XI. 4.
(X'j Vita fancta a quolibet geri poteft & debet. c. IV. 7. V. 21. VI. 9. VII. 1. XVII. 1. Unumquemque in omnibus Deo obedire oportet. c.VI.22. XXII. 3, Hominumeft, Deumtimere, c.XXII. ia. XXXI. ?4 : XLII.iS. Iaudarc,c.XIV.20. XXIV. 27. & gratiam pro prxftitis beneficiis haberc & agere. c. XVII. 17. XXIV- 52. Deus eft adorandus, & omnia bona funt ab illo pe- tenda, & quidem fubmifia mcntt. c.XVII. 17. ig. XVIII. 24. &c. XXXII. 9. &c. VotaDeommcupataftmtfolvcnda. c.XXVIII. 20. XXXV. 1-3. Cognitio Dei eft promovcnda, c. XII. 8- XXI. 33. ejusqtic gloria. c. XIV. 22. 23. Idololatriaeft vitanda. c.XXXV. 2-4. Superbiam Deus odio habet. c. XI. 1. &c. Sacrificia a Deo inftituta, c.HI. 21. IV. 4. ftint ofFerenda. c. VIII. 20.21. IV. 3. Jus- jurandum apio pntftari poteft. c. XXI. 24. XXIV. 3. XXXI. 54. XLVII. 31. Sabbatum obfervandum & fanfte colendum eft. c. II.3. Pro aliis orandum eft. c XVIII. 22. &c. XX. 7. Filii filixque parentcs honorare debent. c. IX. 24. 25. Parentibus incumbit, infantibus mandata divina inftillare, eosdemque adobfervanda illa perducere. c. XVIII. 19. Famulitii eft,heris fubmifiumob- fequium prxftare. c. XVI. 6. 9. XXIV. Bclla jufta geri pofiiint. c. XIV. 13-20. Ira eft pcccatum. c. IV. $. 6. XLIX. 7. Lites funt vitandae. c. XIII. 8. 9- Homicidium a Deo eft prohibitum, & propterca vitandum. c IV. 8-12. 15. IX. <5, Hofpitalitas eft exerceuda, c. XVIII. t. XIX. i. & manfvctudo. c. L. 19-21. Matrimonium a Deo in ftatuintegritatis eft inftitutum, c. I. 28. II. 18- 21-24. & quilibet proptcrea liue peccato in illo vivere poteft. c. V. 22. Proba conjux a Deo eft expetenda. c. XXIV, 7. 12. Uxor viro ftibdita eiie debet.c. III. 16. Omnes fincs in- jufti circa matrimonium funt vitandi. c. VI. 1. 2. Proles eft do- mim Dei. c. IV. 1. XXV. 21. XXX. 2.12. Impuritaseft vitanda.
c. XXXVIII

Dc primo libro Mofis.
21
c. XXXVIII. 9. ut & fcortatio, c. XXXIV. 7. adulteriumque. c. XX. 3. 7. S>- XXXIX. <?. XXXVIII. 24.
(XI.) Deus gratia ergapioseftaffedhis, c.VI. g. illosquequau. doque tentat,c. XXII. 1. atque femper cum illis eft, c> XXVI. 3. *8- XXVIII. 15. XXXIX. 2.3. XI. 23. five, curamillorumfpe- cialiffimam gcrit. c. XXIX. 32. XXXI. 42. XIX. aa. XV. r, XXXI. 7*24. XX.<5. XXVIII. XXVI.11. XXXIX.31. XVIII. 26. XXI- 17- XXV. zi.
fXII.) Pii peccatisinfirmitatisobnoxiifunt, c.IX. 21. XIX. 31. XX. 11. & beneficiis divinis indigni. c. XXXII. 10.
(XIII.) Pios inter ac inipios inimicitia nianet. c. III. if.
(XIV.) Sacramentum circumcifionis, quod cft fignum faderis divini, &a Deo pofteris Abrahami mandatum, eft obfervandum, etiam in puerulis, utpote gratix & fcederis utique capacibus. c. XVII.
(XV.) Refurrcctio homimimfuturaeft. c.V. 24.. XXVIII. 15. coll. Matth. XXII. 31.
(XVI.) Deus eft Judex omnium hominum. c. XVIII. a?. (XVII.) Vita xterna pios manet. c.V.i 4 . XXV. 8. XLIX.ac,. fqq. coU. Ebr. XI. 10. i 4 -i<5. -
VII. Typi JESU CHRISTI. Illi funt Adam, Rom. V. 14. 1 Cor. XV. 4?. Abel, Ebr. XII. 24. Henecb ,Noab, Matth. XXIV. 37. Luc. XVII.25. Melcbifedech* Pfalm. CX. Ebr. VII. Abraham, I/aac, Ebr. XI. 18. 19. Jacob, fofeph.
VIII. Vaticinia deCHRISTO. C.III.15. XII. £ XVIII. 18. XXII. 18. XXVI. 4. XXVIII. 14. XLIX. 10-12. 18.
IX. Allegatio seu Citatio inN. T.
C. I. Ebr. XI. 3. C. I. 2. % Petr. III. j. ■v. 27. Matth. XIX. 4- Marc.X. 6. iCor.XI. 7. Jac.III. 9. c. II. 2. Ebr. IV. 4. *b. 7. 1 Cor. XV. 4 ;. 4.7. -v. 21. 22. 1 Cor.XI.8. 1 Tim.II.13. "V.2+. Matth. XIX. 5, Marc. X. 7. 1 Cor. VI. ic». Eph. V.31. c. III.6- 1 Tim. II. 14.. v. +. 13. 2 Cor. XI. 3. v. '6. 1 Cor. XIV. 34- ■v. ip. 1 Cor. XV. ai. c. IV. 4 Ebr. XI. 4. v.,s. Matth. XXIII. 3;. Luc. XI. 51. 1 Joh. III. 1». Jud. v. 11. v. 10. Ebr. XII. 24. c. V. 1. otc. Aft. XVII. 25. v. 9- Jud. v. ! 4 . v. 24. F.br. XI. J. c. VI- VIII. Matth. XXIV. 37- Luc. XVII. 26. 27. Ebr. XI. 7. 1 Petr. III. 19. 20. 2 Pctr. II. ;. III. 6. c. XII. i.fqq. Aft. VII. g-;. Ebr. XI. 8- f. j. Gal. III. 8-14. f- 7. & XIII. i>. Rom. IV. 13. c XIV.is-20. Ebr. VII. i-io. j. Rom.IV. 18. «tt 6.
Rom. IV. 3. aa. Gal.III.5. v. 13-16.A&.VIl. tf.7. c. XVII.v.4. Rom. IV. 17. y. 10. Joh. VII. 22. A&. VII. 8- Rom. IV. u. v. 7.19. Luc. t jj. 1%. v. 17. Joh. VIII. 56. Rom. IV. 19. e. XVIII.
B 3
■ J. • )F ' »■

22 Pars I. Se&io. i. Cap. i. Mcmbr. II.
S. & XIX. 2. 3. Ebr. XIII. %. c. XVIII. io. Rom. IX. 9. <v. 12. 1 Petr. III. 6. c. XIX. is. 26. Lue. XVII. 28- *9- 3*- *f. /^f. a Petr. II. 6. Jud. v. 7. c, XA7. A&. VII. 8. Ebr. XI. II.
Gal. IV. 22. fqq. f 5 . i£ Rom. IX. 7. Ebr.XI.t8. e. XXII.9-12. Jac. II. 21. Ebr. XI. 17. u. 16.17 >,\mz. I-73-74. W*s. Act.III. aj. Gal. III: i5. £. XA7//. 16.17. A6t. VII. itf. c. XXV. 21. 23. Rom. IX. 10-tz. v. 26. Aa. VII. 8- v.33. Ebr. XII. 0. r. XXVII. 38.jqq. Ebr. XI. 20. XII. 17. c. XXIX. 32. [qq. & XXX. s. (qq. A€c. VII. 8- fo XXXVII, 4. as; Acl. VII.9. c. XXXVIII. Matth. I. 3. c. XXXIX 2. XLI. 4». 41.J4. A'Z.7/. /. XLV.i.fqq. Ac~t. VII. 9-1?. c.XLVII. )m. 6- XLVIII. s. 9- Ebr. XII. 21. . c, A7./X Aft. VII. ij, £. Ebr. XI. 22.
X» Chronologia. Continet hiftoriam MMCCCLXIX.annorum, nam
Seth nafcitur aetatis Adami anno 130. Gen. V. 3 - 130
Enos - - . . Setho annos ioj nato v. 6 - 235
Cainan « . Enofo 90 - - 9 • 3*5
Mahaleel . - Cainano - 70 - - - iz - 395
Jarcd - - Mahaleeli - 6{ - - . 15 - 460
Enoch - - Jaredi . 162 - .- '. 18 - 6iz
Methufala . - Enocho - 6"? . - . 21 . 687
Lamech - - Methufate - 187 - - - aj - 874
Noachus . - I.amecho - 182. - - -2819 • lojS
Japhet pri- - - Noacha . 500 - - - 32 -
mogenitus . . . coll. X. 21 . ijsS
Orbis diluvio peritanno;etatisNoacht 600. c. VII. 6. n. - 1656
ArphaxadnafciturSemoannoII.poftdiluvium.c.XIto. . 16,8
Sala «af itur Arphaxado actat. 3? c. XI. v. 12. - 1693
Eber . . Salx .30 - 14 1723
Phaleg . . Ebero - 34 - - itf - 1757
Regu . . Phalego 30 8 - 1787
Serug - . Regu . 32 . 20 - 1819
Nahor . . Serugo . 30 . - 22 - 1849
Thara - . Nahori 29 - 24 - 1878
Haran Nahoris primogenitus Nahori xt. 70 - a,6 . 1948
Abraham. . Thara; . 130 - c. XI. 32 -
coll. XII. 4. Act. VII. 4 . 2008 Abraham annos natus 7>. Dei juffu Charane in Ca.
«aanproficifcitur.c.XV. 7.jof.XXIV.2.3.Gcn.XII.7. . 2083
Ifaac . - Abrahajno - 100 XVII. 17. II. - atog
Efau e% jacob - Ifaaco . 60 XXV. 2<S, . ai58 Jofeph - - Jacabo - 91 namcum Jaca- fcusante Pharaoisem ftaret, exa&is 7 annis copix dfc duobus fterilibus , 130 annos natus erat, c. XLV. tf. coll, XLVII. o.atqueeodeintempore Jofephhabuitan. nos XXXIX. Nam XXX. annorura erat, cum ad
Pharaoncnt

De primo libro Mofis.
23
Pharaonem vocaretur, immediate ante annos copiac.
c. XLI. 4<S- - - - - - » 2 >V
Jofephus trioenarius VII. annos fertiles totidenique
fteriles praedicit. c. XLI. 1, 46. - . - a»89
Jacobus (goannosnatus, c.XLVII.9. poftannum fte-
rilitatis fecundum, XLV. 6. itl jEgyptum defcendit. - aapg
Jofeph moritur annos natus CX. c. L.z». - . 2.3(59
XI. Partitio. Continet Capp. L. N Res ante diluvium, c. I-V.
3 Diluvium. c. VI-IX. 3 Res poft diluvium,
a) m genere, c. X.'XI.
b) in fpecie,
j. Abrahami. c. XII-XXIII.
2. Ifaaci. cXXIV-XXVL
3. Jacobi. c. XXVII-XXXVIII.
4. Jofephi. c. XXXIX. - fin.
XII. LOCA NOTATU PRiECIPUE DIGNA.
c 1. i. 2.26.27. 31. n.a. 3.7.17.21-25". w. 4-7. if-19.
22. V. 3. 24. VI. 3. f. VIII. 21. 22. IX. 6. XII. 1-3. XIV. 22. XV. 1.6. XVI.9. XVII. 1. ! XVIII. 14.19.2f. 27. XX. 7. XXXII. lo.26.28. XXXIX. 9.10, L. 19-21.
XIII. LoCA DIFFICILIORA. C. I. 6. 28. (coll. lCor.VII.7.) ir.2.(coli.Joh.V.i7.) 17. i8.(coll.I Cor. VII. 8.) 24. fcoll. Exod. XX. 12.) IH.I.If. 22. 24. IV. 1.7. 13. If. 16. 23. 26. VI. 2. 3- 4- 6. (coll. I Sam. XV. 29.) VII. 11. VIII. 1. 21.22. (coll. I Rcg. XVII. i.) IX. 2.3. (coll. Job. XXXIX. 9. 10.) 21.24-17- XI. 7. XII. 3. XIII. 6.16. XVI. 13.14. XVII. 7.14. (coll. Jof. V. 4) XVIIf. 14. XIX. 26. XX. 16. XXI. 31. (coll. XXVI. 33.)
xxii. 1.12. xxiii. 7. xxiv. 63. xxviii. 16.17.20-22.
XXX. 14. XXXI. f4. XXXIH. 10. XLII. if. XLHI. 34. XLIV.f. XLVI.4.26.27.34. XLVIII.l6.22. XUX.6-27- 28- (coll. v. 2-7.)
MEMBR UM IIL
DE SECUNDO LIBRO MOSIS.
I. Inscriptio. Hebr<eis & inprimis Rabbinis a primis libri vocibus JVOIi n^N hcccjunt nomina^ B 4 ' " vel

24 Pars I. Secl I. Cap. E M^mbr. III.
vel fimpliciter niDitj '■> vocatur quoque a Judsds SKjrfSjj lex facevdotum. Gracis vero ab argumento praecipuo e£cJoc, Ex^kj- infcribitur. IJi Tempus scriptionis. Confignatuseft a Mofe poft latam aDeoinmonte Sinai legem & exftructum tabernaculum, c. XIX. XX. XL.
III. Argumentum. Continet adflidiones Ifraelitarum in^gypto, vocationem Mofis, plagas a DeoiEgyptiisinfliilas, exitum Ifraelitarum &de- duclionem per mare rubrum indefertum, itinera in eodem ad montem Sinai, pugnam cumAmale- kitis, miracula divina, leges a Deo populo datas inobedientiam, incredulitatem, murmurationem & idololatriam Judaeorum in deferto, apparatum rerum omnium ad cultum divinum pertinentium & erectionem tabernaculi.
IV. Scopus. Ille efl, memoriam exituslfrae- litarum ex ./Egypto, tanquam illuftris beneficii divini confervare; promiffionis, Abrahamo de mul- tiplicando femine ejus, &edu6floneilliusex/Egy- pto fa£tae, (Gen. XV. 13.14.) impletionemoften- dere; divinae gratiae, fummae patientioe, omnipo- tentise & juftitia; luculentafpecimina tradere; ipfa Theocraticae reipublicse fundamenta defcribere; leges a Deo datas Ifraelitis ob oculos ponere&ad pofteros propagare; infirmitatem hominum etiam poft accepta aDeo maxima beneficia divulgare; populo Judaico timorem Dei inftillare; res futuras, fuoque tempore apparituras, fuis quafi umbris ac figuris delineatas reprsefentare; & ecclefiam Dei omnium temporum de ludibus &fludtibus vario- rumpericulorum patienterexantlandis, & defelici omnium calamitatum eventu commonefacere.
V. Singularia. (i)Defcribitmagnamillam &gloriofam promulgationem Decalogi, qui eft fumma compendiaria & brevis elenchus omnium
legum

De fecundo libro Mojfls.
legum divinarum. (i) Siftit nobis facramenta novi teftamenti prafigurata, nam mare rubrum eft typus baptifmi, & agnus pafchalis facroe ccenae. (3) Docet nos providentiam divinam in confer- vanda, propaganda &liberanda ecclefia. (4) Multa in Pfalmis & N, T. leguntur, quae jfine collatione cum hoc libro commode intelligi nequeunt. (0 Oftendit nobistentationes, quibus afervitute Pharaonis infernalis vindicatus, & ad Canaancce- Jeftem iter faciens, expofitus eft 3 acfimuldemon- ftrat, quod Deus illi in omnibus anguftiis praefto £t. (6) Documento manifeftillimo eft, rcligionem Sudaicam a Deo efferevelcttam, &proinde divhw criginis. Nam enarratpnwo, quod Deus montem Sinai defcenderit, &legemmcralem,X. prceceptis comprehenfam, clariflima voce inter tonitrua & falminaproclamaverit, quodverba a Deo prolata» i> univerfopopulo, quamvis illeingentismultitu- ciniseflet, auribusperceptafint, &quodpopulus, cuia fermocinationem Dei diutius ferre non po- tiit, Mofen rogaverit, ut mediatoris officio fun- teretur, & a Deo accepta ipfi referret, fide data, iore fe promtum ad fufcipiendum & exfequendum omniaaDeo mandata. c. XIX. 16-20. XX. f.feqq. |8- !$■ 22. XXIV. 3. Quod autem haec omnia yere acciderint, nemo fanaementis negabit, nam lic liber a Mofe editus eft viventibus adhuc illis , quorum tempore haec hiftoria contigit, :. XXIV. 4. 7. & omnium confenfu vera cft illa liiftoria, quam pro vera habent teftes ejusdem ;emporis wS\vif\ki & etvjyxoot. Sccundo hic liber docet, qua ratione Mofes leges forenfes & cere- jnoniales, quas populo Judaico tradidit» a Deoin ponteSinai acceperit:quodveroetiamhocomnes veritatis numeros in fe habeat, luce meridianaeft clarius. Nam a)Mofes, quiteftatur, illasleges fibi B ? a Deo

26 Pars I. Se&. i. Cap. t Mcmbr. III.
a Deo immediate datas efie, fuitvir fummaefince- ritatis; liquidem fuos vkx integerrimasnaevosne- quaquam diflimulavit & reticuit, favorem populi non captavit, & ducatum populi non filiis fuis fuaeque familise, fed ad mandatum divinum Jofuae tradidit; & b) ccrtum eft, quam quod certifii- mum> quodpopuluslegis, praecipue ceremonialis jugum dwrfiitftbKloV) Ach XV. io. fumma cumre- verentia receperit, quod illudfineullamutatione, nedum abrogatione quam conftantifiime rethiue- rit, & quodnunquamullacontroverfiamota ficde veritate tofio&eo-tite Sinaiticae, fed potius adunum omnes legem hanc pro divina divinicultus acvita; fuae regula agnoverint, quamvis tot diflcnfiones inter tribus &deincepsinterdiverfaregnafubortae fint. Ex quo manifeftum eft, quod.^/^e/ unirerfi planeconviffi fuerint, legesillas, quasMofestradi- ah,Deum agnofcereauclorem^ Ethaeeconviclioillis neceflario inefle debuit, nam Aaron & LXX. feniores, viri vitx integerrimi, c. XVIII. 21. 24. cum Mofe montem Sinaiafcendentes, Deumvifi- bili quodam corpore indutum confpexerant, & Deum, Mofen ad fe vocantem,audiverant. c. XXIV. 9. 10. r2. Notumiilis erat, Mofen XL. diesno- ctesque in monte Sinai fine fumto cibo & potu tranfegifle, c. XXIV 18. XXXIV.- 28. Quotidie videbant ad introitum Mofis in tentorium co- lumnam nubis defcendentem, &DeumcumMofe loquentem audiebant. c. XXX. 9.10. Splencor, quem facies Mofis circumquaqiie fparfit, & qui omnium oculis intolerabilis fuit, documentum illis erat commercii Mofis cum Deo familiariflimi. c.XXXIV. 29.30.33-37. 2C0r.HL 7.C0II.LUC.II.9. Experientia didicerant, Mofen eife prophetam, & Spiritu divino illum agi, fiquidem eventus femper refponderat praedictionibus ejus, & quidem illis,
quibus

De fecundo libro Mofis. 27
quibus futura contingentia praedixerat. c. V-XVII. lmo Mofes ftupenda multaque patraveratmiracu- la, nbn tantum poft exitumlfraelitarum ex./Egy- pto, c. XIV. XV. 2 f. XVI. 4. leqq. XVII. fed & ante illum in regione iEgyptiaca, c. IV. 30. VII. 10. 20. VIII. 6. 17. 24. IX. 6. 10. 23-26. X. 13. 21. 23. XII. 23. 29. & hsec ad unum omnia in conlpeclu omnium Judaeorum & y^Egyptiorum ediderat. Prsecipue notatu dignumeftilludmiraculum, quo aqua in fangvinem commutata eft, nam non tantum aqua Nilotica, fed reliqua omnisinrluviisreliquis, in rivis, paludibus &cifternis, immo in ligneis, lapideis, aliisque vafis contenta-, fangvis fuit,, & . quidem non horamunam& alteram, fedintegros dies VII. c. VII. 17-2^. adeo utyEgyptii necelfe habuerint, aquis aliunde erfoffisfitimreftingvere; quod fane modo naturali neutiquam potuit acci- dere. Quid ? quod ipfi /Egyptii convicti fuerunt, Mofen vereaDeomifiumeire, uteduceretjudaeos ad cukum Deo praeftandum in deferto, c. X. 7. XI. 8« XII. 33. horumque miraculorum fama alias quoque gentes occupavit. Jof II. 10. r r.
VI. Typi JESU CHRISTI. Xlli funt Mefes. Deut. XVIII. 1 Aaron. £br. IV. i4.fqq. Agnus pafcbalis. Joh. XIX; 36. 1 Cor. V. 7. 8. Manna. Exod. XVI. coll. 1 Cor. X. 3. Fetra. Exod.XVII. coll. 1 Cor.X.4.Prop/r/^rcim^«.Exod.XXXVII.(?. coll. Rom. III.2 f .Ebr. IV. 16. Tabernaculum. Exod. XL. coll.Joh.I. 14. C0I.II.9.
VII. Allegatio in novo Testamen-
T 0. C. 1. 7. fqq. 'Aft. VH. I7-I9, c. II. 2. fqq. A&. VII.
20-29. Ebr. XI. 23-27. c. Ui. z.fqq. A&. VII. 30-34. c. III. 6. A&. XXII. 3i. 31. Marc. XII. 26. Ebr. XI. 16. c. VII. lo.Jqq. ASt. VII. 3<5. c - XV- & 'S. Ebr. XI. 28. V. 37. Acl. XIII. 17. v, 40. 4/, Gnl. III. 17. -v. 4JS. Joh. XIX. 3*. f.X7//.2.Luc.II.23. v. 21.22. & XIV. 22. 1 Cor. X. 1. c. XIV. 14. 17. Rom. IX. 7. <v, 21. A&. VII. 3*. v. 22. /qq. Ebr. XI. 29. c. XVI. 13. 1+. Joh. VI. 31. 49. v. is. 1 Cor. X. 3. v, is. 1 Cor. VIII. 18.
c. XVI.

28 Pars I. Se£io I. Cap. I. Membr. III.
c. XVI. 2. ss. Aft. XIII. 18. c. XVII. 6. i Cor. X. 4. v. 7. Ebr. III. 10. it. XIX. 3. Aft. VII. 38. c. XIX. 5. iCor. X. 16. 28. v. 6. 1 Petr. II. 9. v. 12. fqq. Ebr. XII. 18. 19. 20. c.XX. 12.16. Matth. XIX. 18. rp.Marc.X.iji. Luc.XVni.20. Rom.XIIi; 5. Jac. II. 11. -v. 12. Epb. VI. 2. 3. Matth. XV. 14. Marc. VII. io. -V. .y./^.Matth. V. 21. 27.Jac.II. 11. z>. 17. Roin. VII. 7. -v.is.ip. Ga!. III. 19. c. XXI. 17. Matth. XV. 14. Marc. VII. 10. v. 23. Matth.V.38. c. XXII. 28. Acl. XXIII. J. c.XX/F-.i^. 2Cor.III.7. c. XXIV. 6-s. XXV. 23.31. XXVI. 33. 3+-XXX. 10. Ebr. IX. 2-25. c. XXV. 2. 2, Cor. IX. 7. v. 40. Aa. VII. 44. Ebr. VIII. f. c. XXVIII. 1 Ebr. V. 4. f. XX7X. /4-/^. Ebr. XIII. 11. c. XXXII. A£t. VII. 39-41. v. 6. 1 Cor. X. 7. f. XXXIII. 19. Roni. IX. ij. c. XXXIV. 30.33. a Cor. III. 7,113.
VIII. Chronologia. Continet hic liber hi- ftoriam populi Judaici a morte Jofephi usque ad initium fecundipo/i egrefum anni,£ usque ad ex- ftruclionem tabernaculiindeferto, c. XL.17. quae eft CXLV. annorum, ab A. M. 2369. adannum -2514. inclufive, nam
Abrabmn DEI juflu in terram Canaan profici- fcitur p. 22. - - A. M. 2083
Et fecundum Exod. XII. 40. peregri- natio IJraelitarum, quce fimul corapre- hendit annos peregrinationis Patriar- charum, Abrahami» Ifaaci & Jacobi, fuic annorum - - - - 430
Summa 2^13 Jam vero liber Genefis inmorte Jofe- phi terminatur, anno - 236Q
Remanentergo/;//?0r/<e inExodo com-__
prehenfae, a morte Jofephi ad exitum
populi, anni - 144
Tabernaculum erigitur exaclo poft
cxitum mno primo. Exod, XL. 2.17. r
Summa 14
IX. Partitio. Compvehendit capp. XL. N Res anteexitum, ubi
oo

De fecundo libro Mofis. 29
a) Ada Mofis. c. I-VI.
b) Pharaonis obduratio cum X. afflidionibus, c. VII-XI.
p Exitum ipfunu c. XI-XIV. J Res pojl exitum. c. XV-XL. ubi
a) Miracula.c.XIV-XVII.
b) Lex. c. XIX-XXIV.
c) CultusLeviticus.c.XXV-XL. cum intermixta legis repetitione. c. XXXII-XXXIV.
X. LOCA NOTATU PRiEClPUE DIGNA»
c. 1.12. m. 14. iv. io-u. 25. v. 9.23. vin. 15.18. ip. 32. x. 16.17. xn. 13. xm. 21. xiv. 13-17.24. xv. 2.3. n. i«.
XVI. 8. XVII. .11. 12. XVIU. zr. XIX. f. 5. XX. 4-17. 20. XXI. 12. IJ. XXII. 3. 4. ip. 2». 2j. XXIII. r.5. 8.13. 20.22.25. XXIX, 43-4«. XXXII. 8-14. 15.1(5.32-34. XXXIU. 14. ij. 17.20. XXXIV. 6. 7.
XI. L0CA DIFFICILIORA. CI.;.CcoII.Gen.XLVI. 16. 27/} ai. II. 14. 15. (eoll. Hebr. XI. 27.) HI. 14. IV. 16. 2r.
24. Ccoll. XVIU. s.) 2?. VI. 3. VII. r. 11.25.CcoH. v.a40 VBDf.
25. IX. 5-16. X. 22. XII. 6. 36. XIV. 23. Ccoll. v. 30.) XV. 25. XVI. 13. 15. 17. 18. XVII. 15. 16. XVIU. 12. XX. 3-?. Ccoll. Exod. XVUI. 20.) 6. fcoll. Mal. I. 3.) 24. Ccoll. XXVII. 1.) XXI. 6. Ccoll. Lev. XXV. 4 r. 54O XXII. 28. XXIII. »1. XXXII. 24. 2j. ay. 30. XXXUI. 20. XXXIV. 1. (coIL v.280 XXXVIII. 8.
MEMBR UM IV.
DE TERTIO LIBRO MOSIS.
I. Inscriptio. Hebrais abinitialivoceN^p^
ti:
O vocnvit, Gracis vero ab argumento AeviTtxov ic. /3</3Aiov, Leviticus liberinfcribitur, namuni- verfam muneris tribui Levi commifii difpofitionem continet, Ebr. VII. 1i.
II. Argumentum. Continetlegesceremo- niales., politicas&morales, inaugurationem Aaro- nis filiorumque ejus ? & internecionem Nadabi & Abihu. • III.

50 Parsl. Secl I. Cap. i. Membr. IV.
III. Scopus. IUe eft, praecepta a Deo data & a pofteris Levi populoque obfervanda, confervare, & Meffiam ejusque facrificium unicum per typos & figuras, quafi per vivas conciones exprimere, cukumque internum adumbrare.
IV. Singularia. (i)Docetnos, quamfeli- ^iore longe forte nos tempore N. T. viventes, prce Ifraelitis V. T. fruamur, f qux efyxy N. T. pree veteri fit. A6\. XV. ro. {z) Sicuti hicce
. libcr ex libris N. T. lucem fplendidillimam accipit, Col. II. 17. Ebr. X. 1. ita quoquemagnamlibrisN. T. lucem fceneratur, nam fine hujus libriaccurata cognkione intelligi non poflunt, qucedeSabbato, de lepra, de conjugio, de puerperio, de pane pro- pofkionis, de oblatione, de agno tollentepeccata mundi, & de facerdotio JESU CHRISTI, &fa- crklciis Chriftianorum narrantur.
V. ALLEGATIO IN N. T. <\ VIi.is. iCor. X. ig. c. Xl.fqq. Ebr. IX. 10. -v. 4-s. 1 Petr.1. 16. c. XII. 2. s. Luc. II. 2,2. »4. r. XIV. 2. Matth. VIII. 4. Luc. V. 14. Marc. I. 44. c. XVI. 3. 6. Ebr. VII. 27. v. 74. Ebr.IX. 13. v.27. Ebr. XIII. 11. c. XVII. 11. Ebr.IX.22. f.xra/.j.Ronj.VII.io.X.,-. Gal.III.12. V, 16. Matth. XIV. 4. Marc. VI. 18. c. XIX. 12. Matth. V. 33. v. is. Joh. VII. $r. Jac. II. 9. v, is. Matth. V. 43. XIX. 19. XXII. 39. Marc. XII. 31. Luc. X. 27. Rom. XII. 19. XIII. 9.
1 Gal. V. 14. Jac. II. 8. c. XX. 10. Joh. VIII. 5. r. XXIV. 9. Matth. XII. 4. Marc. II. 25. ». is. 16. Joh. XIX. 7. kfi 20. Matth. V. 38. c. XXVI. 12. 2 Cor. VI. 16. -v. +6. Gal. III. 19.
VI. Chronologia. Continetur hoc libro hiftoria unius tantum menfis, fc. ab ereclione taber- naculi usque ad numerationem eorum, qui apti erant ad bellum. Exod. XL. 17. coll. Num. I. 1.
VII. Partitio. In tres partes hic liber dis- pefci poteft,
I. Pars continetdoclrinamdc facrificiis. c.I-VII.
II. Pars agit depcrfonis, quce circa facrificia occu- patce erant. c. VHl-XXlII. III.

De quarto libro Mofis.
31
III. Pars inftitutione de folennibns & feftis abfol- vitur. c. XXIV-XXVII.
VIIL LOCA NOTATU PRJE CIPUE DIGNA.
c. V. i. 17. X. 1. 2. XI. 45. XVIII. c. XIX. ii-i8. ap. 32.35. XX. 9. 10.13. 15. XXIV. 14. XXV. 3J. 37- XXVI. 4.12.16-10. 21.40. 42.
IX. LoCA DIFFICILIORA. C. I. 13. III. 16. (coll. Deut. XXXII. 14O VI. 18. X. a. (coll. v. 4.) XI. 4. (coll. Gcn. I. 31.) XVI. 2. (coll. Pf. XL. 7.) 6. (coll. Hebr. X. 4.)
xvn. n.
MEMBRUM V.
DE QUARTO LIBRO MOSIS.
I. Inscriptio. Illa Hebrteisefi. abinitialivoce fii3X$\ & locutus eft, & ab exftantioriverfus primi voeabulo, & quia in deferto atla hoc librodefcri-
. buntur, in deferto. Grecis vero A^iB-^ot
Numeri, quia magna pars hujus libri. confumitur in recenjionibusbdlatovum, primogenitorum, Le- vitarum, & manfionum in deferto.,
II. Locus scriptionis. Exaratus eft a MOSE in -campis Moabiticis. Num. XXXVI. 13,
III. Argumentum. Tradit totius populi cenfum, leges quasdam a Deo latas, oblationem principum, initiationem Levitarum, ordinem ad profedtionem populi a Deo fmcitum, inobedien- tiam & murmurationem populi in deferto, mira- cula & judicia divina, motus& tumultusaquibus- dam excitatos, confirmationem pontificatus Aaro- nis, mortem Aaronis & Mirjam, ereclionem fer- pentisamei, adflicHonem populi per Balack &Bi- leamum, furrogationem Jofuse in locum Mofis, Midianitas a populo viclos, diftributionem terrae
Canaan

32 Pars I. Se&io t Cap. i. Membr. V.
Canaan inceptam & narrationem profeftionum in deferto, five, exponit hiftoriam profedionis Ifraelitarum a manfione ad montem Horeb, ad illam, quse in campeftribus Moab, e regione Hie- richuntis inftituta eft.
IV. Scopus. Illeeft, ea, quae Ifraelitis viatori- bus in deferto evenerunt, curam divinam prorfus fingularem, tentationesque, in quibus Deum offen- derunt, una cum fequentibus Dei judiciis, ut fem- piterno exemplo effent, memoria; pofterorum tradere; & Theocratise fundamenta, legesque & ftatutaipfapraxiconfirmare&£Etati venturae com- mendare.
V. Typi JESUCHRISTI. C.F/.colI.Matth.II. a 3 . Ebr. VII. 26. c. XIX. coll. Ebr. IX. 13. 14. XIII. 11-13. c XX. coll. r Cor. X. 4. x. XXI. coll. Joh.III. 14. c.XXXV.
VI. Vaticinium de JESU CHRISTO. c. XXIV. 17.
VII. ALLEGATIO INN.T. C XI. 4 . 1 Cor. X. 6. c.XII. 7. Ebr. m. 2. c. XIV. 21. fqq. Ebr. III. 16. 17. 4, p. Judx v. t. c. XVI. Judx v. 11. -v. 1 Cor. X. 10. c. XVIII. ts.i Cor.IX.13.. c.XIX.i-s. Ebr.XIII. 11. z>. iz. fyf. Ebr.IX 13. c. XX. 10.11. 1 Cor. X. 4. c. XXI. +-6. 1 Cor. X. 9. i>. s. 9. Joh. III. 14. c. XXII. 2. 2, Pctr. II. is. 16. Judx v. u. c. XXV. i.fqq. 1 Cor. X. 8. Apoc. II. 14. c. XXX. Matth. V. 33.
VIII. Chronologia. Continet hiftoriam XXXVIII. annorum & IX, menfium, nam de- fcribit res geftasamenfefecundo,anni poftexitum fecundi, Num. 1.1. usque ad initium menfis undeci- mi, anni poft egreffum quadragefimi. Deut. I. 3.
IX. Partitio. Abfolvitur hic liber IV. partibus.
I. Pars eft numeratrix, exponens cenfum tribuum & Levitarum, c. I-IV.
II. Pars

Membr. VI. de quinto libro Mofis, 33
II. Pars eftlegumquarundamordinatrix. c. V-X.
III. Pars eft rerum geftarum commemoratrix. c. XI-XXVII.
IV. Pars eft mixta, ita ut ex parte fit legalis, & ex parte hiftorica. c. XXVIII-XXXVI.
X. LOCA NOTATU PR/ECIPUE DIGNA. C. VI. 13-27. X. 3j. 3«. XI. 4.23. 28. 59. 31. XII.3. 78. XIV. 8-10. .2. 24. 3S. XV. 30-32- 3j. XVI. 4.22. XXII. 18. 38. XXIII. 8. 10. !?. XXIV. 15. 16. XXX. 3. XXXIII. «. XXXV. 31, 33. 34-
XI. LOCA DIFFICILIORA. C IV. 3. fcoll. VIII, 24. 2,-.) Vin. 7. 'coll. Lev. XIX. 27O X. 29. f coll. Exod. II. ig. III. 1.) 3'. fcoll. V. 33.) XI. 17. 31. 32. 33- Xn. 8. XIII. 3. fcoll. Jof. XIV. 7.) 33. XV. 34. (coll. Exod. XXXI. rj.) XVI. 31. (coll. c. XXVI. 11.) 33. XVIU. ii 19.20. (coll. Jof. XXI. 41.) XX. n. 18 - 21. (coll. Deut. II. 29.) XXI. 5. 14. i). XXII. i2.(colI. v. 20.) v. 22. 28. XXVII. 12. (coll. Deut. XXTV. 1.)
MEMBRUM VI.
DE QUINTO LIBRO MOSIS.
I. Inscriptio. Illa Hebr<sis eft ab initialibus vocibus D^lS^n niN i/la verba, & ab argumento ex Deut. XVfl. 18- refetitio fc. praeci- pue legis, Rabbinis rYiPDin ^SD //Z>pr refrehen- fionum, quia Mofes in illo populum feverius objurgat, ac Gnecis ab argumento AtvrefovofJiiov Deuteronomium^ fecunda lex. Vocatur etiam Aetflefams fecund<s fartes, f fecundus ordo,
II. LoCUS ETTEMPUS SCRIPTIONTS. Mo-
fes hunc librum confignavit in campis Moabiticis, c. I. c. XXXIV. 1. paulo ante fuam mortem. c. XXXI 14. XXXII. 48" fo. XXXIV. 4 - S.
III. Occasio. (i)Mofismorsinftans;c.XXXI.4.
C (a)

34 Pats I, Seflio i. Cap.i. Membr. VI.
(2) praelens Ifraelitarum conditio; & (3) ftudium Molis cultum divinum confervandi.
IV. Aegumentum, Continec repetitioneni & explicationem legum a Deo latarum, novis quibusdnm additis, anacephakeolin beneficiorum a Deopopulocollocatorum, graviffimam admoni- tionem ad obedientiam Deo femper prasftandam, accanticum, benedi$ionem, mortemque Mofis.
V- Scopus. Legesa Deo datas,novohuicpopulo, qui maximam partem primae recitationi legis in monteSinai noninterfuit, commendare &inculca- re, eumque ad illas obfervandas promiffionibus,mi- nis&novaftipulationeobftringere. Deut. XXVII- XXXI. 1-13.
VI. Singularia. (1) Continet verba mo- rientis patris, & (2) Mofes regibus novis impo- nit, ut hunc librum defcribant, alFiduoque ufu terant, c. XVII. 18. & quolibet feptimo remiffio- nis anno promifcuce piebi eundem prceiegi jubet. c. XXXI. 10-13.
VII. Vaticinium de JESU CHRISTO. c. XVIII. 15. i8-19.
VIII. AlLEGATIO IN N.T. C. /. 17. Jac; TL 9. c. IV. z+. Ebr. XII. »9. V; 35. Marc.XII. 32. c. V. 16-ac.Matth. XIX. 18. 19. Marc. X. tp. c. VI. 4. Marc. XII. 29. v. s. Matth. XXII. 37. Mnrc. XII. 30. Luc. X. 27. v. 13. Matth. IV. io. Luc. IV. 8. -v. 16. Matth. IV. 7. Luc. IV. 12. c. VII. 1. ASt. XIII. 19. c. VIU.3. Matth. IV. 4. Luc. IV. 4. c. XIV. is. 19. Ebr. VII. 11. c. XVIII. i, 1 Cor. IX. 13. iii is. mip; A&. III. 22. £3. VII. 37. c. XIX. 7. & XXIV. 1. Matth. V. 31. Marc. X. 4. Luc. XVI. 28.
is. Toh. VIII. 17. Ebr.X. 28. c. XXI. 13. Gal.HL 13- tt 22. Joh. VIII. ?. c. iXPT. 4. 1 Cor. IX. 9. iTim. V. 18. v.j. Matth. XXII. 24. Marc. XII. 19. Luc. XX. 28. v. 19- Luc. XX. 28. c XXVII. xo. Gal. III. 10. Jac. II. 10. c. XXVIII. +9. 1 Cor. XV. 11. r. 3S3SSC i*?ifS Rom. X. 6-8. r. XXXII. 21. Rom. X. 19. 1 Cor. X. £2. v. 3J. Rom. XII. 19. Ebr. X, 30. v. 43- Rom. XV. io.
c. xxxui. 2. Aa. vii. {3.
IX. Chronologia. Continer hiftoriam ul- timorum duorum moijium , anni poft exitum qua-
dragefimi,

De quinto libro Mofis. 35
dragefimi, & fex circiter dierum, ex menfel.anni XLI. nam initium hujus libri incidit in diem pri- vium menfis XI. anni XL. c. I. 3. & libri Jofua?, qui cum Deuteronomio arclifiime cohaeret, iii diem feptimum menfis I, anni XLI. Jof IV. 19. coll. c. L 11.
X. Partitio. Abfolvitur hic liber IV. par- tibus.
I. Pars continet tum hiftoricam repetitionem, tum quoque gravem exhortationem ad obfe- quium Deo praeftandum. c. I-IV. 1-44.
II. Pars exponit leges. c. IV. 4.C-XXVI.
III. Pars confirmat fandionem legis. c. XXVII- XXX.
IV. Pars exhibet nobis ultima Mofis. c, XXXI- XXXIV.
XI. LOCA NOTATU PRiECIPUE DIGNA.
C. I. 17. IV. 2. 7-9. 24. 29. 30. 39. V. »9. VI. 4-9, 12. 13. VII. 7. 8. 10. VIII. 10-14. CC. X. 12. r 4 . 20. XI. 13-K. 10. 2<S-2k. Xifl. 1-4. fi-g. XV. 4. 7-9.15 XVH. 18-26. XVIII. 10. 15. ig. 19. XIX. 15. XXI. XXII. 1-4. XXIII. 17.
ai.,a*. XXVII. 16-18.•:*."« XXVIIL 6. 8. XXIX. lfj-ao. XXX. 19. 20. XXXII. 3-S. 3> 39- XXXUt 3- 9.
XI. LOCA DIFFICILIORA. C. I. r. i6\ (coll Matth. VII. 1.*) 37. 39- II. i fcoll. H LX. 10.1 Par. XIX.^i ^. 5OII i9. Ccol].Jor.XIII.2'.)in.u. coiUjof.XVi 4 .)lV.--. (coU.Jef.LV io.(coll.Exod,XIX. 20.&C.) 48. V. 3. VI.i3.(coII.Mattb.IV.io.
V. 54-- VII. i2 . (coii.JX. 3.) VIII. a. 4- 1X - r *pU« c - 1« ai-23.) X.tf.(co]l, Num. XX. 22, fqqj g.(coli. Num. III. 6.) 17. (coll. Ef XLVI. 9. Gen. IV. 4.) XI. lg. ii. (coll. Jud. f. 34-XIII. XIV. ai. (coll.Num. IX. i 4 0 XIV, 23. XV. 3. icoll. Luc. VI. 3i-) 4. (coll. v. n.j <5. (col!. PC XV. 1. 5.) XVI. 2. (.cofl. Exod. XII. 3O 7. (coll. Exod. XII. 9.) 8. (coll. Exod. XIII. 6.) XVII. ij. (col!. r Sam. VII!, 7. fqq.) 17- XX i(5, (colI.XXI. 10,fqq.) 19. Ccoli. 2, PvCg. IIL19. XXI. 23. XXIII. Cio. XXIV. 1. (coII.Matth.V.32.) XXV. 4 . (g3Il-fCor.IX.9O
xxvn. !2. (coii. jof. vni. 34 . xxvni. 6'?. xxix. i$> xxxn.
17. 3,. icoil. Rom. XIII. 4 0 56. XXXIil. 2. 8- 9- t**5« a 9> (coli. c XXXII, j.j XXXIV. 5. (colU c. II. 9-J
C 2 AIEM-

36 Pars J. Seclio i. Cap. i. Membr. VII.. MEMBK UM VII.
DE LIBRO JOSU.E.
I. Inscriptio. Hebrxis ab argumento 120
. ^ v "
y^n*; liber ,jfofu<e, & Grttcis ir/c-ag Ngty j j^tfJ"
ivVrrt' inlcribitur.
II. AUCTOR SECUNDARIVS. Quod jfo/tttf
hunclibrum non exaraverit,conftatexc. X. 13. XV. 63.XXIV.29-33.XV. n-19xoIl.JudI.10-u.XVI. io.coII. Jud.I.29. c. XIX. 47. coll.jud XVIII. 7. 29. Objicitur quidem c XXIV.26. at, quae 1 c. dicun- tur, de iolemni fcederis paclione funt intelli- genda. Forfitan Samuel, aut alius vir pius ex rerum geftarum annalibus, fivemonumentis ajo- fua vel Eleazare pofteritati relictis, totum librum confignavit. Conf c. X. ip XXIV. 26. Certe Esdras non fuit auctor, conftat enim, ante Davi- dis&Ahubitempora fcriptum efle excnp.XV.63. coll. 2 Sam. V. 7. 8- c. VI. 26. coll. 1 Reg XVI. 14. Quamvisvero audor fecundarius hujuslibrinobis ignotusfit, nihiltamencanonicoe hujus libriaucto- ntati derogat, fiquidem jlla aliis fundamentis innititur. Et credere par eft, quod Deus eum in finem quosdam auctores canonicorum librorum nobis abfconditos efie voluerit, ut ad auctorem illorum unicum ubique refpiciamus.
III. Arg umentu m. Defcribit Jofuac Ifrae- litarum ducisres geftas, feu introductionem Ifrae- litarum in terram Canaan, Cananeeorum expulfio- nem, terrae diftributionem, ultimamque Jofuie concionem & fata fuprema. Heros ille magnus ex circumcifione obtinuit nomen PUTin fervato- rem denotans, quod autem a Mofe mutatum eft, ") penultimo demto, & "* ex ililT; praefixo, in WSftpt\

De libro Jofuar. 37
fignificans fervatorem fen falutem Domini, aut: Dominus tftjervator. Num. XIII. 17. Sir. XLVI. j. 2. Natus fuicin /Egypto, ex tribu Ephraim. t Par. VIII. 20. 28. Cgerm.) Patrem habuit Nun, & Mofis fuit famulus, feu minifter. Num. XI. 28. Redux ab exploratione terroe Canaan fidem fuam Deo probavit. Num. XIV. 6-9. Mofe adhuc vi- vente in ejusdem locum a Deo conftitutus eft, Num. XXVII. 18-20. & dignus habitus, qui cum Calebo terram promiflam adiret, reliquis, quiex /Egypto egrelli erant, in deferto occifis. Num. XXVI. 6r. Populum Ifraeliticum in terramCa- naan introduxit. Jof III. &c. Fide fuit eximia, per quam ftupenda miracula patravit. Ebr. XI. 30-33. Hoftes feliciter debellavit. TerramCanaan Ifraelitis diftribuit. PopuloA.XVII.praefuit. Anno set. CX.diem fuum obiic.c.XXI V.29. Sepultus eft in ThimnathSerach.c.XXlV.Jo.JefumChriftum prse- figuravit nomine, inftrucYione ad munus per Spi- ritum Dei fatfa, (Deut. XXXIV. 9. coll. AcL X. 3 8.) introductioneinCanaan, (Ebr.IV.) fidelitate, qua munus fuum obiit, (Jof XI. 1 f. coll. Joh. IV. 34. VIII. 29.) & fortitudine bellica, triumphisque ex hoftibus reportatis. (Luc. XI.20-22. Col. II. if.) IV. Scopus. Ille eft, (1) ut hiftoria facra a morte Mofis, usque ad Judicum fere aetatem continuaretur. (2 j Utpromiflionibus, Gen.XV. & comminationibus, Gen. IX. 25. 26. c XV. 16. a Deo datis, fua conftaret veritas. (3) Ut doeu- menta amoris, juftitiae & potentiae divinae exftarent illuftriflima. (4) Ut populo Dei certum omni tempore fupereflet teftimonium ingreflus fui in terram fanctam, & ejusdem diftributionis. (OUt Jofuae & feniorum fides&pietaspofteris exemplo eflent. (6) Ut memoria miraculorum per fidem patratorum confervaretur.

38 Parsl. Se&ioi. Grp.i. Membr. VII.
V. Singularia. (i)Stiloconfignatuseftpuro, limplici, humili, hiftoricisfamiliari, & rebusenar- randis attemperato, quem etiam in librojudicum & Ruthae confpicimus. (i) Tradit geographiam facram, five terrae Ifracliticae delineationem. (3) Si- ftit nobis boni principis ac ftrenui imperatoris imaginem.
VI. Allegatio inN.T. c.i. s. Ebr. xm. *.
. c. II. 2. & VI. 22. 23. Jac. II. z;. c. IV. n. Aft. VII. tf. c. VI. 17. 22. 23. Ebr XI. 31. v. 20. Ebr XI. 30. c. XIV. i. z. A&. XIII. 19. c. XXIV. 32. Joh. IV. 5. Aa. VII. i«.
VII. Chronologia. Continetacap.I. usque ad cap XXIV. r-30. hiftoriam XVII. annorum, nam ab exitu ex y^gypto, ad initium ftru&urae templi, effluxerunt A. 480. 1 Reg. VI 1. coll. v.37. 38- Sunt vero ab exitu populi ad principatum Jofuae.per Jof V. 6. anni - 40 A morte Jofuaead Samuelem p- 40. & 41. - 340 A Samuele ad Davidem. Acl\ XIII. 21. - 40 A Davide ad Salomonem. 1 Reg. II. n. - 40 Inde ad ftrucfuram templi. 1 Reg. VI. ir.
coll. 37. 38. - _3
Summa 463
XVII. ergo anni, qui toti fummae defunt, dandi funt regimini Jofuae.
VIII. Partitio. In tres partes optirne dis- pefci poteft.
I. Pars defcribit terrae Paleftinae occupationem. c. I-XII.
II. Ejus diftributionem. c. XIII-XXII.
III. Ordinationcs & monita Jofuae ultima in co~ rnitiis. c. XXIII. XXIV. ■
IX. LOCA NOTATU PRiECIPUE DIGNA. C. t ?. 7-0. VII. ij. 19. ao. ai. IX. 20. XXII. ii. XXIII. 11. 14-11*. XXIV. i|. i5. 31.
X. Loca

Membr, VIII. de libro Judicum. 39
X. LOCA DIFFICILIORA. C.I. 5. (coll. VII. 4.5.)
II. (coll. c.II. zz. III. 1.2.) V. 7.(coIl.Gen.XVII. 14.) 9- VI. a6. VII. 7. 15. (coll. v. 25.) 24. & 2,-. (coll. Dcut. XXIV. 16.) gz. X. ia. 15. 36. 37. (coll. c. XV. ti. fqqO XI. 20. XIII 25. (coll. Dcut. II. 9.) XIV. 13. (coll. c. XXI. 8- «0 XIV. «4. (coll. XV. 17.) XVIII. 28. (colt XV. 63O XIX. 9. XX. g. Ccoll.XXJ.26.>XXIV.7.(colI.D8ut.I.3J0 »S>-3°- (coll. Jud.ILp.)
MEMBRUM VIII.
DE LIBRO JUDICUM.
L Inscriptio. Apydhturabohjetfo Ilebr&is tptDi^# ScGracis Kfircu .Judices. c. II. 16.
II. Tempus scriptionis. Non poft fed ante tempora Davidis. c. I. 21. coll. 2 Sam. :V 7. Confer. quoque 1 Smn. XII. 9. 10. i t, 2Sam. XI. 21. quselocalibrum Judicumrefpiciunt. Objicitur quidem Jud. XVIII. 3 o. at migratio terroe commode accipiturdeillamigratione f. captivitate, quatem- pore Eli, cum capta arca foederis, multi lfraelitse limul abducfi funt. 1 Sam. IV. 10. fqq.
III. AUCTOR. Ille probabiliter eft Samuel, 111 ipfius enim aetatem confcripti libri epocha exacle quadrat, nec ab officio ejus fuit alienum. Conf. quoque Ati. III. ii. 24. Judaei Talmudifbe huic adftipulantur fententia:.
IV. Objectum. Res fadicw?! Ifraelirarwn, qui fuerunt perfonse a DEO extraordinarie excitatae, ut populum Ifraeliticum duris hoftium oppreflio- nibus liberarent, inque priftinam vindicarent li- beitatem; unde & Servatores vocantur, c. II. 1?.
III. ic. & ceu extraordinariiproreges Dei, five dictatores Ebrseorum, pfincipatum judiciorum, confiliorum & bellorum tenentes, confiderari
C 4 poiiunt.

40 Pars I. Sea. t, Cap. L Merabr. VIII.
pofTunt. Animadvertimus in illis fingularem ele- ctionem, fingularem rationem res maximas confi- ciendi leviflimis inftrumentis, fingulares defedus, & fingularem fucceffionem.
V. Argumentum. Oppreffi ob peccata populi, poft feriam poenitentiam, perXII. Judi- ces facta liberatio bellumque Benjaminiticum.
VI. Scopus. (i) Hiftoriam reipublicae atque ecclefiae Judaicae a Jofuae temporibus Usque ad aetatem Eli ac Samueliscontinuare. (2) Defe- clionem Ifraelitarum, illorumquecaftigationem& liberationem a Deo faclam, pofteritati tradere. C OEpidemica: corruptionis originem.calamitatum veras caufas, efhcaciam poenitentiae ad reftituenda halcyonia, documenta juftitiae & mifericordiae Dei, & necefiltatem tum vigilantiae in ftatu rerum me- iiori, tum quoque magiftratus in corrupto hoc generis humani ftatu exprimere. (4) Naturam, virtutem & efficaciam fidei in aprieum ponere.
VII. Singularia. (i)Eft fpeculummiferi- cordiae juftititeque Dei in ccelo, & corruptionis hominum ac heroici magirtratus in terra, ofhcio- rumque,quae imperantibus incumbunt. (1) In- ftruitnos de neceihtate magiftratus. Jud.c. XVII. 6. XXI. f,
VIII. Typi JESU CHRISTI. Mi funt $udi- ccs. c. III. 15.
IX. Allegatio in novo Testamen-
TO, k&; XIII. 20. Ebr. XI. 32 .
X. Chronologia. Si regimini Jofuac XVII. anni danrur, liber Judicum tradit hiftoriam CCCXL, annorum, qui optime hoc modo com- putari porTunt.
Anarchi*

De libro Judicum.
41
8
3587
40
3<5*7
18
3<S4J
80
37»;
Anarchia poft morteni Jofurt, c. I-III. 1-7. X. an- noruni, qua durantc contigerunt ea, qux poft Simfonis hiftoriam , V. ultimis capp. enarrantur. Jud. XX. »8. XVIII. 1.
Opprejfio Ifrachtarum fub Cujchane VIII. annorum Jud. III. 8-......
Qyies terrx redditur pcr Othnielem, durans A. XL. Jud III. 9-11. - -
Opprefw Ifraelitartim circa Jordanem Moabitica [ub Eglonc, durans A.XVIII. v. 12-14.
Qytes redditur per Ehudcm, durans A. LXXX.
, Jtid. III. 3°.......
Per hanc quietem vero intelligitur liberatio a jugo Moabitarum & vicinaruingentium, Amale- kitaruni, Aminonitarum & Midianitarum. Nam Moabitx una cum Ammonitis & Amalckitis Judx- aminvaferant, c. III. 12.13. & Midianitjefe ciun Moabitis contra Judxos coniungcre folili fuerunt; Num. XXII. 4.7. imo quandoque fub illis compre- hetidiintur. v. 8-14.21. coll. v. 7. Et in hoctem- pus incidit oppreffio tribuum, prafertim fepttntrio- nalium, per Jabinem, rcgem Canan^um, durans A. XX. Jud. IV. 3. & quics per Barakum & Debo- ram reddita, durans A. XL. c. V. 31.
Midianit&unz cum vicinis gentibus, ad (-juas quoqtie Moabitz pertinuerunt, iterurn atHigunt Ifraelitas circa Jordanem & in meridionalibus partibus A. VII. Jud.VI. 1-3. VII. 12.
Qvies redditur per Gideonem annorum XL. c, VIII.28.
Abimelech dominatum uftirpat A. III. c. IX. 12. -
Judicat Thola A. XXIII. c. X. 2.
- - Jairus A. XXII. c. X. 3.
Ifraelitse a Philift&is ey Ammcnitis adlliguntur. A.XVIII. Jud. X. g......
Jephta Ifraelitas liberat, iisque prxcft A. VI
jud. xii. 7.
Ebzan judicis ofHcium obit A. VII. c. XII. g. 9. - E/raifticceditEbzani, judicans IfraelemA.X.c.XVil.u. Abdcn Ifraelitis prxeft A. VIII. c. XII. 12-14. Ifraelitac a Philift&is premuntur A. XL. c. XIII. 1. -
7
40 3 2-3 22
18
6
7 10
8 40
Summa 340
In hos autcm XL. annos incidit xtas judicis '•'imjoms per A XX Jud. XV. zc. & Eli pcr annos XL. 1 Sam. IV. i£.
Obftare videtur Aft. XIII. 20. & Jud. XI. z6. at, quod ad di- ctum Pauli attinet, ad voces r ]uv r ]cl,&7revj>jy.ov]ct, VTronyut) adhibita, fenfus illius eft: poft hxc, (v. 17. &.$>. enarrata^ qux
C 4 fpatio

42 Pars I. SecL x. Cap. i. Membr. IX.
fpatio 4?o. circiterannorumgeftafunt, dedit Judices, &eft Paulo tcrmimis aquo , f. migratiojacobi iuiEgyptum, f.nativitaslfaaei Et quod dichim Jepktae Jud. XI. concernit, atemporequidem, quo Ifraelitae terram iftam Amorrhacis eripuerunt, Num. XXI. tantum 296. anni elapfi funt, aft Ionge frequentiffimum eft, an- noriim quorundam nonhabere rationem, ut tmmero rotundo efterri queant.
XI. Partitio. Continet capp. XXI.
1. Exordium, feu praecognita hiftoriae Judicum. c. I-III. 1-8.
2. Hiftoriam ipfam, qua vita & res geftae Judicum explicantur. c. III. 9-XVI.
3. Appendicem, duo graviflimorum populi fcelerum fiftentem fpecimina. c. XVII-XXI.
VIII. LOCA NOTATU PRJECIPUE DIGNA. C. I. 6. 7. II. 14. 1?. 11. V.3t. VI.14.1j. VII. 2. VIII.23. IX. 5 <5. X. 13.15. XIII. 22. 23. XVII. <5.
X. LoCA DIFFICILIORA. C. I. 7. 8. (coll. % Sam. V. <0 1;. 16. 20. V.lfi 14.20.2i.23.(coll.Matth. V.44.) 31. (coll. Rom. XII. 20.) VI. 17. (colI/Matth.XII.39.) VI.20'. (coll. Lev. I. 5.) VIII. 1(5. IX. 18. (coll. c. VIII. 30. &c.IX.) 23. X. 4. 1 coll. Nmn. XXXII. 41.) X. 13. XI. 1. fqq. (coll. Deut. XXIH. 2.28.31.39.) XIII. i8.XV.4. 5 .n.(coll.Rom.XII. 17.) 1,-. 19. XVI. i. (colJ. Hebr. XI. 32.) 27-30. XVII. 5. 7. XVIII. 1. 30. XIX. 3. (coll. Deut. XXIV. 3. 4.) io. & n. (coll. c. 1.8.) XX. j. (coll. c. XIX. 2».) 18. (coli. v. 21.) 35. (col). v. 46.)
MEMBR UM IX.
DE LIBRO RUTH.
,
I. Inscriptio. Hebrtsis , a fr^cipuo materi<e . objetlo, mkribimr r\T\&zGrtecisFovB-,Ruth. De- notat vero n*h faturatam f. inebriatam, aut ut putat HILLER in onomaftico facro 7 fpeciofa, fpe- clabilis.
II. Auctor. Ille probabiliter idem eft, ac librijudicum, i.e.Samuel, adjutusannalibusante-
'. grefforum

De libro Ruth. 43
grefforum temporum. Ante Samuelem hanc iii- ftoriam non ineam, quam habet, formam red;icram eife, patet ex genealogia illa.quae legitur c. IV. 17-22.
III. Argumentum. Hiftorica Ruthae Moa- bitidis defcriptio, ejusque adverfae & fecundae fortunae.
IV. SCOPUS. (i) Genealogiam regis Davi- dis, ex cujus fangvine Meffias erat oriundus, a Judti ejusque filio Perezo, per iineam Ruthae Boafo nuptae, proponere, infinuatofimuljudicio, Meffiam non folum Judaeorum, fed &reliquarum gentium Servatorem fore. (0 Speculum tum divinae providentiae, tumquoquevariarum virtu- tum repraefentare. (3) Deum \xtam cafibus tri- ftiffimis piorum cataftrophenimponere, &parata effe etiam in hoc feculo virtutibus, & praecipue reverentiae & obedientiae erga parentes praemia, docere.
V. Determinatiotemporis, quo hfsto- RIA CONTIGIT. llludcirciter eftj)r<efectura Ebudis. Narn Salmon duxit Racbabam, & ex illa Boafum fufcepit, Matth. I. <;'. qui cum Rutha con- jugium inivit; & ab ingreflli in Cannan usque ad natum Davidem, pronepotem Boafi, effluxerunt anni 366. i Reg. VI. j. coll. 2 Sam. V. 4. Exquo conficitur, hiftoriam Ruthae, uxoris Boafi, incidere in priora, fed tamen jam adultatempora Judicum. Videtur quidem parum verofirnile ifti temporis intervallo, tantum IV. refpondere generationes, at quid impedit, quo minus Salmonem, ejusque polteros, admodumlongaevosftatuamus? Conf. Ruth. III. 10. 1 Sam. XVII. 12. coll. 2 Paraiip. XXIV. if.
VI.SlN-

44 Pars I. Sedlio. i. Cap. i. Membr. X.
VI. SlNGULARIA. (i)Lesiirura Juciseis publi- ce ffjio Scbebuoth f hebdomadum, quod Penteco- //^dicimus, &quidem, quiamefftsinhoclibrorit mentio. (i)GenealogiamDavidis, i Par. II.4-12.& Chrifti, Matth. L q-^.Luc III. 32.33. egregieconfir- mat. (3) Legem dejure vindicis illuftrat. Ruth IV. j -10. (4) Docet, qua fide & humanitate peregrinos, pauperes cognatos noftros, & recens veram reli- gionemamplexosexciperedebeamus. (t) Often- dit, quomodo conjuges> focrus, nurus, viduae, patresfamilias, fervi & mercenarii fe gerere debeant.
VII. Partitio. Continet hic liber
I. Hiftoriam Ruthae, nuptias fecundas cumBoafo ceiebrantis, quarum
1. ) Antecedentia.
(a) Ruthae digrenus e patria. c. L
(b) Spicilegium in agro Boafi. c. II.
(c) Confilium Naemi in jure leviratus funda- tum. c. III.
(d) Vindicis, jus habentis propinquius, de jurefuo ceilio. c. IV. 1-12.
2. ) Nuptiae ipfae. v. 13.
3. ) Confequens, prolis ex hoc matrimonio generatio. v. 13-17.
II. Davidis a Perezo genealogiam. c. IV. 18-fin.
VIII. LOCA NOTATU PR^ECIPUE DIGNA. c. I. 16. II. 4. 12. III- S- 8- 10. 12. 13-
IX. LOCA DIFFICILIORA. C. I. 2. III. 4. j>.
MEMBRUM X.
DE UTROQUE LIBRO SAMUELIS.
I. Inscriptio. Illa eft Hebrttis SfrfOLj "120 liber Samuelis, Hi enim libri apud Hebrasos imum
tantum

De utroque Iibro Samuelis. 45
tantum librum conftituunt, &prima parsitlorum probabilitera5Ww?^/(? confcripta eft, ejusqueada eontinet. Gr^cis vero infcribitur Bac-iXuuv f. Ba<ri~ teuva,x&& Regnornm f. Regnm I. & II. Re- gum enim gefta, prsecipue Saulis &f Davidis, his librisenarrantur, adquasredeagnofcenda hiftoria Samuelis praemittitur.
II. AuCTOR. Confcripti cenfentur hi libri partim a Samuile. fcil. usque ad c. XXIV. libri I. partim a Gad & Natban, inde a c. XXV. lib 1. ad cap. ult. lib. II. conf. 1 Paral XXIX. 29. Objicitur quidem, quod ad Samuelemattinet, r Sam. V. <;. at hsec gefta funt Samuele adolefcente. - Fuit vero Samuel expofteris Kaharb ,filii Levi. 1 Par. VII. (germ.) 22-28. Pf. XCIX. 6. Nomen ejus denozst exauditum, five adpetitionem datum, quod ipfi ideo impofitum eft, quia mater illum a Deo exoravit. 1 Sam. X. 11. In Nazareatu edu- catus eft. c. L 11. Munus Judicis ad finem vitae obiit. c, VII. 1 Dei inlignis fuit propbeta. c. III. 20. IV. i.Act.III. »4. Sacrifkio&precibus cladem Philiftaeorum aDeoimpetravit, quamre- cuperatio ereptarum urbium fecuta eft. c. VII.
A teneru usque ad feram feneclutem t omnibusadverfisconftantiffimefuperatis, fidelem fe Deo & populo praebuit. c.II.25. III. 20.XII. 3-s. Saulem tf Davidem unxit. c. X. XVI. RegiSauli, cum res popofcit, neutiquam pepercit. c. XIII. 13. 14. XV. 13-28- Apud Deum precibus pluri- mum valuit. c. VII. 9. fqq- XII. 13. Ultimus Judseorum fuitjudex. Judoei ipfigradumexcellentite a Mofeproximum a/iignant, conf. Pf. XCIX. 6. imo magiftrum omnium prophetarum falutant.
III. Singularia. (1) Prabetfpeculum virru- tum & vitiorum- (2) Siftit nobis felicitatem pio-
rum

46 Parsl. Se& i. Cap. i. Mcmbr.XI.
rum, & infelicitacem impiorum. (3) Oftendit, pietatem non efle hcereditariam, c. VIII. 5. impio- rumque nequepotentiam, neque aftutiam, adver- fus pics Deo conrlfos quicquam valere. (4) Lihro Pfaimorum inftar focis five clavis eft, & foene- ratur iucem Pf. III. ex 2 Sam. XV. 14. fqq. Pf. L V. tx 1 Sam. XXII. XXIII. XXVI. Pjl VII, ex 2 Sam. XVI. 5. 11. Pf XXX. ex 2 Sam. XX. 3. Pf.XXIV. ex 2 Sam. VI. 12. fqq. P/ III//. <y Ll ex 2 Sam. XII. Pf XXXIV. ex 1 Sam. XXI. ic.fqq. Vf.XXXV. ex 2 Sanu XV-XVII. P/ II//. II///. ex x Sam. XVII. 22.24. ?/£//. ex 1 Sam. XXII, 9. P/X/F. ex 1 Sam. XXVI. r. Pf LV. ex 2Sam. XVII. it. 22. P/ Z,F/. ex j Sam. XXI. . r. fqq. P/.' LVII. ex ji Sam. XXII. 1. &XXIV. 4. PfLIX. ex 1 Sam. XIX. * r. PJ. LX. ex 2 Sam. VIII. & X. 13. 1 g. Pf LXIII. ex 1 Sam. XXIII. f 4. & XXIV. LXVUL ex 2 Sam. VI. 3-12. P/." LXXXIX. ex 2 Sam. VII. 1 z.fqq. P/ CIZJ/. ex i Sam. XXIV. i.fqq.
IV. Typi JESU CHRISTL Samuei&David.
V. Vaticinia de JESU CHRISTO. 2Sam.VlI. 12-16. (coll. Acl.lll. 30. 31. Ebr. I, 5.) c. XXIII. 1.
VI. ALtEGATIO IN N. T. 1 Sam. VIII. & X. .11. A<5L XIII. 2i. c. XIII. 14..XV. 23. XVI. 12.13, A£t. XIII. 22. c XV. 22. Matth. IX. 13. & XII. 7. r. XX/. 6. Matth. XII. 3. 4. Luc. VI. 3. 4. Marc. II. 25. acS. 2 Sam, VII. 2. A&. VII. 4<S. 1/. Hebr. I. j. c. XII. 2+. Matth. I. 6.
MEMBRUM XI,
DE LIBRO PRIORE SAMUELIS.
I. Argumentum. Qonriiiuatur hffforia ec- clcfiae ac rcipublicse Judaicas, ab Eli prxfeclura
ad

De libro priore Samuelis. 47
ad mortem usque Saulis ignominiofam, f. defcri- buntur rcsgefladuorumpriorumregimi, profperae & adverfae.
II. Scopvs. Illeeft, (i) ut continuaretur hi- ftoria ecclefwe ac reipublicae Judaicse, mutatique regiminis , ejusque caufae memoria proftaret. (2) Ut fecuturis deinceps rcgibus exemplum regni infaufti, aeque ac felicillimi in 2 Sam. pro- poneretur. (3) Utnobis ecclefia Dei, in mediis reipublicae turbis ac mutationibus fervata & ad pofteros transmiiTa, oftenderetur. (4) Ut infignia Dei mifericordiae acjudiciorum exempia, fingula- riumque virorum Dei pofteris traderentur.
III. Chronologi A. CompIeditLirhicliber,hi- ftoria Eli ad librum Judicumrelata, hiftoriam XL. annorum,abanno 2909. usquead2049. Namregi- minis Samuelis & Saulis fuere anni XL. Act Xlil. 20. 2 r. Forfitan Samuel folus XXX. annos Ifrae- litis prcefuit, & Saulus X Samuele adhuc populum judicanteannos VIII. 1 Sam. VII. 2. if.XIII. i.fqq.
IV. Partitio. Tres continet partes.
I. Res fub Eli geftas: c. I-IV.
II. - fub Samueie. V-XII.
III. — fub Saule, & quidem
j.) ante reprobationem, ubi electio, inauguratio, & vicloria adverfus
(a) Ammonitas, c. XI. & Philiftaeos. c. XIII. XIV.
(b) Amalekitas. c. XV.
2.) Poft reprobationem. c. XVI-fin. ubi
(a) SucceiToris Davidis varia perfecutio, &
(b) Saulis novilTiroa, & funeftus interitus.
V. LOCA NOTATU PR^CIPUE DIGNA.
c. i-13. ij. 17.18. 11.1.2.(5-9.12.30. m. 13.18. vm. 3% $.7.
X. 6. 17. XII. 3. 4- 10-2,-. XIV. 6. XV. n.22. 24 29. XVI. 7. XVU. 45.47. XIX. 24. XXII.2.17, XXIV. ts. XXVIII. 16.
VI. Lo-

48 Pars i. Sedl I Cap. I. Membr. XTT.
VI. L()CA DIFFICILIORA. C. I. (coll. i Par. VII. germ. 23. s6.) 9. 11. II. 13.2.4. 25. *R. i$>. 30.; (cpll.Ilj, «3- III. 7. 4. VI. 13. 14. iv. VII. 2. (coll. 1 Par. XW^germ.) 13*. (coll. c. XIII.1 IJ. (coH. Vflt «0 1.7. VIII. 2. (coll. 1 Par.VII.^rw. 28.) 11-17. '8- (coll. IX. 16.-) IX. 16. Ccoll. Hof. XIII. n.) X. 2.10. icoH. < Sam.III. {.•) t2. (coll. XIX. 24.) XI. t. K coU. XII. 12.1 XIII. 13. i.coll. Gen.XLIX.io.) XIV. 35. (coll XIII. y.) 50. (coll. 1 Par. iX.germ. 33- XV. 6. n. (coll. ipj) -14. 2«. (coll. XIII. i 4 .) 3 - (coll. XIX. 24.) XVI. 10. 12. & XVII. 18. (co!l. 1 Par. II. -3. fqq.) XVI. i 4 - »t. & (coll. XVII. 58.) XVII. t. ? 4 ; (coll. XXI. o.) XVIII. 19. (coll. i Sam. XXI, 8.) XX. XXI. 1. i coll. Marc. II. z6.) z. ,-.7. 13. (coll. iPetr.II.i.)
xxm. 0, xxiv. 6, xxv. 2?. 29. xxvi. 19. xxvii. io.xxvm.
i 4 . ij. XXXI. 4 . (coll. 2Sam. I. 10.)
MEMBRUM XII
DE LIBRO POSTERIORE SAMUELIS.
I. Argumentum. Res a rege Davide geftar.
II. Scopus. Illeeft, (i)tradereaccuratam vita: Davidis hiftoriam, MerTiae typi plane illuftris. (2) Confirmare veracitatem Dei in fuis liberandis. Q) Oftendere, piorum felicitatem in hac vita ternperari multis calamitatibus (4) Omnibus fubfequentibus regibus Davidem ceu exemplum proponere, cujus veftigia laudabilia fequerentur, culpanda autem evitarent. (O Enarrare transla- tionem regni a tribu Benjamin ad tribum Judae, adeoque complementum vaticinii Gen. XLIX. 10. Deuter.XXXIII.-7. Conf.quoque, qusedefcopo Hbri prioris dicla funt.
III. Chronologia. Comprehendithiftoriam XL. annorum, & VI. menfium, ab anno 2949. ad annum ^989. 2 Sam. V, 4. 5. coll, XXIII. r.
IV. Par-

De libro poiteriore Samuelis. 49
IV. Partitio. Continet hic Jiber tres partes,
I, Profpera regni aufpicia &felices fuccellus, ubi j.) Rcgni occupatio & confirmatio. c. I-V.
2.) Confirmati adminiftratio, tum
(a) in ecclefiafticis, c. VI» VII. quam
(b) in poJiticis. c. VIII-X.
II, Peccata Davidis & fuppJicia, ubi
1. ) Peccatum commifium & exprobratum c XI XII. ' 6
2. ) Pcenae.
(a) privatse, c. XII-XIV.
(b) publicae. c. XV-XVIII.
III, Ultima Davidis poft reftitutionem, ubi
1. ) Reftitutio ipfa. c. XIX XX.
2. ) Res poft reftitutionem geftae <
(a) laudabiles, c. XXI-XXIII.
(b) vituperabiles. c. XXIV.
V. LOCA NOTATV PRiECIPVE DtGNA.
c.vr.aa. vii. 18.27-29. xii. 12.13.22.23. xiv. 17.20. xv.
2?. 26. XVII. 14. XXI. a. XXII. a. 3. 7. 24.30. 3?. XXIII. 1-3. XXIV. 10. 14.
VI. LOCA DIFFICILIORA. C.I.18.21. n. 10. (coll. v. 11.) III. 3. (coll. 1 Par. UX 1.) 8. % V. 8. i?. (coll. 1 Par. XV. germ. 16.) VI. 3. (coll. Num. IV. ij.) VI. 4. (coll. Jud. XIX. 16. & 1 Par. XIV. 6.) 6. (coll. 1 Par. XIV. germ. 9.^1 6. 7.
14. 17. (coll. 2 Par. I. 3.) '20. 23. (coll. c. XXI. 8.) VII. 19. VIII. 4. (coli. 1 Par. XIX. germ. 4.) 18. XII. 30. 3 . XIV. 2(5. 27. (coll.XVIII. 180 XV. 7. XVI. 10. XVII. 25. (coll. iPar.II. 17.) XVIII. 6. XIX. 23. (coIJ. 1 Reg. II. 9.) XX. 1. (coll. v. 21.) 18. XXI. 6. (coll. Deut. XXIV. 16.) X. (coll. Deut. XXI. 23.) XXII. 6. 41. 2T-17. XXIII. 6. 8. Ccoll. I Par. XII. ?»w;. n.) Ii. 1 coll. 1 Par. XH. gmn. 13.) XXIV. 1. 9. (coll. < Par. XXII. germ. ,-.) 13. (coll. 1 Par. XXII. 12.) 14. (coll. Hebr. X. 31.)
15. (coll. v. 16.) 24. (coll. 1 Par. XXII. germ. 25.)
P MEM-

50 Pars l Sedl L Cap. L Membr. XIIT.
MEMBRVM XIII
DE VTROQVE LIBRO REGVM.
I. Inscriptio. Hebrais infcribitur ab argu- mento EOhp Reges, apud Hebraeos enim hi libri unum tantum conrtituunt volumen, ab aliis portea induoslibrosclivifum, ut insequales partes illud fecarent, & expeditiorem ejus in evolvendo & citandoreddcrentufunij & Grcecis Bct,<rtteiuv y k& quia regnumlfraeliticum fubKe- habeamo in duo regna eft divifum , vel etiam Bao-iAwv y Kgj $ Regnorum vel Regnm liber III. & IV. quia libros Samuelis habent pro I. & II. libro Regum, qiue enumeratio librorum Regum hodiernis Judasorum magiftris non omnino im- probatur.
II. Avctor. IlJe forfitan eft $eremias , sut Viri Hiskia, (qui fuevcprobabilher propbette, aut viri fapientes Hiskire <rvyx$ovoi , & huic reforma- tori pecuiiariter addidti,) autpotius Ejra^ adjutus epbemeridibus , f diariis publicis, aprophetis, qui fub fingulis regibus vixerunt, confcriptis. Conf i Paral. XXX. germ. 29. 2 Paral. IX. 29. XII. 1 <;, XHI. 22. XX. q 4 . XXVI. 22. XXXIX. 18.19. ATHANASIUS juri. in Synopfi S. Scriptura T. II. Opp. p. m. 2 41. putat, hunc librum apluribus aucfonbus fuccejjive confcriptum ejje, quia partim ante captivitatem Babylonicam, r Reg. VIII. 8. IX. 2T. partim poftiilam, 2 Reg. XXV. fcriptus eife videtur.
III. Argvmentvm. Exponuntur res a regi- bus, quibus populus Dei paruit, perlV. fecula & dimidium geftce, tum ante, tum inprimis poft
diftra-

De utroque libro Regum.
51
diftraclionem regni, usque ad devaftationem Ifrae- lis a Salmanaflare Aflyrio, &usqueadcaptivitateni Judx s Nebucadnezare Babylonio factam.
IV. Scopvs. (i) Hiftoriam ecclefia:&reipu- blicse fub regibus ac prophetis continuare. (i)Genealogiam Chrifti fiftere integram. ( ; ) Spe- culum divinte providentice, divinorumque ope- rum, ratione gratis ac juftitise, quin&crucispio- rum, novis& peculiaribus excmplis exhibere. (4) Docere rerum hwnanarum inconjlantiam & vicijffJtudinem. (O Oftendere,'quamncceflarium fit, ut tmusquisque & pvxcipnc princeps vercereli- gioni & haud fueatce pietati deditus fit. (<5) Op- pofitionem regniDei & Satance , artesitem,praxin folitam, & mutationes in quibusvis regnis frequen- tes, omnibus ob oculos ponere.
V. Singvlaria. (1) Docet, quodprincipes raro absque vitii labe regnent. (2) Oftendit, quam fevere Deus eorum irafcatur peccatis, qui rerum potiuntur, fuceque impietatis exempla civibus prabent. (7) Siftit nobis horribiles pcenas, quae peccata publice graftantia fcquuntur. (.|)Tradit mtroduclionem inIibros propheticos, quiabsque hoc libro non recle intelligi poflunt.
VI. Typi JESV CHRISTI. Sahmo, Elia, Elifa, & templum Salonumxum.
VII. Allegatio in N. T. j^, vl /.Aci.
VII. 4~. c. X. f. fqq. Matth. XII. 41. Lttc. XI. 31. e % XVI. 31. Apoc. II. 20. c. XVII. 1. & XVIII. 47. fqq. Jac. V. 17. ig. r. XVII. 1. 9. Ltic, IV. Zj. zC. c. XIX. 10. fcf, 13. Roiu. XI. 2-4. z Rfj. r. / 4 . Luc. IV. 27.
VIII. Chronologia. Tradithiftor iam457. annorum, ab A, M. 2989. usque ad ahnura 3446, nam„
D Z Sdomo

52 Pars I. Se& I. Cap. I* Membr. XIII.
A.M.j 3^89 3029
3019 3046
3049
3050
?,°S l
3074 .finientc
307;
Smlomo patri Davidi fuccedit. 1 Reg. II.
Salomo obit anno regni fui XL.i Reg. XI. 42. z Par.IX.30. fuccedcnte Rduheamo filio, I Reg. XI. 43. 2 Paral. IX. ?r. qni duro refponfq X. tribus a fe abaliena* ,• & regnmn avi- tum in parres fcindit, quarum auera, tribum JneU 0> Benja- min complexa, regnum Jn.U, altera vero, X. reliquas trtbus comprehendens, regnum JJiaeiis, vel Samarhs conftituit. 1 Res. XII.
REGI^ ;}VDJE. REGES ISRAEL. FROPHZ-
Rehabeam Salomoni fttc- .Jercbeam I. rornatusqiic TJE.
cedens regnat A. XVIL hi A. XXII. IR.XIV. zo. | 1 Reg. XIV. xi Abirah annojerob XVIII. ineunte, patri Rehabea- ino fuccedit, regnans A. III. iReg.XV. i. 2. exeunte, Afa anno Jerob. XX. complcto , patri Ablx fuccedit,&regnat A.XLI.i Reg. XV.8-IC
Na:lab anno II. Af.c patn Jerobcamofuccedit, & regnat in annum fecun dum. 1 Reg. XV. 25 Baefa interfectorNadabi fuccedit anno tcrtio Afie, & regnat usque ad A. XXIV. 1 Reg. XV 27. 28. E///patri Bacf.e deftinfic, anno regni ejus XXIV. ineunte, five XXIII. completo,dca,nnoXXVI Afe, fuccedit. 1 Reg. XVI. 8. Anno II. Elx, & XXVII. Afie, Ela inverficitur a Simri, iReg. XVI. fc-lo. 15. qui Tirz.e VII. die- bus regnum occupavit, at Omrin five Amrib a populo in Rcgem con- ftiruto, <3cTirzamobfi- dente, fe cumdomore- eia combullit. 1 Rcg. XVI. 1,-58' Hoc tempore fchifmain populo Ifraelitico or-
tmn

De utroqu
e Jibro Regum.
A.M
3079
REGES JVDM.
exeunte
exeunte, JofipharAfxfuc- cedit anno Achabi IV. definente, & regnat A. XXV. 1 Rcg. XXII. 41. 42. 2 Par. XX. 31.
Joram prorex a patre Jo- faphato conftitMitur, & propterea Joram Ifrae- liticus, qui A. XVIII. Jofaphati rex conftitu- tus , anno fecundo Jo- rami Judaici regnare ccepifle dicitur. z Reg. I. 17.
REGES ISRAEL. tum eft, nam pars una Thibnin regem confti- tuit, pars aliera vero, eaque potior & ririmor, Amrin fecuta eft, 1 Reg. XVI. 21. 22. quod fchi- fma duravit usque in annum v. Amri.
Amri, mortuo xmulo Thibni, folus regnarc incipit A. XXXI. Afse. 1 Reg. XVI. 23.
Cum Tirz.se A. VI. re- gnaffet, regni fedem inde transtulit Samariam. 1 Reg. XVL 23. 24.
Achab impius patri Aniri defuncto fuccedit anno XXXVIII. Afx, & re- gnat usque in A. XXII. 1 Reg. XVI. aS. &S>-
Achafia a patre Achabo prorex conftituitur A. XVII. Jofaphati. i Reg. XXII. i2.
Achab annoaltero, poft- quam Achafiam in regni confortium adoptaflet, in praelio occiditur, 1 Reg. XXII. a Par. XVIII. quo defuncto, Achafta folus regno prae- eft, fed nono menfe poft moritur, poftquam bi- cnnium partim cum pa- tr-e, partim folus re- gnaffet. iReg. XXII. 52. Achafia vcro defimcro,
9 3
fratci-

54 Pars I. Seft. i. Cap. i. Membr. Xffi.
A.M.
i?£G£.V JVJXMi
3113 ineunte. Jofaphat Jora mum, cui antea vica riam poteftatem dede. rat, regni confortem conftituit A. V. Jorami Ifraelitici, 2 Reg. VIII. 16. & ab hoc aufpicio iramerandi funt illi VIII. anni, quosrcgna- vit. 2 Reg. VIII. 17. 2 Par. XXI. 5. 20. ^ti5 finienie. Jcfaphato mor- tuo anno regni fui XXV.
1 Reg. XXII. 51.2 Par.
XXI. 1. Joranii vero in rcgiminis conforrium adfcitiannoIII. Joram folus A. V. regnat.
3119 Ahafia a Joramo patre prorex conitituitiiranno Jorami Ifraelitici XL
2 Reg. IX. 19.
3120 definente. Ahafia,Joramo. defun&o anno XII. Jo^ ramilfraeliticijuccedir. 2 Reg. VIII. 25. & re- gnat unicum annum, 2 Reg. VIII. 26. 2 Par.
XXII. 2. occifus a 7c/>«, 2 Par. XXII. a. 6.0 2 Reg. IX.
incipiente. AthaTia filia Achabi, Ahafia: inatcr, 2 Reg. VIII. 16. 2 Par. XXII. 2. rcgnum occu- pat, perdito fcmine re- gio, excepto tantum Joaib, infante annicu- lo, AhalTxfilio, & re- gnat A. VI. 2 Reg. IX. 1-3.
3148 incipiente. ,Joas fepten- nis rex ungitur a fummo
R£G£S' ISRAEL. fratcr ipfius, Joram an- no Jofaphati XVIII. de- finente, fuccedit, re- gnansA.XII.zReg.III.i. c. L 17.
3iai
3122
PROPHEi TJE.
Elias in ccelum transfer- tur, Eli- fxo fuc- ceffore reliclo. a Rcg. II.
Jehu regnat A, XXVIII. ' 1 Reg. IX. X. 36.
pontifice

De utroque libro Regum. ^5
A.M.
3 '50
316J
3i57
REGES $VDJE. pontifice Jehojada, & regnat ad initium us que A. XL. 2. Reg. XI- 4. 21. XII. I. 2. 2 Par XXIII. i. 2i. XXIV. 1. exeunte ...
3170
3182
Joas a fervisfuis occidi- tur anno rcgni fuiin- eunteXL.2Par.XXIV. 1. 25. 2 Reg. XII. J.20, 2r. & Ama.z.ias filius fe- cundo anno Joafi Ifrae- litici definente, -fucce- dit,regnatque A.XXIX. 2 Reg. XIV. 1. 2.
exeunte. Amazix occifo 2 Reg. XIV. 19. 2 Par. XXV. 27. 28. fuccedit llfias five Azarias filiiiSj. anno regni Jerobeami XXVII. (ex quo regni paterni particeps fa- &userat,) & regnat A. LU. 2 Reg. XV. 1, 2.
REGES ISRAEL.
Joahas patri Jehn anno XXIII. Joafi Regisjudx fuccedit, & regnat A. XVII. 2 Reg. XIII. 1.
Joas filius Joahafi a pa- tre regni confors con- ftituitur A- XXXVII. definente Joafi regis Judse. &regnatA.XVI. a Reg. XIII. 10.
PROPHE- TM.
Joahas, filius Jehu mo- ritur anno regni fui XVII. & anno tertib poft adfcitum in impe. rii confortium filium Joaftim. 2 Reg.XIII. i.p.
Jerobcamus II. a patre Joafo ad regni focieta tem adfuniitur. 2 Reg. XV. 1.
JerobeamusII. defundto patri fuccedit anno XV. Amazix regis Judx, pbftquanv jam- A. XII. regni paterni confors fuit, & folus regnat A. XLI. 2 Reg. XIV. 23.
Jonasvati- cinatur. z- Rcg. XIV* 25.
D
Jerobeam

56 Pars I. Sect. i. Cap.j. Mcmbr. XIIL
REGES JVDJE.
Anno Azarix f. Amaziae XXXIV. Olympias I, ce- lebrata eft, menfej«/w circa folftitinm iftiyum, & propterea annus pri- mns 01ynipiadicus,quo- rum quatuor unam conftituunt Olympia- dem, incidit inannum niundi 3233.
, REGES ISRAEL. Jerobeam II. moritur.
3»4j[ ytfas fucccdit filius 30- tham, anno fecundo Pe- kachi, regnans annos XVI. 2 Reg. XV. 3» 35- 2 Par. XXVT. 23. XXXVII. 1.8.
PROPHE-
TJE. Hoc tem- pore flo- rent Hofe- as, Hof. 1.1. Jve/, Amos.hm. I.1.VII.10. u.
Zacharias filius Jerobea- mi regnat VI. menfes, 2Reg. XV. 7. poft inter- regnuni XI. annorum & VI. menfium, nam Za- charix menfcs fex anno
XXXVIII. & Schallumi interfe&oris Zacharise menfis unicus anno
XXXIX. Azarix five Ufia; refpondere debet.
Schalium, Jabefi filius,Za- charhe percuflbr, anno XXXIX.Azarix,regnum menfe unico, 2 Reg.XV. 13. &poftturbasXI.fere menfium, iefinente A. XXXIX. \Jtix,Mcnachem opePhulis Aflyrii regis» regnum occupat, &re giiat A. X. 2 Reg. XV. 17-
Pekachja fuccedit Mena- chemo patri anno Ufix L. &rcgnat A.II.aReg. XV. 43.
Pf^cAfiliusRemaljae, in teremto Pekachja, re gnum occupat, regnans A.XX.aReg.XV. 25.27
Floretpro- pheta Je. jaias. c.I.r.
Anno

De utroque libro Kegum,
57
REGES JVDM.
Anno V. Jothami, qui eft A. M. 3253. Roma con- ditn eft, & ab hoc anno, & quidcm a die XXI. Aprilis incipit ■zra urbis f. Rom& condit*.
ytchas patri Jothanio fuc- cedit anno XVII. defi- nente rcgis Ifraclita- rum Pekachi, regnans A. XVI. aReg.XVr.i.i. z Par. XXVIII. 1.
REGES JSR^EL.
Ezjchias five Hiskias, a patre Achafo ultimo re- gni ejus anno in domi- natus confortium adfu- mitur, inde a Ill.anno definente Hofeseregnat A. XXIX. 2Reg.XVIII 1. 2.
Pekach cumRezincrege Syrise, regno Jndse in- gentem infert cladem. aReg. XVI. 5.6. 2 Par. XXVIII. 5-8. Et paulo poftTiglathpsle- fer re\- Allyris magnam Ifraelitarum partem, fpeciatini incolas Gika-
■ dis, GaiiUs 0> Napbtha- litas in AfTyriam capti- vosabducit. 2Reg. XV. 29.
Hojeafilius Elx, interfe- clo Pekacho,regnum in- vadit, annoXX. ex quo Jotham in regno Judx regnare capit, » Reg. XV. 30. fed ob turbas intervenientes, novem demuin annis poft, fir- mam ejus poffefTionem adeptus eft.
Hojeas tandem regno po- titur definente A. XII. Achafi, regnans A. IX. Z Reg. XVII. 1.
PROPHE- TJ£. ' Michapro- phetiaim nuinus obit. c.I.f.
cvyZfo-
vo( Efaiac & Hofex.
Oladia va- ticinatur.
D f
Salma*
^tsfi; -■*.?>< ' ■.. .'. "'■

58 Pars l Se& i. Cap. i. Membr. XIII.
A.M., 3i85
ii£G£S JVDJE.
33S>8
3400
3401
REGES ISRAEL Salmanajfer rex Afiyriac anno VI. Hiskiae capta Samaria, regni Ifraeli tici metropoli, reli quos captivos abducit 2 Reg. XVII. 3-6. 18 XVIII. p-il. A- toti re gno Ifraelitico finem ' imponit.
33091 Defunclo Ezechiac Manafies filius fuccedit, re gnans A.LV. a Rcg. XXI. 1. 2. »Par. XXXIII. i 3364 Manafii fuecedit filius Amen, regnans A. II.2Reg.
XXI. 18. 19. 1 Par. XXXIII. 20. ai. 33<56|Amoni occifo Jofias filius fuccedit, regnans A.
XXXI. 4 Reg. XII. 1. 2. 2 Par. XXXIII. 20. ai. 3397 Jofix occifo fuccedit plebis voluntate Joachat., qui etiam Jehoachajus & Schallum audit, filius Jofix, cui vero, poftquam III. faltem menfibus regnafiet, a Nechone tljakirnus frater natu major furrogatur, & muta- to nomine Jojakimus f. Jchojakimus nuncupatur, regnans ultra A. X. a Reg. XXIII. 30-34. 2 Par. XXXVI.
Currente anno tertio, Jojakimus a rege Nebu- cadnezare deficit, Nebucadnezarautem Hiero- folymam obfidione cingit. Dan. I. 1. Nebucadnezar anno IV. Jojakimi, Hierofolyma expugnata, Jojakimum catenis vincit, ut eum abducat in Babyloniam, a Paral. XXXVI. 6. fpondens autem, magnum fe foluturum tribu tum, in Judaca relinquitur, ubi fervus ejus annos III. permanfit, proiniffum pendens tributum. 2 Reg. XXIV. 1.
Qiiamvis vero Nebucadnezar Jojakimum in Ju- dxareliqucrit, attamenmagnam populipartem, magnamque vaforum facrorum copiam in Baby- loniam deportavit, 2 Par. XXXVI.7. Dan.I.i.fqq. dc ab hac prima deportatione incipit captivitas Babylonica, qux duravit A. LXX. Jer. XXV. 3408 Poftquam Jojakimus denuo contra Nebucadneza- rem rebelJavit, occiditur anno regni fui XI. a Reg. XXUI.36-. XXIV. 1.2. aParal.XXXVI.j. Jojakimo fuccedit Jcchonias, qui & Jpjachinus & Chonias dicitur, poftquam autem nienfesIII. Sc dies X. rcgnavit, 2 Reg. XXIV.8- 2 Par.XXXVI.9. a Nebilcadnezare cum misltis aliis in Babylo- niamdeportatur, aReg.XXIV. g. 2 Par. XXXVI. 10. Jer. XXIV. 1. XXVII. ao. XXK. a. Ezech.
PROPHE- TJE.
Vaticina- tur Na- hum.
Halacuc vaticina- tur.
AnnoXin. Jofix Je- remias ad propheti- cum hiu» nus a Dco vocatur. c.I.1.2. & Jofix tempore extremo vaticina- tur Zepha- nias.
Daniel propheti- co officio fungitur.
XVII.

Membr.XIV. de utroque libro Rcgum. 59
A.M.
3419
3444
3446
XVII. 12. qux deportatio ex majoribusfecunda eft. Jechonix vero loco patrimm cjus Matta- niam, Joli.c filiuni, nomine ejus in Zedekiam mutato, regem fubftituit Nebucadnezar, rc- gnantem A. XI. z Reg. XXIV. 17. ig. 2 Paralip. XXXVI. io. 11. Jer. LII. r.
Hierofolyma obfeffa a Chaldxis occupntur, & Zedckias vinchis numellis chalybeis, cum pop-fto Judaicoin Babyloniam abducitur, zReg.XXV. 1-7. qux teriia eft inter majores deportatio.
Translati Jojachini anno XXXVII. Eutlmerodach, patri Nebiicadnezari Cucctdens, Jechoniam,e car- cere protra6lum, evehit. z Reg. XXV. 27-29. Jer. LII. 31-33.
Jechonia vita funclus videtur. z Reg. XXV. 36. Jer. LII. 34.
Si quis autem noflc cupiat ar.num currentcm urlis f. Ro?ri£ cond.it refpondentem armo mundi, detrahat 3x52. de A. M. quihunc numcrum excedit, nam Roma eft condita A. M. 3253. & proinae, quod arinis 32J2. fubtra&is re- manet, eft annus currens urbis condiu.
PROPHE* ls£.
Ez.rrhicl officio propheti- co fungi- tur.
MEMBR VM XIV.
DE LIBRO PRIORE REGVM.
I. Argvmentvm. Defcribuntur res gefta: Salomonis & quatuor regum judx, acVII. rcgum Ifraelis, quseque fub illis ecclefiae ac reipublicse fuerit facies. Inferuntur acla prophetarum, in- primis Eli<e.
II. Scopvs. Ille eft prater fupra memorata; (1) in hiftoria Salomonis uberius enarrata propo-
• nere exemplum regni feliciffimi tcqueac infeiicis, additis utriusque caufis; (2)fi(tereregnum Chrifti adumbratum fub typo Salomonis & templi abeo, concurrentibus etiam Tyriis, exftructi; (3) novis exemplis oftendere, ethnicos nulio V. T. tem-
pore

6o Par&J; Seft. i. Cap. I. Membr. XIV.
pore fuiiTe negle&os, huc pertinent Hiramus, regina Sabce, aliique plurimi, i Reg IV. 34. atrium templi, navigatio Ophir; (4) veracitatem divinam cum in promiffionibustumminisilluftrare, exem- plo Salomonis, Jerobeami, Baefie, AiTae, Achafi &c. (0 perlonam, officium & res geftas Eliae tempore perditiffimo confignare.
III. Partitio. Capp. XXII. defcribitur
I. Hiftoria regni indivifi fub Salomonc. c. I-XI.
II. Hiftoria regni divifi fubquatuorregibusjudse. (0 Rehabeamo. c. XII-XIV.
(2) Abia. c. XV. x-8.
(3) Afla. c. XV. 9-24-
(4) Jofaphato. v. 24-fin. Inferta eft fuo loco hiftoria feptem regum Ifraelis.
IV. LOCA NOTATV FR^ECIPVE DIGNTA.
c. 11. 19. c. iii 7-14. vm. 27.29.35-39. xi. 1.4. 5. xii. 8.
XIII. 8. XIV. i*. XV. 4, 5- XVI. 34. XVII. 14. XVIH. 3.
12. 13. 17. ai. XIX. 10-ia. ig. XXI. 19. a$. 47-29. XXII. 8.
13. tg-23.
V. LOCA DIFFICILIORA. C. I ai. c. n. ;. 9.
(coIJ. 1 Par. XXX. germ. i.) 23. 27. (coll. c. IV. 4.) III. 12. IV. z6. (epll. 2 Par. IX. 2j.) V. 4. (coll. XI. 25.) 13. & ij. (coll. IX. 22. ) 16. (coll. 2 Par. II. 2. 18.) VI. 2. (coll. 2 Par. III. 3. 4.) 7. 25.3t.3a. (coll.Deut.XX.19.) VII. i4.'coII. 2Par. II. 13.) 1,-. (coll. 2 Par.III.i,-.) 19. (c0II.2Reg.XXV. 17. 20. (coll. 2 Par. IV. 13.) 21. 2(5. (coll. 2 Par. IV. 5. 29. VIII. 4. (coll. a Par. I. 3.) 9- (coll.Hebr.IX. 4.) »3.(coII.27.) IX.23. (cbll. 2 Par. Vm. 10.) 2g. (coll. 2 Par. VIII. ig.) X. i. (coll. Matth. XU. 42.) XI. 3. 13. XII. 4. KS.17.XHI.il. (coll. 2Reg. XXIII. fg.) 33. XV. 2. (coll. 2 Sam. XIV. 27/, 14. (coll. 2 Par. XIV. y.) XVII. 4. 6. XVIU. 40. XIX. 11. (coll.jer. XXIII, 23. 24.) ij. 16. ( coll. 2 Reg. VIII. 7. fqq. IX. i.fqq.j 17. 18. XX. 11. 35-40. XXI. 3. i3. 24. (coll. XXII. 38.) XXII. IJ, 23. 44. (coll. 2 Par. XVII. 6.) 48- (coll. 2 Reg t III. O 50. (coll. a Par. XX. 35. 36.)
MEM-

Membr. XV. de libro pafteriore Regum, 6l
MEMBli VM XV.
DE LIBRO POSTERIORE REGVM.
\ ' . "
I. Argvmentvm. TradunturresgeftaeXII. regum Ifraelis & XVI. regum Judce, inde a Jo- faphato, usque ad-exaltacum in captivitate Baby- lonica Jechoniam, duorumque prophetarum, Eltte & Elipe.
II. Scopvs. Ule eft, (i) docere ftciKfdS-vfjUM divinam incredibilem, qua concemca iequun- tur pcenae graviffimae; (2) gradatim procedere juftitiam divinam, vindicantem peccata in popu- lum fuum, imo in ipfos quoque Mefiias majores, ex quibus poft D. annos oriundus erat; (3) ve- racitatem divinam, cum iri promifiionibus, tum minis, novis inculcare exemplis Ahalice, Jorami, Jehu, Joafi, Hiskiae, Jechonise, Zedekice, alio- rumque; conf.c. XXIIi. if. 16. cum 1 Reg.XlII. 2. (4) demonftrarc vanitatem fcederum & fiducix in brachio hominum, animadveriionem Deiinfcedi- fragos, & inftabiiiratem regnorum humanorum, cum pietas & juftitia exulanc.
III. Partitio. Continet Capp. XXV.'
I. Hiftoriam utriusque regni fimul adhuc flantis, usque ad fmem ifraelitici. c. I-XVII-
II, Hiftoriam regni Juda.- feorfrrn, ubi
1. ) Regnum labefaclatum. c. XVII - XXIII.
1 - 30.
2. ) Regnum. cadens. c. XXIII. 31-XXV.
IV. LOCA NOTATV PRSCIPVE DfGNA. C, II. 11-23. »«. V. 11-13.17.19. VI. 16.18. X. i5. XII. 2.1;. XIV. 6. XVII. 13.715. 33. XIX. 14.15,. XX. 1-3-13.17. XXII. »y. 20. XXIII. 3. :
V. Loca

62 Pars I. Secl. i. Cap. t. Membr. XVI.
V. LOCA DIFFICILIORA. C. I. 10. II. 9 . ta. 24. III. 27. IV. 29. 40. V. ig. 2(5. VI. 23. (coll. 24.) 33. VIII. 10. 18. (coll. i£) IX. 27. (coll. 2 Par. XXII. 9.) XII. 21. (.coll. 2Par. XXIV. 26.) XIII. 14. 17. (coll. v. iv.) XIV. 3. (coll. 2 Par. XXV. 14.) 7. (coll. aPar. XXV. 12.) 8. »1. (coll. 2 Par. XXVI. 1.) 2*5. XV. 3. Ccoll. 2 Par. XXVI. 16*.) 7. (coll. 2 Par. XXVI. 23.)
XVI. i'. (coll. 2 Par. XXVIII. 3.) 5. (coll. 2 Par. XXVIII. 5.)
XVII. 4. (coll. v. 5.) 18. (coll. 2 Par. XXV"I. i.) 49. XVIII. 4. (coi!. Num. XXI. ».) 5. XX. 10. i2..(cc!l.Ef. XXXIX. 1.) XXII. 20. 1 coll. XXIII. 19. & 2 Par. XXXV. 23. 24.) XXIII. 3. (coll. a Par. XXXIV. 31.) 9. (coll. v. 20.) 13. 22. (coll. 2 Par. XXX. z6 ) 29. (coll. XXIV. 7.) 30. (coll. Jer. XXII. n.) XXIV. 6. (eoll. fcrj XXXVI. 30.) 8. (coll. 2 Par. XXXVI. 9.1 k. (coll. Jer. XXIV. 1.) XXV.(Jer.XXXVII.5.) 3&4-(.coll. Jer.LII. 12.) 17. (coll. Jer. LII. 22.) 27. (coll. Jer. LII. 31.)
MEMBKVM XVI.
DE VTROQVE LIBRO CHRONICORVM.
I. Inscriptio. 111 a eft Hehrxis ttfflfi verha f. fatla diernm , h. e. annales ,• Gr&cis vero nctgahei-Troueva , i. c. t>r<stermijja , quia his libris qucedam intertafunt, ausinantecedentibuslibris OmiiTaiuilt, conf. e.g in libropriori c. XI.(?erm.) 13. 14. XII. 6 XIII. XIV. 1-4- XV. 12. 17. XVI. 4. fqq. 16. fqq. XVII. XXIII.-XXX. &c. Idem de lioro pofteriori fentiendum. Confentientem habemus HIERONYMUM Opp. T. III. p. 7. VocanturetiamrciXfov<xct,quia continent Chroni- con cotius hiftoria2/, : /me 6''«w7;>, f enarrant, quo fere z^ ow quidque geftum eft.
II. Avctor. Ille eft fecundum Hebrseorum fencentiam, non certam quidem, afl quoquenon temere reprobandam, EJra. Nam genealogia ducum lfraeliticorum extenditur ultra redicum
ex

De utroque libro Chronicorum.
excaptivitateBabylonica.iPar.III. Auclormeminit captivitatis ceu jam pridem toleratce, c. X. (germ. i.) in epilogo libri pofterioris defcribitur reditus ex captivitatc in terram fanclam ; catalogi in IX. prioribus capitibus i Par. fimiles funt illis, qui Efrae II. & VIII. habentur, & verba ultima Parahp. funt eadem, quoe pofita funt fub initium lihri Efrae. 2 Paral. XXXVI. 23. coll. Efrae l. % *< Vi- guit vero apud antiquos mos, repetitis fub ini- tium novi libri claufulae prioris verbis libros con- tinuandi; & ftilus in his libris adhibitus proxime acccdit ad ftilum Efrae. Adjutus autem eftauclor annalium monumentis, nam Hebraeis in more pofitum fuit, acla publica in tabulas referre, uc monumentum exftaret, ad quod recurrerent, ubi praeterkarum rerum memoria opus eilet, quae monumenta C"*DTI appeliata iiint, Efr. IV. 15. VI. 1. & haec monumenta funtilla, quae inlibris Regum fub titulo Chronicorum regum Ifraelis & Judae, 1 Reg. XVI. 20.*7-fqq &in libris Chroni- corum fub titulo Jibrorum Regum allegantur, % Par. XXIV. 27. & propterea diverfa a libris Regum & Chronicorum, quos non habemus. Genealogia Zorobabelis, 1Tar.III.21. quaeadChri- ftum fere extenditur, poft Efram a quodam, for- fitan a fummo facerdote adjecla eft, ut incegra generationum & Davidicaeprofapise feries fuo loco exhibererur; occurritquoquephralisillotempore, quo hic liber fcriptus eft, longe antiquior, 1 Par. IV. 43. \ Par. V. 9. VIII. 8- IX. 19. XXI. 10. aft illa ex indicatis monumentis retenta eft.
III. Argvmentvm. Traditprfmogeneslo- gias a prima hominum rerumque origine ad pro- ximaa MeiTia tempora, deinde praemiffis deSaule nonnuliisj res facras pariter ac civiles Davidis,
regnique

64 Pars h SedT. i. Cap. I. Membr. XVI.
regnique Jucke hiftoriam ad reftitutam in Zoro- babele dignitatis regiae velut umbram recenfet, fuis qucequetemporibus diftinguit, necinfrequen- tem regum Ifraelis mentionem injicit, maximeubi ad illuftrandam regni Judae hiftoriam facit.
IV. Scopvs. Ille eft; genealogiam majorum in captivitate hinc inde obliteratam, facilequein- teritumm, usque ad proxima a Meffia tempora pertexere, & politioe ac ecclefije judaicae fata, in gratiam populi reducis, breviflimis tradere, & rempublicamecclefiamque Judaeorum.omnemque illorum cultum externumad priftinum ftatum, di- vinislegibus praefcriptum, revocare.
V. Singvlaria. (i) Eft hic liber epitome V. T. (2) Tradit genealogiam ab Adamousque ad Zorobabelem & ultra. (3) Genealogia Chrifti, Matth. I. ex hoc libro defumta eft.
VI. AlLEGATJO IN N.T. iP.tr.U.+.fqqMatthl. XXV. le. Luc. L ?. 2 Par. IX. i. Matth. XII. 42. Luc. XI. 31. c. XXIV. zi, 22. Matth. XXIII. 35. Luc. Xi. 51.
VII. Partitio.
I, LIBRl PRIORIS. Continentur capp. XXX.
A) Rerum Judaicarum origines genealogicae. c. i-IX.
B) Hiftoria regni Davidis, ubi 1.)-Anteccdentia. c. X-XIII. z.) Adminiftratio ipfa,
(a) circa facra. c. XIV-XVII.
(b) circa boftes. c. XIX-XXI.
(c) circa domus Dei praeparationem. c. XXII-XXVII.
(d) circacopias&officiales regis c.XXVUI.
(e) circa comitia ultima. c. XXIX.XXX.
II. LIBRI POSTERIORIS. Defcribitur capp. XXXVI. hiftoria regui
A) flo-

De pofteriore libro Chronieorurn. 6£
A) florentis»f. indivifi fub Salomone > c. I-IX.
B) ftantis, prsecipue Judaici, C.X-XXII.
C) cadentis. c. XXlII-XXXVl.
VI* LOCA NOTATV PR^EClPVfi DTGNA., IN LlBRO PRIORI, C. XXIL Cgcrm.) t. XXIII, 8-13. XXIX, 9.
XXX. 9-46,
IN LlBRO POSTERIORL Ctt ti. XII. tz- XlV, it, XV. 2,7,i2,13.15. XVI. 7-9: 12. XIX. 2, 3. 6, 7. 9, XX. 6,12, I?. 17, 18. 20-22. XXIL 3' XXIV. 17, 19, 25, XXV, 9, i<5. XXVI. 5. 18, XXVIIL 9. 10, XXXI. 21. XXXIL7,fc,a S .4<$.3r. XXXni. 9, 12,13, XXXVI. 13. 15, 16.
VII. LoCA DIFFICILIORA.
IN LIBRO PRlORI. C I. 36, (coll. Geh, XXXVI. 12,) t£ 7l (coll. Jof, VII. 1.) 9. (coll. Matth. I. gr&c. 30 HL f. (coll, aSam.XI,30 17. (coll.Jer.XXrUo.') IV, 1. (colLGen, XLVL ia.) 10, 22, 24, (coll. Gen. XLVL to,) VI. prm, n. & 12, (coll. Gen, XLVI. 16.) VII. 34. 3;, (coll, v. 2.6. 17,) VIII, 6. (coll. VIII, 1. NUm. XXVL 38. Gen, XLVI. 21,) 1;. (coll, Num. XXVI. 33,) IX. 29 & 30, (coll, i Sam, X, 26,) 33. & 34. (coll. a Sam, IL 8,) XI. 16. fcoll. 1 Sam, XXXI, to.)_ 12, 14. (coll, I Sam, XXVIII, 6\) XIV, id. 14, (coll. 1 Sam, XXX, 9.) 32, (coll, Deut. XVII.9,) XVIIL 9, (coll,2 Par,XXXVL, XIX, 12, (coll. 2 Sam. VIII. 13, Pf, LX. 2,^1 XX, 18. coll, 2 Sam, X. 18O XXL 2. XXII. 17. (coll, Ezech, XVni, 20.) 18. ! coll. a Sam, XXIV18.) XXIV.2.(coli,v,24.&25,) XIX.9.(coll.Ef,LXV,I.)
IN LIBRO POSTERtORL C. III, t, fcoll. Pf. LXVIL 6, 80 V, it. (coli, c, VII, C.) VI. t. (coli. 1 Tim, Vl, i<5.) 41, (coll, Pf. CXXXII, 9.) VII, 1. VIII. a , (coil. t Reg. IX. tt.) 17, & 18. IX. hebr, 21. XII. 14. (coli. v, 6, 7.) XlL 2. (coll. XV 16.) 7. (coll, c. XI. & Xli. 33.) XIV, 1, (coll. 1 Reg, XV, 32,) XV, 19. (coll, XIV. 9. XVIII, at.) XX, 8 & 9- (coll, i Reg, VIII. 33.) XXII. 1. (coll, XXL t 7 .) 2. (coil, XXI. 20. XXIV. t 7 ,) XXVL 43, (coll. 2 Reg. XV, 7.) XXVilL 5. (^coil. a Reg.XVL ?.) *?« (coll. 2 Reg. XVL 20,) XXXlV, 28. (coll. 2 Par. XXXV. 4*0 aj. XXXV. 3.10. & it. (coll. Lev. 1.) XXXVI. aa.
MEMBRVM XVIL
DE LIBRO ESRJE.
I. Inscriptio. A fcriptore Sc ohjetlo palma* rio Hebrxis NT?y £/r4 LEzra, SiGracisU^u^ inlcribitur,
E II. Au»

66 Parsl. Secli. Cap. i. Membr. XVII.
II. Avctoh. Scripiithunc \ibmmF/ra.c.VU,27. 28.VIII. 1 sr.IX. <r.i 1.12. A r cw/i?72ejusdenotatauxi- lium,quodipfinonfineomine impofitum eft ,fiqui- dem ecciefice&reipublicce Judaiccc, extremum ad- flidfce,auxiliumtulit. Fuit facerdos primarii ordi- nis, c VII. 11. X. f.infignisque/^/Vrfec/orjC.VII. 6. icfiltm Scrqjts, fummi pontificis, c. VII. 1-5. a Nebucudnezare occifi, 2 Reg. XXV. 18. n non autem irnmediatus, fed mediatus, nam alias anno Artaxerxis longimani XX. annos CXLII. habuiflet, fi modo illo tempore, quo Seraja occi- fus, unum annum natus fuiHet. Quod autem He- brceis in more pofitum fit, nepotes &pronepotes filios dicere, ex facris abunde liquet pandectis. Regis Pcrfice, Artaxcrxis longiniani, indultu, anno- que VII. regni ejusjudceam adiit,ut ltatum ecclefice
. & politice pienius conftituerct, Efr. VII. 8-27. vid. EVSEBIi Chron p. m. 132. & propterea fine dubio diverfus abilloeft, cujus fit mentio Neh. XII. r. nam ille ante annos LXX. cum Serubabele & Jofua iub Cyro in Judceam venit. JOSEPHVS quidem Antiqv. $ud. L. XI. c. V. refcrt, Xerxem Efram &Neherniam inJudaeam mififle, quod autem hoc a vero prorfus alienum fit, liquct exNehem. XII. 6. Nam Nehcmias Artachfaftamannoimpc- rii XXXII. adiit, Xerxes autem annos tantum XXI. 1 ceptrum tenuit Hebrceis alter Mofes appellatur, & merita ejus circa aiferendum canonem facrum efle infignia, nullus eft, qui ignoret.
III. Arg vmentvm. Dcicribit hifloriam li- berationis e captivitate populi Judaici, in cujus mentione pofterior fubftiterat iiber Chronico- rum. Sive. enarrat magnce Judccorum partis re- duclionem prioremin Judceam, tcmpliftrucluram Cyro imperante fufceptam, fub Abafvero & Ar- tacbfafta impeditam, & Dario fceptrum tencnte
conti-

De libro Efrar. 6?
continuatam 6V abfolutam, cultus divini ad legis aDeolatcepraefcriptum renovationem, adventum Elrse cum magna Judaeorum multitudine, curam- que iliius in populo Judaico a confuetudine uxo- rum alienigenarum repurgando, & liberis exhis fufceptis extrudendis. Sunt, qui per Darium, cujusimperii annofecundo ftruclura templi repetita eft, Darium Nothumin- telligunt, quod autem Darius Hy/ia/pis filius in- telligendus fit, graviflimaepoftulantrationes; nam
1. ) Efra c. IV. w. coll. v.24. intermiflionemftru-
clurae templi <\etex\h\t gcneraliter, tumratione termini a quo , tum ratione termini ad quew, f. quando inceperit, & quamdiu duraverit, nempe usque ad regnum Darii, & /pecialiter, f. a quibus regibusftrucluratempliiltimpedita, nempe ab Ahafvero & Arthafafta. Si autem Efra per Darium, cujus meminit, DariumNo- thum intelligeret, quem inter &Cyrum plures reges intcrceflere, qui adeo itidem tcmpli re- ftaunitioncm iufliaminaflent, fine dubio vei verbo iilos indicaturus fuiflet.
2. ) Talis Darius intelligendus eft, cujustcmpora
Haggseus & Zucharias officio propheticofuncli funt. Efr. IV. 25. V. .. Hagg.I.r. II. 1. Zach. I. 1. 7. Quod autem Haggceus & Zacharias non tempore Darii Nothi, fed Darii Hyftafpis vati- cinati fint, liquet ex Zach. I. 12. nam Zacharias refert, fe inanno fecundo Dariiaudivifle ange- lum Domini dicentem: Domine excrcituum^ zisque quo non miferebcris Hicrofilymorum £f civitatum fjudce , in quo.s indignatus es jam Jeptuagiuta annis, fcilicet a defoiatione templi & urbis Hierofolymae. Ab hac deiblatione ve- ro,quce rcgnante Zedekia accidit, usque ad annum Dani Hyftafpis fecundum eifluxerunc anniLXX. Vid. p, $0. 70. E z 3.) Si

68 Pars I. Se& i. Cap. I. Membr. XVII.
3. ) Si Darius Nothus intelligendus efTet, Jefus*
f Jofua facerdotio folus fundus fuiffet annos CXLIV. (fiquidemdurante captivitate Babylo- nica fummo facerdotio praefuit. Nehem. XII. r. Efr. III. 2. XII. 1.) reliqui V. autem, quorum mentio Neh, XII. 10. ii: injicitur, tantum annos CUI. Imo quibusdam Judseorum du- centi fere, vel plures etiam anni tribuendi fo- rent, fiquidem Hagg. II. 4. dicitur, quod qui- dam Judaei, excaptivitateBabylonica reduces, fplendorem &majeftatem templipriftini, aSa- lomone exftrucli, in juventute fua viderint.
4. ) JOSEPHVS Antiqv.&td. L. XI.c. IV. EVSE-
BIVS inChron.p. 1: 9 . & HIERONYMVS te- ftantur, templum Hierofolymitanum, regnante Dario, Hyftafpis filio, exftrudum elTe. IV. Scopvs. Illeeft:(i)hirroriaEfhcr£f telamper- texere,five: resedificationem templi,renovationem cultus Dei ad legis ejus praefcriptum &reftitutio- nem ordinis lcgitimi in repubiica facra & civili defcribere; (2)docere, quod feries ac diftin&io familiarum & tribuum mediis in captivitatis adfli- clionibus ac turbis fine confufione fervata fuerit; (3) oftendere, quomodo ecclefia, iii qua&exqua exoriturus erat Meffias, in integrum ex ruinis fit reftituta acreformata; (4) promiffionum Dei de reducendis Ifraelitis, poft LXX. annos regnante Cyro Perfa, Jef XLV. r. fqq.Jer. XXV. & XXIX. complementum tradere; (?) Dei juftitiam, mife- ricordiam, potentiam, veracitatem, fapientiam, providentiam, gubernationem rerum hujus mundi ac curam ecclefiae omnibus ob ocuios ponere, & (6) ut exftaretmonumentum, in quodefcripti legi pofTent reditus tribus Judse ex captivitate Baby- lonica, & inftauratio reipublicae, cultusquedivini in templo a Deo prsefcripti, quodrefpecwpofte- ritatis perquam neceffarium fuit. V.

De libro Efrar.
6 9
A.M.
Olym-
A.U
piad.
C.
3444
«4-3
IP2
344«
55-1
194
345°
56.1
198
34)i
- z
199
V. Singvlaria. (1) Nexu ar&ifiimo cum propheticis Haggaei & Zachariae monumentis cohaeret, illaque illuftrat. Hagg. I. 12. Zach.III. 4. coll. Efr. V. j. fqq. (i) Docet, quod Deus mo- dum finemque calamitatibus piorum ponat, & exilium illorum finiat.
VI. Chronologia. Continet hiftoriam LXXIX. annorum, ab anno 3470. ad annum 3749. inclufive.
Evilmerodachta Nebticadnezari fuccedit, dt re- gnat A. II.
Neriglifforus incipit, & regnat A. IV.
Laborofardochus fuccedit, & regnat menfes IX.
Nabonidus, Danieli Beljazar, incipit & rcgnat A. XVII. JOSEPHVS L. I. contra Apioncm: Berojus, inqnit, in tertio libro dicit, Nabucho- donofor de vita migravit, cum rcgnaffet A. XLllI. Hnjus regni dominus effecius filius ejtts Evilmerodachus, propter iniquitates & libidines pafjus injidias a marito fororis fua Neriglijforoore peremttts efl, cum duobus regnajfet annis. Quo defuncto jitmens regnum, qui ei fecit infidias, Neriglifforoor anms regnavit IV. Httjus filius, Laborojardochus, principatum quidem tenuit, puer exiflens menfibus novem, infidias vero pajfus, co quod nimis appareret, malorum effe morttm, ab amicis extinctus efl. Hoc itaque peremto conve- nientes hi, qui fecerant injidias, commtmi fuffra- gio regnumtradidere Nabido cuidam. - - Ctijus regni A. XVII. egrejfus Cyrus ex Eerfidc, impe- tum fecit in Babyloniam urbem. Et hi numeri Berofi exa&econveniunt cinnC*- mne PTOLOM^EI, qui exftat in HENR. DOD- WELLlappendiceaddijfert.Cyprianas,(\ib']un£t&s Opp. Cypriani edit. per Joh. Ceflrienfem Brem& 1690. p. m. 24. Omittit quidem Laborofardo- chum, id vero pro more facit, nam qui an- num integrum non expleverunt, eorum nun- quam meminit, ita tamcn, ut numero uni- verfo nihildccedat, fiquidemeorumtempora aliorum principuindiuturniorum teniporibus annumerat. .
E 2 Cyrus

70 Parsl. SedKoi. Cap. i. Membr. XVII.
A.M.[Olym-|A.U.I
piad. ■ f 54^7 60.2 3469 . -4
947 !
■5471 3473
347*
3483
tji.i
- - 2 - 4
61. 3
64. 2
9484
3485
348<f 349o 3J20
- - 4
** 66. 1
73.3
C.
aijtCyrus Babylonem obfidione cingif. 2,i^U>W//f-t/ir deoblidione fifctirus epulntur, cadcm- que nofte interficitur, Babylone capta, re- gnoque Babylonico ad vicloresMedos d-1'erfas translato, ita ut DariusMedusBabyloniis, dc Cyrus Pcrfis imperarct. Dan. V. 30. 31. IX. 1. X. 1. Initium libri Efr.e.
2l$[C) : rus Cambyfe patre in Perfia, &- Cyaxare fo- cero & avunculo, (qui Danieli DariuiMedu» eft,) in Media vita functis, Orientis monar- cbia potitur, quem primum illitts annum ex ipfis Perfarum dcMedorum tabulariis facra dicit fcriptura. Vid. VSSERII Annal. p. 82. Eodem anno captivititi Babylonicve finemim- pbnit, celebri illo edicto , quo Judicisrever- tendi in patriam poteftatem feeic, exaclis jam LXX. annis fervitutis , a Jercmia pryfinifis. 2 Par. XXXVI.21-23. Efr. 1.1. fqq.vid. III. CAM. de SYLVESTRIS Chronol. p. 59. fqq. & 52. fqq. aip judxi fundamenta templi pomint. Efr. II. 211 Samaritani per Cyri minmroslargitionecorru-
}'tos templi ftructuram impediunt. Efr. IV. 224 Cyrus obit, eique fucceditfilius C&mbyjes, E frx Achafchmerus f. Ahafocrus dictus , c. IV. 6. & regnat A. VII. menfes V. vid. HERODOTI Htflor. L. I. p. m. 188. . Cambyfes moritur, & in ejui locurn a Magis furrogatur 1'Jcvdo.Smerdis , rex VII. menfium, EfrxArtachidfchta, c. IV. 7-qui Samaritanis, JudjEorum hoftibus favet, & Hicrofolymain sedificari vetat, undenonab urbismodo, fed etiama templi rrdificatione ceiTanint.vid.c.IV. 1-24. HERODOTI Wflor. L. III. p.m. i88.189- 232 Pfevdo-Smerdi fuccedit Darii/s Hyfiafpis filius, Judxorum patronusinfignis, regnans annos XXXVI. vid. HERODOTI Hiflor. L. VII. p. 383. & Canonsm PTOLOMiEI. »33 Dariiannofecundo Haggms <& Zacharias, remo- tistandem impediipentis omnibus exftruflio- nem tempIiurgent.Efr.V.i.Hagg.I.i.Zach.I.i. 234 Darius edicto cgregio templi ftruchiram pro-
movet. Efr. VI. 238 Darii anno fcxto jam exeuntc, ftruchira templi
abfolvitur. c. VI. fj, 18. 2(J8 Dario defunfto fuccedit Xerxes, regnans A XXI. vid. DIODORI SICVLI BiLL Hiflor. L. XI. p. 52. J3. & Canonem PTOLOM^I.
Xerxem

De Jibro Efrae.
71
A.M. 354»
Olym- j
piad. 78-4
A.U.
#-» L.
2.89
3J4S
80. 3
296
SS4P
4
_ _
207
3581
^J. .
88-4
329
3582
89- *
330
3601
93. 4
349
5<44
104.3
392
3<S*7
110. 2
415
3670
114.1
418
3682-
114.1
3<$24
VII. I.
jXerxem fequitur Art.txcrxes lonpmams, EfrK I Artachfaftha, c. VII. & rcgnat annos XL. vid. DIODORI Skuli B. H. L. XII. p. m. 115, & EVSEBII Chronkon p. m. 31. Ejr* ab Artaxerxe anuo imperii cjus VII. cnm aucT:oritate tn judi'am dimittitur ad reipu- blicat conftitutioiiem, & ecclefiz reformatio. nem. Efr. VII. 6. 7. 9. E/ra ecclefiam Judaicam reformac. c. IX. X.
Finis iibri Efrx. Xerxes SoniUim regnant A.I.menf. VII. vid. DIODORI Sictdi B. H. L. XII. p. m. nj. & 120.
Barius Nothws fuccedit & regnat annos XIX. vid. DIQDORI Sicttli B. H. L. XII. p. 120. EVSEBII Chronic. p. 31. & 133. & Cxnonem PTOLOMiEL Artaxerxes Mncmon incipit & rcgnat anraos XLIII. vid. DIODORI SicuU B. H. L. XV. p. 400.
Ochus fuccedit & regnat A. XXIII. vid. DIODO-
RI Vculi B. H. L. XV. p. 400. Arfes fuccedit &regnat usquein anmuntertium.
vid. DIODORI Siculi B. H. L. XVI. p. 490. Barins Codometnnas fuccedit dcregnat A. VI. nam ab Alexandro M. tertium profligatus, & a Beflb occifus eft anno tertio Qiympiadis 112. tefte DIODORO Stado B, H. L. XVI!. p. 546. vid. quoque EVSEBII Chromcon p. 33. & 1:7. 430 Alexziider M. moritur, poftquam rcgnavit A. VI. & ab hoc auno usque ad prinuim Grxco- rum f. Seieucidarum funt exclufive A. XI. vid. Illuftr. CAM. de SYLVESTRIS Chron. p. m. 63.
442 Amius primus Selcucidirum f. Grncorum. Vid. P. I, Se&. II. Membr. VI. p. 172.
Partitio. Defcribitur Adfcenfas prior ad templi exftruclionem fub Cyro, ducibus Zorobabele & Jofua. c. I-VL Ubi
1.) Cyri edidum, & revertendi fada pote- ftas. c. I.
Adfcendentium catalogus. c. II. 3.) Templi inftauratio
(a) fufcepta, c. III. E 4 (b)
"7

72 Pars I. Sect. i. Cep. i. Membr. XVIII.
(b) impcdita a Samaritanis, c. IV.
(c) continuata Dei mandato per prophetas indicato, c. V.
(d) promota &abfolutaDariiHyftafpidis in- ] dulgentia. c. VI. Ha?c VI. capita conti-
nent res antc tempora Efrac geftas. II. Adtcenfuspofkrior, ad reipublicae, acpraecipue ecclefiae refbrmationem fub Artaxerxe longi- mano, duce Efra, c. Vll-fin. Ubi J.) Dimifllo cum regio diplomate. c. VII.
2- ) Comitatus & adventus. c. VIII.
3- ) Populireformatio
(a) coepta pcr Efroe pcenitentiam, c. IX.
(b) perada. c. X.
VIII. LOCA NOTATV PRvECIPVE DIGNA,
c. vir. 23.27. viii. 21-23. ix. f. 6. s. 13.14.
IX. LOCA DIFFICILIOR A. C. I. 2. 5. (coll. 1 Par. x IX. 3.) o.VcolI. v. p.) II. ,-. Ccoll. Neh. VII. 10.) 64. (fubi du&o calcuto miilta hiillia defiint.") III. u (.coll, v. 12.) IV. 2 & 10, fcoll. a Reg. XVII. 3. iqq.) V. i f (coll, Zach. I. tj VI. 3. fcoll. 1 Reg. VI. 2.) 22. (coll. c. IX. 9.) VII. 6. (coll. c. V. 4.; IX. 2. g. 12.
MEMBKVM XVIII.
DE LIBRO NEHEMIjE.
I. Inscriptio. A fcriptore & objeBo palma- rio HebMis appellatur n^DHJ Nechemja, Gracis N ^*«e£, & Latmis Nehemias *vulgato vero fecun- dus LiberEfr£, obcontinuationemhiftoriaeabEfra ccepta:, & quia non pauca, quas fimul ab Efra & Nehcmia gefta lunt, complectitur, five, quia prifcis Ebiraeis uterque in unum compaclus eft volumen.
II. Av-

De libro Nehemiar,
73
II. Avctor. Illc eft Nehemias. c. I. I. fqq. Nomen ejus a Cfl.3 derivatum confolatorem five confolationem Domini denotat, & officiohujusviri convenientiftimum fuit. Syr. XLIX. 1 s- Patrem habuit Chachaliam j c. 1.1. & propterea diverfus a Nehemia filio Asbuki. C. III. \6. Regis Perfia; fuit pincema, c I. 11. & ad tempus pr&feElus regius in Judaea, c. V. 14- & ab hoc officio chaldaice Hattirfchata five Tirfchata di#us eft, nam hoc nomen figmficatprincipein , ducem, legatum,judi- cem regium. Efr. II. 63. Sincera fuit pietate, fumma prudentia, admiranda magnanimitate , &, incredibili zelo pro gloria Dei. Anno XIII. poft Efram in Judaeam venit. Etr. VII, 8- Nehem.II. 1. Ab illo, qui Serubabeli & Jofuae Efr. II. z, Neh. VII. 7. jungitur, diftingvendus videtur.
III. Argvmentvm. Defcribit imtauratio- nem urbis Hierofolymae, populi reducis corre- clionem, collapfi cultus divini reformationem, & foederis Deum inter & populum renovationem, five: res minifterio Nehemiae geftas.
IV. Scopvs, (1) Hiftoriam reftaurati fiatus ecclefiaftici ac politici ab Efra coeptam per- texere; five pleniorem urbis inftaurationem, ac politiae conftitutionem, foederisque Deum inter & populum renovationem tradere. (2) Ecclefiae, vixdumlicet e tanta caftigatione liberatae, partim vexationes externas, partim corruptelas internas, fimulque harum reformationemduplicemper Ne- hemiamdefcribere, quarumaltera utirigidior, ita quoque necefiariaerat (3)Novo exemplo demon- ftrare, Deum preces piorum exaudire, illisque auxilium ferre.
V. Singvlaria. (1) Cum priori libro Efrae typum ecclefiac omnisfereasvi, praefertim circa&
E f poft

74 Parsl. ScdU. Cap. i. Mcmbr. XVIII.
poft reformationem Lutheri fiftit. (i) Docet, quod & quomodo Satan incrementis ecclefiae re- moram inuciat, quanto opusfitconlilio, cautione, virtute & precibus, ut idoneis remediis hoftibus ecclefite reliftatur, & quam optatos, fifortesfimus & conftantesj iucceilus Deus largiatur. (3) Siftit nobis cxempla pietatis in Deum &patriam, obe- dientuc erga magiftratum, & principatus laudabi- liter gefti. (4) Multis V. & N. T. intopographia Hierofolymitana lucem afFundit.
VI. Chronologia. Res geftae, quac iri hoc libro defcribuntur, XIII. vel XIV. annorum fpa- tium non excedunt; nam -
A.M.
35<5o Neheniias ab Arcaxerxe anno regniejus XX. in Judseammit-
titur ad inftaurationem urbis, nec npn politia; & ccckiix
plenioreni. c. I. i-ii. c. II. 1-6. 3571 Neheniias, cum A. XII. Judxx prxfuiifet abannoXX. usque
ad XXXII. Artaxerxis redit ad regem Perfix. c. V. 14.
XIII. 6. Aft emendaturus varias corruptelas, quxper ab- 3574 fentiam ejus irrepferant, cum nova poteftatc Hierofoly-
mam rcvertitur. c. XIII.. 7. fqq.,
VII. Partitio. Enarratur capp. XIII.
I. Urbis Hierofolymse inftauratio, & quidem
1. ) promota per Nehemiar deprecationcm, ejusque ablegationem ,ex aula Perfica in Ju- dxam, c. 1. II.
2. ) defcripta, c. II. III.
3. ) continuata armata manu, e. IV. V.
4. ) confummata inter hoftium falforumquefra- trum infidias. c. VI.
II. Conftitutio plenior politice & prsccipueeccle- fia?, ubi
1. ) reformatio prior ante reditum in aulam Perficam, c. VlI-XlII. i-f.
2. ) reformatio pofterior poft reditum Nehe- miac cx aula perfica. c. XIII. 6-fin.
VIII. Loca

Membr. XIX. de libro Eflhcrav 75
YIII. LOCA NOTATV PR/PCIPVE DIGNA. C. I. 8-11. ffi 4- ii- V. 7. o. 14. 19» VI. 9, 12. 13. 16. vra. io. IX. 19. 39, 33.
IX. LOCA DIFFICILIORA. C.L'3.H. ?. feoU-EIK VI. 1,-.) $H< 3- CwIIi v. 4.) 7. (cojl, Efh II. i'0 VJN. 8. 18. fcoli. Kfr, HI. 4. & Lev. XXIII. 3,10 X. 32. & £. (coll. Ejcod. XXX. 13.) XI. 4-8. (coll. 1 Par. IX, 3-6.)
MEMBRVM XIX.
DE LIBRO ESTHERiE.
I. Ins c rip t 10. Ab Objeclofiveprincjpe ejiis per- fonaHebrtis^Fpy*. Fflber^ & Gi\ecis EcB-fjfwifcn- bitur. Fuitvero UmietjfliiaAbichailis dct7-ibuBen- jamin , c. IL 15. & Mardochaei aut neptis cx fratre, autfilia adoptiva.c.II.7. Vocatur etiam nonn Ha- dajfa, h. e myrtina, ficut "inOK perfico idiomate (iellam , {.fortunam , felicitatem figrfificat; forma fuit prxftantifjima, & hngulari providentia Dei regio toro thronoqueadmotaeft arege Ahasvero. Quod hicce Ahafverus rex fuerit Perfarum, tan- tum non omnes concedunt, conf. Efth. I. 1-3. quisnam autem ex his regibus intelligcndus fit, variae proftant fententiae. Quibusdam eft Darius Hyftafpis filius, aliis Xerxes, & reliquis Artaxer- xes Longimanus. Quo minus autem duabus prioribus fententiis adftipulemur, varia? nos co- gunt rationes. Nam Darius Hyftajpis tefte HE- RODOTO L. III. p. m. 198. in matrimonio ha- buit duas filias Cyri, ArtoiTam & Artyftonam, & Parmyn, filiam Smerdis, filiiCyri, filiamqueOta- nis Perfae. Quum autem Efther fuerit filia {udcei cujusdam, Efth. II. - & HERODOTVS p. m. 383- referat, usque adinortem Darii omnem po- tentiam apud Atoilam ftetiile, abundc exindecon-

76 Pars I. Secl I. Cap. % Membr. XIX.
ftat, Artyftonam non efleEftheram, neque Atos- fam Vafthi, fiquidem Vafthi tertio anno imperii Ahafveri a toro & confpectu illius remota eft. Efth. I & II. Et quod ad Xerxem attinet, HE- RODOTVS de Ameftri, uxoreXerxis taliaenar- rat, quae in Eftheram minime quadrant, nam tra- dit, quod fuerit Otanis Perfae filia, L. VII. p.4.06. quod XIV. illuftrium Perfarum liberos defoderit, ad referendam pro fe gratiam Deo, qui fub terra efle creditur, L. VII. p. 419. quodfuerit mulier longe crudeliflima, ceu liquet ex laniena Ma- fifthis, L. IX; p. ffu fqq. & quod Xerxes ex Ame- ftri filiumfufceperit, qiii annoVII.imperiiXerxis admatrimoniumineundum&liberos procreandos idoneus fuerit. L IX. conf. Efth. I. 3. II. 1. 8- 12. 16. Qure cum ita fint, nulli dubitamus, illis acce- dere, qui ftatuunt, Ahafverum efle Artaxerxem Longimanum) nam huic fententiae nihilobftat, f. nullispremiturdifficultatibus. JOSEPHO Antiqv. Jud. L. XI. c. VI. Ahafverus eft Artaxerxes, qui Xerxi fucceflit, f. Artaxerxes Longimanus. Se- ptuaginta interpretes , & auclor additamentorum libri Efther<e pro Ahafvero habent Artaxerxem. vid. Efth. I. 1. Addit cX 1. Et Artaxerxis Longi- mani favor in Judaeos exftitit maximus, qui fine dubio ex conjugio cum Efthera inito originem duxit. Difterunt quidem nomina Artachfafta f Artaxerxes, & Achafverus, at nihil obftat, quo minus ftatuamus, quod duo illi fuerint nomina, nam inter omnes conftat, Perfarum reges fuifle jroAuiuvu^w, five: alitervocatuseft extraPerfiamin Judasa, aliter in Perfia.
II. Avctor. Illeeftprobabiliter Mardoch<eus. c. IX. 20,23.
III. Argvmentvm. Defcribuntur infidisc Judaeis ab Hamane ftruclae, exaltatio Eftherae &
Mardo-

De libro Eftherae.
77
Mardochasi, Hamanis interitus, Judaeorum a prae- fentiflimo internecionis periculo liberatio , & Mardochsei adminiftratio.
IV. Scopvs. Ille eft: (i) exhibere illuftre pro- videntias divinas fpeculum in veraeecclefioe, etijm extra Judteam, inter medios infenfiflimos hoftes confervatione, ejusque infigni amplificatione. c VIII. 17. (2) Exemplo peculiari Mardochaei Eftherae, Hamanis, totiusque populi judaicido- cere, quam fit Deo tum univerfa ecclefia, tum fingula quoque ejus membra curse cordique, quamque ipfi facile detrudere potentes, humiies- que evehere, & omnes diaboli hoftiumqueeccle- fiae fuce licet potentiflimorum machinationesever- tere, idque modo prorfus mirabili. (?) Judaeos in Judaea degentes confolari &excitare, ut con- fidenter & alacriter pergerent in reftauranda po- litia.
V, SlNG VLARIA. (1) Siftit nobis diabolum faevi draconis figura indutumcumfeminemulieris decertantem, & fuperatum, triumphantem fub infirmitate potentiam Dei, & mirabiles Dei circa ecclefiam fuam vias» quam premi quidem, fed non opprimi patitur. (2) Docet, quod Deus beni- gnum feexhiheatpcenitentibus &orantibus, quod fpes Deo confifanunquam confufa recedat, quam faevum malum ambitio fit, quam lubrica& anceps aulsefortuna, quceincumbant regibus, fceminis& aulicis, & quod ea, qtioe impii contra pioS ma- chinantur, in illorum tandem, maximo cum eorum malo recidant capita, utomnes Deum juftiffimum mortalium judicem, defenforemque piorum juftiflimum agnofcant. (3) Legitur a Judseis publice fefto Furim die 14. & 15. Febr. in memo- riam interitus Hamanis & confervationis Judaeo- rum. Efth. IX. 17. fqq. 2 Macc. XV. 37.
VI. Chro*

78 Pars I. Se& i. Cap. i. Mcmbr. XIX.
VI. Chronologia. Abfolvirur fpatio X.an- norum, nam Ahafverus tertio anno rcgiminis fui celebrat convivium,c. E j.feptimo annoEftherin regium adfcifcitur torum, c. II. 16. tkduodeciwo anno de Hamane contra Judicos confpirante fup- plicium fumitur. c. III- 7. VII. 10.
VII. Allegatio in N. T. Non incom- mode Paulus ad hunc Jibrum refpicit Ebr. XI. 34-
VIII. Partitio. Dcfcribiturcapp. X.
I. Eftlicrar ob populum Dei eveclio. c. I. II.
II. Populi propter Efthcram libcratio,ubi
1. ) Antecedentia
(a) Hamanis confilium. c. III.
(b) Mardochxi lucms. c. IV.
2. ) Concomitantia.
(a) Convivium Efthcras- prius. c. V.
(b) - Mardpch^i primi honores. c. VI.
(c) Convivium altcrum & Hamanis fufpen- dium. c. VII.
(d) Mardochxi lionoresaucli. c. VfSk
(e) 1 loftiumjudieorum internecio.c.IX.1.15.
3. ) Confequentia.
(a) Judaeorum Purim. c. IX. 17. fqq.
(b) Gaudium. c. X.
IX. LOCA NOTATV PR/ECIFVE DIGNA C. I. 81 22. II. 2-0. III. k. IV, 13. 14, 16. V. 13. IX. 22.
X. LOCA DIFFICILIOKA. C. VII. g K - r 0 n
(coll. v. 13. %.) 29, ■ ' iJ '
CAPVT

Cap. H. Membr. I. de libro Jobi. 79
CAPVT IL
DE
LIBRIS POETICIS.
MEMBRVM I.
DE
LIBRO JOBI.
I. Inscriptio. HifW/j-appellatur^TN Jjobus f & Gr<ecisiu@, Jobus; fiquiclcm in exponendis ipfius fatis & fermonibus verfatur; & forte quoque ab illo confcriptus eft.
II. Avctor. Probabiliter hiftoria primo, prouti gefta fuit , una cum coiloquiis fn- ter Jobum & amicos habitis, quae nemini quam Jobo notiora fuerunt, ab ipfo in do- mefticas tabulas, c. XIX. 23. arabico idiomatere- lata, tk deinde a Mofe vel viro quodam prophetico ante tempus, in quo Ezechiei vixit, Ezech.XIV. 14. 20.jnHebrceumfermonemtranslata, certoque mctro inclufa eft, nam (0 c. XIX. 23. legimus ardentifrimum Jobi votum, ut fua fcriberentur in libro, (2) Jobus Arabs fuit, & totus hic liber Arabifmum fpirat, gaudet metro hebraico, & in cap. I. II. XLIII. hebraifmo puro.
III. Objectvm personale. Illud eft JohiSy quod nomen, 11 ex hebraica lingua a rad.
deducatur, oforem impiorum, five inimicum vitiorum denotat, fm vero ex sirflbicalmgma rad. SftJSI derivetur, ferio adDeum cotrcerfhm i\gn\f\cn. Solo hoc nomine jam diftinguitur a rege SQt"' Tobabo, Gen. XXXVI. & & a filio Hafcharis afr Jobo. Gen, XLVI, 13.
Ortum

80 Pars l Sedl. I. Cap. 2. Membr. I.
Ortum fuum probabiliter non ex Abrahamotraxit, (nam nunquam ad fcedus divinum gratiae cum Abrahamo initum, vel ad circumcifionem provo- cat, neque Deum ufpiam ex more pofterorum, imo & fervorum Abrahami» Gen. XXIV. 27. Deum Abrahami appellat)fedex Nachoris,fratris Abrahamifamilia , nam hujus filii fuere Uz, Buz, Cefed &c. Geii. XXII. 21. 22. Jobus vero habi- tavit In terra Uz > Job. I. 1. inter amicos ejus legi- tur Elihu ex terra Buz , c. XXXII. 2. & Casdim s five Cbaldteos, ortos a Ceied, vicinos habuit, c. I. 17. accedit, quodterra Uz contermina autvicina fit priftinae Nachoris fedi Charani.
Vir fahpietate, c.I. r.8> opulentia, c.I.14- f 7. & dignita- te,c XXIX.7-1 r .20- 2 f .prae ceteris omnibus confpi- cuus, & quidem in w-w (7z, c 1.1. quae eft inArabia deferta, ejusqueparr^ feptentrionali , namfolahaec regio [7z, five ^i///, Aujitis vocatur, & adjacet illi Chaldasa, cui Jobipatriam vicinam fuilTe, jam evi- ctumeft,mentio quoque Arabuminjicitur. c. I. if»
Exftitiffe vero Jobum, nec flcla efle, quae de eo memoriae prodita funt, ceuputantpleriqueEbrcet veteres, & Chriftianorum quidam, in aprico eft, nam (1) Jacobus de Jobo ceu perfona loquitur, c. V. 11. & Deus ejus limul cum Noa & Daniele meminit, Ezech. XIV. 14. 20. & (2) hiftorica nar- ratio nihilcontinet, quodadfigmentarelegandum fit, fed omnes verae hiftoriae proprietates habet, fiquidem nomina regionum indicantur; uxoris, liberorum & amicorum Jobi mentio injicitur; in- tegritas , opulentia, dignitas, adflidiones, vita & obitus Jobi diftincte reeenfentur, & ejusmodi hi- lloricac circumftantiEe ubique adjiciuntur, quce alias in parabolis omitti folent.
Quod autem ad tempus hujus bifiorim attinet, iilam ante exitum Ifraelitarum exifLgypto, & legisla-
tionem

De libro Jobi.
8i
tionem Mofai.cam contigifle, colligimus (i) ex fa- - crificiis a Jobo ipfo oblatis, contra legis ceremo- nialis praefcriptum. c.I. (^OExfilentio miracu- lorum, quae Deus tum in/Egypto, tum quoque poftexitumlfraelitarumedidit. (3) Exfrequentia & modo revelationum Dei, Jobo & amicis ejus faaarum. c. IV. 1 a.fqq.XXXIII. if.fqq.XXXVIII. 1. XLII. v• 7- (4) Ex genere idoiolatrise fimpli- ciore. c. XXXI. 26. (0 Exsetate Jobi, nam vitam ad CC. annos produxit, c. I. 2. coll. XLII. 16. cujus terminustempore Mofis contractior fuit. Pf. XC. 16. Quoecum itafint, pronepos aut abnepos Na- choris ex filio Uz fuit.
IV. Argvmentvm. Enarrat adflictionesgra- viflimas, pio Jobo a Deo immiifas, patientiam & imbecillitatem Jobi in iisdem, fermones, quos Jo- bus cum aii)icis fuis mifcuit, tkexitum Isetiflimum, quem adfliclionesejushabuere. Summa vero fer- monum amicorum Jobi hoc Syllogifmo contine- tur: Deusjuftuspiis^ benefacit , impios vero adfligit. Atqui Jobusgravijjhne a Deo adfligitur. Ergo 'Jobus eft impius, & fuis peccatis poenam promeruit , & propterea tenetur poenitentiam agere, fivcpeccata
fua agnofcere & deplorare. Refpondet Jobus ad majorem, Deum non tantum impios ,fed&pios ca- lamitatibus afficere , ut eorum fides, patientia & ceterse virtutes probentur, &Deigloria in miran- dis illorum liberationibus confpeclior fiat. At tuetur fuam hypothefin ob vimdoloris&fufpicio- nes amicorum , durioribus quandoque verbis. Diifertationi huicgraviflimse Elihu finem imp.ofuit, IV. fermonibusomnesadfilentiumredigens, quos fermones deinde Deus approbavit.
V. Scopvs. IUe eft, oftendere: (1) Qiiod Dcus pios quandoque, & quas obcaufas, variis
' F caU-

m»
i jBL.
§2 Parsl. Se&Ui Cap. 2. Mcmbr. L>
calamitatibus affligat; (2) quod judicia Dei utcun- que jufta, fcepe tamen incognita fint; (3) quod pii in difputationibus de viis & judiciis Dei facilc peccent; (4) quxnam devia in adfliclionibus a piis lint vitanda; (f) quod imbecillitas piis adhaereat, & tentationes eandem manifeftent, & (6) quod Deus-affliclionibus piorum tandem finem imponat, & iisdem citra illorummeritum benefaciatjac. V.
7-i i-
VI, Singvlaria. (1) Pra: aliis agit deprovi- dentia & gubernatione Dei. (2) Stilo confcriptus eft arabifmo largiter tinclo, fiiblirni, arduo, gra- vibusfententiis variisquefimilibusornato, &certo metro alligato. (3) Abftrufa fapientia eft plenus, & omnium librorum V. T. longe difficillimus.
VII. Additamentvm in versione LXX, Interpretvm. Tradit illud gc-
. , nealogiam quandam Jobi & amicorum cjus, fed rejiciendum eft, quia non exftat in codice Kbrcco^ & cum veritate hijlorica pugnat. ■
VHI. Typvs JESV CHRISTI. Ille eft
fobus, qui ftatum Jefu Chrifti & exinanitionis cf exaltationis prccfiguravit,
IX. Vaticinivm de JESV CHRISTO. c. XIX. 25-27.
X. Allegatio in N. T. C /. & XLIL
Jac. V. ix. ci V. \L 1 Cor, III. 19. i\ 17. XII. 5- XLI. i~ Rom. XJ. 3,-.
XI. Partitio. Continet
. I: Calamitates Jobi, tum fuis, cap. I- turft fibi in- fliclas, ac difceptationem cum uxore. c. II. II, .Difputationes cum amicis fuis habitas. Ubi notandum
A.)Difpu-

Dc libro Jobi.
81
A) Difputantium bellum y <5c quidem ejus Congreffus primus, ubi
Occqjio. c. III.
(b) Bcllum ipfum cum amicis. c. IV-XIV. Congrejjus fecundus cumiisdem. c. XV-XXI. Congreffus tertius. c. XXII-XXXL Conitre fus quartus cum Elihu, quatuorvici-
bus. c. XXXII-XXXVII.
B) Decifum divinum, cujus argujnentum, non elle opera Dei exingenio humano judicanda, c. XXXVIII. XXXIX. nec judicia divina vi- tuperanda. c. XL. XLI.
III. Felicem Jobi exitum & recreationem> tam rationes mentis internas, c. XLII. 1-9. quam exterrtaS domefticas concernentcm. c. XLII. 10- 17.
XII. LoCA NOTATV PRdSCIFVE DIGNA c. 1.5.7-12. ai. 11.3-<5.9.10. iv. ig. v. 12.17.19.20. vir.
1. 20. VIII. 13. 14. IX. 2. 3. 13. X. 8. ri-ij. XIt'4-0. 14 XlU- 1«. XIV. 1. 2, 4. 5. XV. i;. tS. XX. 5. XXI to-u' XXII. 26-2 V . XXV. 4. XXVI. 14. XXVII.,-.(?.(,. 9. XXVII/. 2g. XXX. 2r. XXXI. 1. 15. 24. 29. XXXII. 21. 22. XXXIH. 4.14-24.29.30. XXXIV. 10-12.19.21. XXXV.14.15. XXXVIIt. 10. 11. XXXIX. 34- 3J. XLL 2. XLII. 2. 3. 6. 12.
XIII. LOCA DIFFICI LIORA. C. t 1. fcoll. Pf- CXLVII. 20/) 5. 6. II. 3. 9. III. 3.r qa . IV. ig. V. 1. Vn.7.(co!l. Pf. XXVjli 13.') IX. 6. Ccolj. Coh. I. 4.) ■ <■>. 22. Ccofl. Gen. XVIII. 2;.) 29. XIV. 4. t. 12. r 4 . XV. ir. XIX. CcoII. c. I. ti 19.) 27. XXVI. ii. XXVLL 6. XXIX. fc. XXXI. 26.31. 40. Ccell. c. XXIX. 33.) XXXIII. 23. 29. XXXV. to. XXXVI. 5. XXXVIII. 7. XL 10. 20. XLU. 8.
MEMBRVM U.
DE LIBRO PSALMORVM.
I. Ikscriptio. Iiifcribirur a potiori partc Hebrtvis CrSnn ^SSO ///w hymnorum f. laudum
k (h-iccis «-paAuoi l\ ftifiXos spafyuy t libcr Pfel-
F 2 morum.

84 Pars I. Secl i. Cap. i. Membr. II.
morum, Luc. XX. 42. XXIV. 44. Acl I. 20. item ^aAr^oV, quodaliasdenotatinftrumentum, quo pfallitur, citharam vel nablum,
II. Avctor. Pfalmus XC a Mofe, Pf. L. LXXIII. usque adLXXXIII. ab Aflapho, Mufico- rum principe e Gerfchonitis, iPar. VII. (germ.) 39. 43. XVI. 16. 17. XXVI. 1. 2. 2 Par. XXIX. 30. Pfi CXXVU.aSalomone, Pf XLII.XLIV.-XLIX. LXXXIV-LXXXVII. afiliis Koroe, (funt vero, qui putant, quod hi Pfalmi flliis Korae commiffi fint, ut ab iisdem canerentur.) Pf LXXXVIII. ab Hemane, Muficorum principe ex Kahatbitis y Samuelis nepote, iPar.VII. Cgerm.)^^. 38. XVI. 16. 17. XXVI. 1. 4. 1 Reg. IV. 3 r. Pf LXXXIX. ab Ethane f. feditbune, Muficorum principe ex Meraritis, 1 Par.VII.4447.XVI.16.17. XXVI. 1.3. 1 Reg. IV. 31. reliqui veroaDavide,SpirituSancl:o inftrufto, 2 Sam. XXIII. 2. Acl IV. 2^. compoliti funt, cuietiam Pfalmi XXV. w&riy(>aXp<u adfcribi folent; aft negari nequit, nonnullos partim ante, partim circa, & partim poftcaptivitatem Babylo- nicam ab aliis confeclos etfe. e g. Pf CXXVI. CXXXVII. QiiisnamPfalmosinillum, quonunc illos habemus, ordinem redegerit, noncertoqui- dem conftat, plurimi vero id Synagogoe Judaicce & prcecipue Efrffi tribuunt. Et quanquam Pfalmi non unius fint aucloris, facla tamen a potiori de- nominatione rede Davidi tribuuntur, Chrifto proeeunte. Luc XX. 42. Fuit vero David filius Ifai Bethlehemitae, natuviinimus. 1 Sam.XVI. 1. 11. Dei jullu a Samuele rex unclus eft, v. 12. 13. annos XXII. circiter natus. Goliathum gigantem lapide, e fundajaclo, proftravit, &ipfius jugulavit gladio, c. XVII. mulierumproptereacanticis cele- bratus. Cum vero hoc fa£tum Sauli animo tan-
tam

De libro Pfalmorum.
85
tam injecit invidiam, ut Davidem amplius ferre non potuerit, vitasque ejus iterum iterumque in- fidias ftruxerit, c. XVIII. 7-fqq. David fugtiGfaiti fuse confulere e re fua efle duxit, c. XIX. fqq. & omnibus infidiis, Dei provida cura ereptus eft.
1 Sam. XXIII. 14. 2 Sam. XXII. r. Vm Sauli pepercit, quando occafio illum interficiendi fe obtulit. i Sam.XXIV. XXVI. Anno astatistrige- fimo Hebrone rex a tribu Juda: publice unctus,
2 Sam. II. 1-4. & paulo poft a reliquis tribubus unanimi confeniumv agnitus, & tettiatiicp unclus eft. 2 Sam. V. 1-4. Arcem Zionis Jebufaeis ere- ptam, regnitotius Jidem co nftitui t, eamquefplen- dide exftruxit & amplificavit. 7 Sam. V. fi-12. Confilium agitavit de templo arcse Dei, tanquam fede fixa, condendo, de quovero defifteredivinitus juflus eft. 2 Sam. VII. A vicinis hoftibus, Phili- ftaeis, Moabitis, Animonitis, S.yris & Edomitis amplijjimas reportavit vicforias, fpoliaque pre- tiofa Deo confecravit ad ftrucluram templi. 2 Sam. X. XI. VIII. Regnum adminiftravitj'?//te lau- dabiliter. Adulterium cum Batbfeba commifit, illudque occultaturus, homicidii crimine auxit. c. XI. A Nathane eam ob rem graviter increpi- tus, & de inftante pcena talionis certior fadus, ingenti dolore triftitiaque perfufus, ferio, quod iftius facinorispoenitentia animumfubierit, tefta- tus eft. c. XII. Pf. LI. XXXII. XXXVIII. Hoc vero non obftante in caftigationem falutarem adverfa gravijjima expertus eft. c. XIII. &c. Joabo ex arrogantia &vana quadam ambitionein mandatis dedit, ut omnes univerfi Ifraelis mares bello idoneos nwneraret, quam verorecenlionem peftis infet-uta eft. 2 Sam. XXIV. Mortivicinus Salomouem fucceflbrem ad fincerum J)ei cultum inflammavit, eique formam templi exftruendi
F 3 tradidit.

86> Parsl. Sech i. Cap. i. Membr. II.
tradidit. i Reg. 11. t. fqq. i Par. XXIX. (germ.) Pietatjj ac virtuium omnium exemplum pulchcrri- mumpoftcrisreliquit. illeg.XV. 5. Nontantum rex populi judaici, fed&propheta Dei, Ad.II.30. ac muficae & poefeos peritiffimus fuit. 2 Sam. XXIII. i. Syr. XLVII. 10. n. Nemo ante illom tam multas & fvaves dicrionc elegantesque odas, omnem pietatis doclrinam continentes ad perpe- tuum ecclefice ufum confcripfit. De Chrifto cgre- gia vaticinia cdidit, 2 Sam. XXIII. 1-3. eumque pnefiguravit ratione perfonte, vocationis tfunctio- vis,oJJicii , operum,perpeJfiomimi tolerantix & li- berationis divinas.
III. ARGVMENTVM. Continet liber Pfalmo- rum cpitomen totins V. T. abfolutam hominis anatomen, preces, arHictiones, inrirmitatem, fidem & patientiampiorum, folatia lriquavis calamitatc, tcftimonia cgregia de Dco ejusque attributis, vo-
• luntate, providentia, opcribus, liberatione pio- rum gloriofi, & modo, quem tcnet in conferva- tione, gubcrnatione & amplificatione ccclefise, cclcbrationem nominisdivini, & auguftilfima vati- cinia de Chrifto ejusque regno.
IV. Scopvs. Ille eft triplcx. Primus xlYimnn- dus cft ex privatoScriptorisufu, qucm fibiindato cafu propofuk. Secundus, ut cukui publico in- fervirct, quofaclum, ut certiPfalmiccrtisquoquc temporibus & circumftantiis canercntur. i.Paral. XVI. 37. Efraelll. 10. Nehem.XII. 4?., Tertius, isque praecipuus, toti ecclefiae omni tempore eft deftinatus, ut haberet informationem de Deo, Meffia ejusque regno, retectionem mentis &inti- miorum adfecluum piomm,]ibrum precum &can- tionum, eruditionem de viisdivinis, exeitationem adfidem, inftitutionem vitoe f morum, confola-
tionem

De libro Pinlmorura. 87
tionem in affliclionibus, & inftitutioncmin\>mni- bus cafibus, qui exifterc poflimt. Nullusenim vel inrepublica, vel ecclefia, vel fideli quopiam, vel ctiam impio quodam, cafuscontingerepoteft, cui nonconfilium, autmedium, autmodus reigeren- dae fuppeditatur. Et ut hic finis eo magis obtine- retur, hicce Iiber fapientiflimo Dei condlio canti- cis conftat, nam omnes concedunt, pocfin zeque ac muficam in moveridis fedandisque affeclibus mira gaudere virtute. 2 Reg. III. 15. 1 Sam. XVI. 16. 23. Et quis nefcit, metris inclufi rotundis faciliora captu eflb, nec tam cito effluere, quam orationem folutam ?
V. SlNGVLARlA. (1) Confcriptus cft ftilo puro, fvavi y cteganti, nictri lcgibus adftricfo, & ad alphabeti ordinem nonnunquam difpofito, quemconfpicimusinPf. XXV. XXXIV. XXXVII. CXI. CXII. CXIX. CXLV. & probabiliter hi fubfidium wr;;;or/^adhibituseft; finguli vero Verfus horum Pfalmorum non incipiuntalingulisdiverfis alphabcti Ikeris, excepto Pf. CXIX. ( )Eftiiber plane egregius, quod putet ex argumento, & ex allegatione Chrifti & apoftolorum creberrima. LVTHERVS bunc librum PARVA BIBLJA ap- pellat, & MELANCHTON elegantijjimum fcri- ptum intoto mundo, & eft certeuberrimum omnis doclrinae falutaris promtuarium. (3) Eft liber cantionum veteris ecclefite. Decantati vero funt Pfalmi partim voce mera folaque fine admiftis in- ftrumentis, partim ad orgaiia mufica, quoe erant vel inflatilia vel pulfafiilia. Illi dicli videntur d^Tflj ai$eu , hi. autem EP^CTO ^pu^y.ci: ftricte iic di&i, quorum quidamitaufufpati funt, utorgana mufica decantantium voces in verficulis fingulis iequerentur, inde odx Pfalmi dicti; Pf XLVM.
F 4 EXVI.

88 Pars I. Sedl I. Cap. 2. Membr. II.
LXVl. alii, ut prieeuntibus organis voces feque- rentur, inde Pfalmioda appellati. Pf XXX.LXV. &c. In nonnullis autem vox humana cum pulfu aut taclu organorum videtur fuifle conjuncla. m XCVIII.
VI. Allegatio in N. T. pfi}t:lziWk&l*v.
M\ v. 7. A6L Xin. 36. Ebr. I. 5. V. ?. -v. s. 9. Apoc. II. 26. 27. V. 10. & CXL. 4. Roirt. III. 13. VIIL3.Matth.XXI.16. %'.}-?. Ebr. II. 6-8. y.7. iCor. XV. 27. X.7. Rom. III. 14. XIV. 1-3.&LIII. 2.+.Rom. III. 10-12. o/.7. Rom. XI.26. XVI.s-10. AcL II. 2j-*8. 31. * io. Act. XIII. 3J. XVIII. 13. Ebr. II. 12. x'.». Roni. XV. 9. XIX. s. Roni. X. ig. AA7/. r. 2. Rom. IV. 6-?. Matth. XXVII. 46. Marc. XV. 34. w. 10. Matth. XXVII. 3,". Joh. XIX. 24. v. ii. Apoc. III. 7. Ebr.II. 12. XXIV. 1.
1 Cor. X. %6. ag. XXXIV. js-is. 1 Petr. III. 10-12. XXXV. 19. Joh. XV. 25. XXXVI. 2. Rom. III. 18. XXXttT. y. Ebr.XI. 13. XL. 7-9. Ebr. X. 5-7. A77.;o. Joh. XIII. 18. XVII. 12. Aft. 1.16. XLIV. 23. Rom. VIII. 36. XL V. 7. Ebr. 1.8.9. A-£/X. s. aCor. VI. 2. I/. 6. Rom. m. 14. UT.j. Rom. XV. 3. Ebr. XIII. 6. LXVIII. 19. Eph. IV. 18. LXIX.}. Joh. XV. 2,-. ki, 10. Joh. U. 17. Vj 2z. Joh. XIX. a8. t. 23. 24.. Rom. XI. 9.10. v. 20. Adr.I.40. LXXVIII. 2+. Joh. VI. 31. LXXXII. 6. Joh. X. 34. LXXXIX. 4. AcL II. 30. XC. 4. 2 Petr. III. 8. XC/. //. Matth. IV. 6, Luc. IV, 10. n. Ebr. I. 14. XCIV. 11. 1 Cor. III. 20. XCV. 7-11. Ebr. III. 7-11. IV. 3- 5-7. ACK//. 7. Ebr. I. 6. Cli. 26-2S. Ebr. 1.10-12. CIV. 4. Ebr. II. 7. C/.Y. gi Adt. I. 20. CX. i. Matth. XXII. 43, 44. Marc. XII. 36. Luc. XX. 42. 43. A6V. II. 34. 35. 1 Cor. XV. 27. Ebr. I. 13- w. 4. Joh. XII. 34. Ebr.V. 26. VII. 17.21. CAT/.^.aCor. IX.20. CXJ-7.jo.2Cor.lv. 13. CXVII.i. Rom. XV. 11. CVK///.6.Ebr.XM.6. -v.22.23. Matth.XXI.42. Marc. XU. 10. Luc. XX. 17. AcL IV. 11. 1 Petr. II. 4. vl 2 S . 26. Matth. XXI. 9. Joh. XII. 13. Marc.XI. 9. CXXXU. is. Luc. I- 69. 70.
VII. PARTITIO. Hebrad dividunt totum vo- lumen ad imitationem legis, in pentatevchum f. V. libros, quorum
I. aPf I-XLI.
II. aPf XLII-LXXII.
Ul aPf LXXIII-LXXXIX.
IV. aPf XC-CVI.
V. a Pf CVII-CL. ex quibus IV. priores libri chuduntur vocula Amen. In verfione LXX.
Inter-
I

De libro Pfnlmorum. 89
Interpretum, Syriaca, Arabica,ac/Ethiopica exftat P£ CLI. cujus argumentum eft pugna cum Go- liatho; aft rejiciendus eft, quia genio Davidis minime convenit, in codice Ebroeo non appa- ret, & a Patribus conciliisquenon laudatur. Si autem rem confideres, ita dividuntur, ut <?///'fint doclrinales£didactici; ^///admonitorii; a/iimeta- noetici f pcenitentiales; (Pf. VI.XXX1I.XXX VIII. M CII. CXXX. CXLIII.) alii confolatorii fi pa- racletici; alii petitorii, alii gratiarum aciorii f. evchariftici & iaudatorii; alii, iique plerique, prophetici de Chrifto ejusque divina & humana natura, generatione seterna, officio triplici, utro- que ftatu, de ejus cum fponfa defponfatione & confvetudine, de evangelii propagationc, de ho- ftibus Chrifti & fidelium, & de omnibus iis, quoe in ampliffimo regni ejus ambitu continentur, quorfum praecipue fequentes pertinent. Pf II.
VIII. XIV. XVI. XVIII. XIX-XXIV. XXIX. XXXI. XXXV. XL. XLI.XLV. XLVII.LXVill. LXIX. LXXII. LXXXIX. XCIII. XCV-C. CII. CIX. CX. CXVII. CXVIII. CXXXII. CXLIX. ultimo notandum eft, quod Graeci &Latini Pf.
IX. & X. nec non Pf CXIV. & CXV. conjungant & Pf. CXVI. &CXLVII.dividant, undein nume- randis Pfalmis inter Latinos Greecosque & inter Ebrceos quaedam eft diftcrentia.
VIII. LOCA DIFFICILIORA. Pf. I. 1. %. (coll. Rom. IV. <*.) 3. II. 7. 9. (coll. fef. XI.II. 3.) 10. 12. IV. f. (coll. Matth. V. 22.) V.6. (coII.I.iK-.XVI 8.) 7. (coll. Jof. II.
13. fqq.) VI. 7. VII. 1. 9. (coll. Pf. CXLIII. 2.1 VIII. 2. (coll. Jon. IV. n.) IX. 1. 17.18. zr. X. (. (coll. Jer. XXIII. 23.) XI.3. XIV. 3. (coll. Luc. I. 6. Job. I. 1.) XVI. 3. 4. 7. 9. 10. XVII.
14. 15. XVIII. 5. 11. 21. 27. 42. (coll. Matth. VII. R.) 45. XIX. <r. (coll. Rom. X. 18.) 8. (coll. 2 Cor. III. 7.) II. (coll. Ezech. XX. 25.) XXI. 13. XXII. 13. 21. 22. XXIII. 4. XXVIf. 10. (coll. 1 Sam. XXII. r.) XXIX. 3. 4. 6. 9. XXXII. 3. 6. 10. (coll. Pf. LXXIII. 5.) XXXIV. 1. (coll.1Sam.XXI.12.) ir. (colUTim.
F f iii.

90 Pars I. Sect. i, Cap. i. Membr. III.
IIT. 12.I 16. 17. xi. (coll. Hebr. XI. 57.) XXXV. «, (colf. M:itth. V. 20. XXXVI. 10. XXXVIL9.a^(colI.J.nc.,XVI. 20.) XXXVUf. 6. XXXIX. 7. XL. 7. (coll. Hebr. X. 8. (coil. Hcbr. X. 7.) XLIL 4. CcoIL Pf. XXX. 67) XLIV. a 4 . (coll. Pf. CXXF. 4.I XLV. 3. (cpU. Jef. LIIJ. 2.) s. 6. 9.13-rf. L- 9. IX 6% 9- 13« LVII. 9. LVIII. 10. n. LX. io. LXVIII. 14.15. ig. a 3 . (coll. Iiom. XII. 14) 28. LXIX. 29. LXXII. 3- 8- (coil. loh. XVIII. 3<S.2^-) LXXIV. 5. 9. LXXVIII.23.24. Ccoll. ]6h. VI. a*. LXXIX.6" LXXXI.«.7.LXXXII.<J. LXXXIfl. 10. LXXXIV. 7. LXXXVIII. 6. fcoll. Pf. XXXIV. 21.) LXXXIX. 38. XCJ. 5. XCVII. ,-. XCIX. v CII. a,-. (coll. Coh. I. 4.) Clll. 5. CIV. 3. 4. CV. i P . 37. (coil. Dcnt. XXV. is.) CVL 97. CVIII. S. 10. CX. a. 3. 7. CXV.17.CXVI.il. (colI.Apoc.XIV.sO CXIX. 176. CXX. f. CXXI.6. CXXVI. 6. CXXXVI.S. CXXXVIL 7. 9. CXL. 11. CXLVII.19.20. (coll. Act. XIV-I70
' MEMBR VM IfL
DE PROVERBIIS SALOMONIS.
I. Inscfiptio. Jiebrceis ab argumcnto infcri- bitur nb'"W "^UJO comparativte £ dominant.es /ententiic Salomonis , & Grxcis nagoiy.icu SsiAa- fiuflo?) proverbia Salomonis. Denotant vero cVv/JD in genere didta fententiofa , f. apho- rifmos rotundos, fivepropriis, fivefiguratis voci- bus expreflbs, & in fpecie (i) fententias compa- rativas, f comparationes reiad remaliam, qualis Ezech. XXIV. q. occurrit. (2) Sententias ufu rcceptast proverbia,cx comparationibuscnimcur- tatisplerumquefiebantproverbia. 1 Sam.X. 12. (3) Sententias gravitcr dicfas, paucis verbis res m agni momenu compleclentes. Job. XXVIL 1. Num. XXIH. 1.18. Ha; omneshoclibro continentur, & dominantcs fivercgix dicuntur, con£ c. V1II.6. quia ceteris funt excellcntiores, plenx fapienti<r, gra- vitatis, utilitatis & acuminis, animumque fingula- ritcr percellentes, ocproptereafapientiflimisfem- per in dcliciis fuere.
II. Av-

Dc Proverbiis Saloinonis." 91
II. Avctor. Procul dubio Saiomo rcx Ifrac- litarum, praxipuas fuas fentcntias ! Reg. IV. 32.3 3. in ufum aliorum confignavit & cvulgavit. Conf. c.i. 1- coll. XXV. r. Ea vero, quae cap. XXV. usque ad cap. XXIX. incl. fequuntur, a yffis Hiskia collecla funt. Aifuris vero pericopam c. XXX. contcntam fuam fccit, ckmatns BathfcbiC dicfata c.XXXI. recenfuit, fortequoque itaema- culavit & ordinavit, ut illa inter fua numerari poiTent. Quod vero ad Salomoncm attinet, fmt Davidis ex Batbfeba rilius. 2 Sam. XII. 24. Dei juffu Salomo, i. e.paci/icus appcllatus eft, in quo cx alta pax rcgno cjus promiifa, & Chriftus ad- umbratus eft. 1 Par. XXXIII. (germ.) 9. A Na- thane ^cdidjah, dilectus Domino, 2 Sam.XII. 2*?. colf 24. & a matre Lonucl, i. e. Deo adfcriptus diclus eft. Prov. XXXI. 1. Moderatorem fure juventutis habuit Nathancm. % Sam. XIL 25. Prc- cibus fuis a Deo admirandam frppetrlyit Jfdpt^H- tiam, 1 Reg. III. 12. IV. 29-33. cujusfama quoque ad cxteros fparfa, eosdeminadmirationern rapuit. 1 Reg. IV. 34. X. 1. fqq. Sir. XLVII. 16-19. Annos circiter XVIII. natus ad imperii admini- ftrationem accefiit. 1 Reg. III. 7. 1 Par. XXIII. (germ )<;. 7 cmplum Ilicrojblymitauum exftr uxit, domumque reqiam, XX. annis inutroque opcre tranfactis. 1 Rcg. VI. fqq. Auctoritas, potcmia, opulentiatf magnijicemiac)t\s£m\m:xxim^ & nulia unquam lsetiora aut pacatiora ecclefia Ifraelitica adfpexit tempora. Ad finem vkx, e monftrolie poiygamia? vitio in crimcn idololatria delapfus, jram & vindictam Dei in fe provocavit. 1 Reg. XI. 1-26. Anno regni fui XL.diem obiitfupremum. iReg.XI.42.43. ProbabiIeeft,quodanteobitum fu- um pccnitentiam egcrit. vid. M. IV.N.III. p.94. Ty~ puviChiiJtigctTitmhgnemMatth X11.42.&quidc*m

92 Pars L Secl I. Cap. i. Membr. III.
refpeclu nominis, unciionis, fapienti<e ,juftiti<e, po- tenti<z, opidentix, majeftatis cf templi exftruBionis.
III. Akgvmentvm. Continethicliberpraecc- ptafldei&morum, five compendium ethicsechri- ftiana?,aut do&rinam moralem omni philofophia morali, ingenio formata humano,longe fuperiorem & exccllentiorem.,& propterea vere fieto-ihMov a#gdv dicendus.
IV. Scopvs. Unumquemque ab impietate Sc ftukitia ad veram pietatem & fapientiam manu quall ducere. Conf. c. I. i. &c. XXII. 19. c. III. 13. fqq.
V. Tempvs scriptionis. ' Probabiliter a Salomone ante lapjum fuum confignatus eft, fiquidem ifiius non meminit.
VI. Singvlaria. (1) Sapientia Homeri, Hefiodi, Thaletis, Pythagorse aliorumque cum fapientia, quae in hoc libro continetur, collata, nil nifi nox eft. (2) Omnium ordinum homines inftruit, eorumque felicitatem procurat. (3) Stilo confcriptus eft ad leges poefeos compojito, venufto, ingeniofo, concifo, fbavi, & aliquando paululum ob- fcuro pro more dictorum, quas continet. (4) Eft compendium Tbeologia moralisr.
VII. Clavis Proverbiorvm. (1) Atten- denda eft in plerisque fententiis antithefis feu comparatio. (2) Obfervandum alterutrum faepe membrum fententiceexalterofupplendum, c.X.8. fubjeclum orationis cum praedicato crebro trans- poni, e. X. 4. 20. nonnullas gnomas hyperbolen habere,ut emphafisorationiconcilietUr, c.XVII. 17. alias ironiam atque mimefin, c. XIX. 27. & nonnullas exhibere obfervationes potius facti, quam juris. c. XVII. 8, XVIII. 16.
VIII. Te-

De Proverbiis Salomonis. 93
VIU. Testimonivm de JESVCHRISTa CL 20-fin. VIII. IX.
IX. ALL E G A T IO I N N. T. C.I. 16. Rom.III. i$. JU. 7. & XX. 21. Rom. XII. 17. v. tr, Ebr. XII. 5. i: ti, Apoc. III. 19. Ebr. XII. 6. v. 3*. Jac. IV. 6. X. 12.1 Petr. IV. 8. XI. 31. 1 Fetr. V. 18. XXV. 21. Roin. XII. 20. XXVI. u. 2 Petr. II. 22.
X. Partitio, Continet hic Iiber
I. Exordium, c. I-IX. ubi fapientia coeleftis & vera Dei cognitio, tanquam fons &fundamen- tum omnium virtutum celebratur.
II. Collectionem proverbiorum Snlomoniorum, c. X-XXIV.
III. Colledionem proverbiorum a viris Hishiae. congeftam. c. XXV-XXIX.
IV. Verba Aguris myftica. c. XXX.
V. Monita matcrna Lemueli tradita. c. XXXI.
XI. Loca notatv pr/ecipve digna. c. 1.10.20-33. 11.7.8. m. 3-7.11.12.27. 33. iv. ig. 23.25.
VI. 2t-23. VIII. II. 13. 17. IX. 7. X. 3. I». ICT. 15). 22. 24. 2S. XI. 2. 7. IJ. 20. 13. 28. 30. 31. XII. I. 10. 22. XIII. 12.24.
XIV. 9. 2(5. 27. 31. 3J. 34. XV. fi. 15. 1(5. XVI. 1-5. 9. Iglgi. 33. XVII. 5.13.15. XVIII. 1.10. XIX, 5.17. XX. 1..6.Z4. XXI.
1-3.12.13.27.31. xxif. 4.14.15. t$>. 20. xxni. 17. itf. 19.30.
XXIV. 8.1(5. 17.29. XXVII. i.XXVIII. 1.2. 9.13.20. 25. XXIX. 24. 27. XXX. 7-9. 17.
XII. L0CA DIFFICILIORA. C. I. 2*. ig. in. 3.
VI. 30.3r.CcolJ.Exod.XXn. 1.) VUI. 22.31.X. 2. Ccoll. Jtf. LVII.j.) 12. Ccoll. Rom. IV. 5.) XIII. ft. Ccoll. 1 Petr. I. «0 XVI. 4. «S. : Ccoll. Hebr. IX. 22.) 7. XVII. 15. (coll. Rorn. IV. 5.) XX. 9. (coll. Matth. V. 80 XXIV. 16. XXVI. 4. (coll. v. 5.) XXX. 1-3. XXXI. 1. II. (coll. Jer. XVII. 5.) 22. (coll. Luc. XVI. 19.)
MEMBRVM IV.
DE ECCLESIASTE SALOMONIS.
I. InscriptIO. Hcbncis infcribirur nSnp Coheletb , & Gracis ExKfyo-ictrw, Ecclefiajlcs.
Dcnorat

94 Patt I. Sedl. r. Cap. 2. Membr. IV.
Denotat autem mnp ipfum Salomoncm , c, I. I. Xfl. i>. ro. quiCohcleth appellatus eft, velpropter fapicntiam fuam, ob alleelationem&congregatio- nem, tumextraneorum, tumpopularium, dichm Congregatrke?n t 1 Reg. IV. 34-vel, quiaconvoca- tosaula? proceres, praxipuosque deplebefapien- tiam docuit, Coh. XII. 9. r Reg. X. 8- vel,quia homines vagabundos ad Deum rurfus cjusque timorcm congregaturus, hunc librum confcripflt-. Ebraicaeinfcriptioni^r.trtf exaife rcfpondet, ecclc- Jiaftes enim congregatorcm & concionatorem de- iignat.
II. Avctor. Ouod Salomo hunc fcripfcrit librum, liquet ex c. I. r. 12. t£. II. 4-10. XII. 9. 10. (coll. 1 Reg. IV. 32.) Non vero linc divina providcntia pnerehquisSalomoexcitatus eft, qui rerum hujus feculi omnium vanitatem doceret.
III. Tempvs scriptionis. Probabilitcr a Salomonc conflgnatus eft ad finem vitcc Jine, c. II. 4 - (i. 17. ig. Scpofi 1 Janatam a Deo mentem, namtotius libri fumma eft Jubmijfio animi audoris coram Dco, ncc non vanitatum & pcccatorum 3 quibus fe obnoxium reddiderat, cbtifejjio & dc- prccatio. c. II. 1. fqq v. n. 18. Salomo fecutus eft excmplumpatris Davidis. Pf. LI. if.
IV. Argvmentvm. Cptltinet jkmmutA ho- mtm hominis, rcfutatis faliis dcilio opinionibus.
V. Scopvs. Illc eft, demonftrare vanitatem rerum omnium hujus mundi, & abhac, tanquam bono apparcnti, abducere homines ad timorem Dei, & communioncm cum ipfo, tanquamnd vc- rum, conftans & fummum bonum. C. XII. 13. llve, illos erudire, ut tcrrcna contemnant, & in cimore Dei, & cum gratiarum aclioncrcbusaDco
■> creatis

De Ecclefiafre Salonionis. 95
creatis utantur fine follicitudine futurorum, ac tranquillum & quietum corhabeant, animumquc gaudii plenum.
VI. SlNGVLARIA. (1) Stilus hujus libri eft poeticus & paululum obfcurus, prsefertim ob voca- bula quazdam inufitata &locutionesfinguiares, ob abruptam fententiarum brevitatem, rcrumquc, quas traclat, varietatem, earumque non fcmpcr obvi3m ftatim connexionem & ftruduram, & quia non illico ubivis locorum animadvertit leclor, numexfua, anEpicureorum mentc, loquatur au- clor. LVTHEROeftftilusaulicus. Habccvero hxc obfcuritas fuam utilitatem, fiquidem legentis ftudium magis exacuit & accend.it, uti addiiigen- tiam attcntiorem adhibcndam, ita ad divinum lu- rnen eo fubmiffiusimplorandum. (2) Occurrunt fententise nonnulke, prarcipue c. III. & IX. quae obiter lecloe fecuritati patrocinari videntur, at collatoe cum fcopo auctoris, fenfum pietatis ple- niffimumfundunt. (3) Piorumanimos, tentntioni- bus ccturbisvariis3gitatos,miruminmodumcom- ponit. (4) Legitur a Judicis publice fejlo taher- naculorum, quia docet, omniaefTevana, &unum- quemque debere Ixtum & contentum elTc iis, quse Deus largitur.
VII. P ARTITIO. Oflenditur hoc libro vcrum fummum bonum, & quidem
L Oppoftum, nempevanitasinomnibusmundanis.
ci-iii. i-ii.
II. Docfrina ipfa, f. in quo fummum bonumcon- fiftat. c. III. n. 13.
III. VindiciiC traditae enumeratione aliquot ca- fuum. c. III. r^-IV. r-1 6.
IV. Media-, per quos ad luinmum bonum pcrvc- nitur, XIV. mnilis comprehenfa. c. IV. 1-- XII. 1-7. V. F.pi-

96 Pars I. Secr. i. Cap. 2. Membr. V.
V. Epilogus. c. XII. 8-fin. five
1. ) Thejis totius libri. c. I. r. 2.
2. ) Thefeos demonftratio. v. 3-XII. 1-7.
3. ) Epilogus. c. 8-fin-
VIII. LOCA NOTATV PRiECIPVE DIGNA.
c. 1. z. 13. n. 2. iii. u. iv. 17. v. 1.4. 9. vn. 3.4.9. ij. 30. vin. u. ii. 14. ix. u. xi. 9. io- xn. 1.7.13.14.
IX. LoCA DIFFICILIORA. C.U.(coll.Gen.I.3i.) 7. 9. (coll. Hebr. IX. a<5. & Jer. XXXI. 22.) II. 2. (coll. Prov. XVII. 22.) 1,-. (coll. Prov. VIII. 3|0 i£ I coll. Pf. CXII. tf. & Apoc. XIV. 13.) 24. III. 4. 12.19. 21. V. 5. VII. 2.17. (coll. Ap. XXII. 11.) 18. 2r. (coll. 1 Joh. III. 9.) 30. VIII. 5. 10. i4.(co!I. PT. I. 3. 4.) IX. 1. j. X. z. 20. XI. 1. 2. 10. (coll. Matth. V. 4.) XII. z-6. 11.12.
MEMBRVM V.
DE CANTICO SALOMONIS.
I. Inscriptio. //<?Z>nf/j-appellaturD^iyrn^
Canticum canticorum , &.Gr£cisAa-pa,Canticum. Eftautemcanticum oratio^wwiecundum verba, pathctica fecundum res, &.mimeris adftriifa fe- cundum fonum, & infcribitur hicce liberGraxis Canticum & Ebrceis Canticum canticorum, quia continet canticorum omnium.quse unquam fcripta funt, excellentiffhnum , nam ftrudurce elegantia, & ubertate myfteriorum omnta alia antecellic.
II. Avctor. ProculdubioSalomohunclibruin coniignavit, c. I. i. nec obftat, quod hicfermofit de Salomone in tertiaperfona, noninprima, nam mos eft ficrieloquii, utipli, qui fcribunt, fic defe, quafi de aliis, loquantur.
III. Tempvs scripttonis. Probabiliter Sa- lomo hunc librum exaravic florentiori aetate.
IV. Argv-
\

De Cantico Salomonis.
97
IV. Argvmentvm. Sub fchemate lponfi fponfeque imaginem iilius unionis, communionis, & confortii fpiritualis, quod ecclefia, & quoelibet anima fidelis cum Chriftohabet, Eph. V. 32. ut & animarum fidelium varium ftatum, infirmitates, tentationes, defertiones, perfecutiones & auxilia vivisveluti coloribus depingit Ex quo apparet illum tanturn hujus libri idoneum efle lectorem, qui, extinctis intra fe impudici amoris flammis, totus amore Jefu Chrifti flagrat, ejuscommunio- nem uberiorem deliderat, & fenfus fpirituales exercitatosque habet ad dijudicanda fpiritualia. Hebrcei juvenes aleclione hujuslibriarcent, tefte HIERONYMO praef. in Ezecb- Kecfius autcm, ut bene monet HEIDEGGERVS Encbir. BibL p. 2j)j).fatluri fuijfent ,Ji ad virtutis potius> quam annorum plenitudinem attendijjent. Dummodo enim leclorjit timens & anmns Dei , obfcoenis a voiupta- tibus abborrens , fobrius adeo, temperans, docilis, humilis, exercitatos habens inS. Uteris fenjits, & prdditus experientia qualicunquCfatorum ecchjiie, non poterit non ex lecfione Cantici hujus exccikn- tiffimi fructus uberrimos percipere.
V. Scopvs. Pios erudire de communione arctiffima, quce illis cum Chrifto intercedit, inte- meratam finceritatem, majeftatcmcVinexpugnubi- lem conftantiam amoris, quo Meihusfidelescom- pleditur, ob oculos ponere, & fidelium corda amore Jetu Chrifti inflammare, ac de reliquis oiliciis inftruere.
VI. Singvlaria, (1) Eft explicatio Pf. XLV. & Eph. V. 32. ac compendium Theologiae myfticae. (2) Stilo confignatus eft poetico , fubli- mi,fvavi, blanditiis multum referto, /igurato, f. perpetuis metaphoris, allegoriis&limilibus orna-
G to,

98 Pars I. Se& i. Cap. III.
to, &paululum obfcuro, noninfe, fednobis, quia materia, quamtraclat, allegoricis tegminibus eft involuta. (3) Modus traclandi eft dramaticus & dialogifticus. (4) Legitur a Judceis publice Pafchatos ad gaudium teftificandum.
VII. Partitio. Poteft hic liber difpefci in duas partes.
I. Pars prior agit"de defiderio adventus Meffije fponii
1. ) expetiti, c. I.
2. ) praftiti. c. If.
II. Pars pofterior compleclitur varios fponfi ac fponfse fermones. c. III-VIII.
VIII. LOCA NOTATV PR/ECIPVE DIGNA. C. I. 4. II. 16. III. 4. IV. 9. V. z. 3. 6. 7. 10. VIII. 6. 7.
IX. LOCA DIFFICILIORA. CI.J. II. 7. rj. III.7. IV. 16. V. ir. VI. 7. p. VIII. 6.
CAPVT III.
DE
LIBRIS PROPHETlCiS.
L Definitio Propuetarvm. Fuerunt perfonae a Deo elects & vocata, ut vohmtatcm ipfius, i?wuediate quoque fi'perevelata?n t &adhuc futurcun hominibus notam facerent.
II. Ratio appellationis. Prophcra, qua: eft vox origine grceca, talem denotat virnm, qui in denunciatiojie, explicatione, ac applicatiotie vo- luntatis alicujus verfatur, &ejusdem fignificationis eft w32 a K3J derivatum. Exod. VII. 1. 2. coll. IV. 14.' i Cor. XIII. 9. Num. XII. 5. 6.
III. Mo-

De libris propheticis. 99
III. MODVS REVELATIONIS DIVINiE QV/E PROPHETIS OBTIGIT. Revelataeft illis vo- luntas divina (1) per vijionem , f per imagines vigi- lantium prophetarum oculis corporis, aut aciei mentis propofitas. Ezech. VIII. 1 . fqq. (2) Per fomnium. Dan. VII. 1. fqq. (3) Per znigma f vi- iiones emblematicas, aliud reprcefentantes & aliud indicantes. Ezech. IV. f. Jer. I. r 1.12. Am. VIII. 2. locutiones abftrufas & obfcuras, Ez. XVII. i.fqq» & acliones fymbolicas, aDeoprophetisdemanda- tas. Jef. XX. 2. Jer. XXVII. 2. ( 4 > Pevfigurajn, denotantem fpeciemaliquam Dei, vifibili corpore ac fchemate induti, quem oculis confpexerunt & loquentem audiverunt. Jef. VI. 1. fqq. (0 Per immediatam Spiritus S. illuminationem ac fuggcjiio- nem. (6) Per angelicam annunciationem. Dan, VII. \6. fqq. IX. 21. Quatuor priores modi le- guncur Num. XII. 6-8.
IV. Ordo, qvo se excepervnt. Non eo ordine, quem in pande#is facris confpicimus» fe excepifle prophetas, conftat; interim tamen quoque ex altera parte difficile diclu eft, quis priori, quis pofteriori & potiflimum inter a-vyx^m veniat loco. Probabiliter vero ita eflent ordinandi: fan4s, Hofeas, Joef Amos, J-efaias, Micha, Oba- dias , Nakum, Habacuc t Zcphanias^ jferemias t Ezechiel, Daniel, Hagg<eus, Zacbarias, Mala- chias, ex quibus officio prophetico funcli lunt durante politia Ifraelitica Jonas, Hoieas, Joel, Amos, Jefaias & Micha; poft abduclionem AJJyvia- cam Hofeas, Joel, Micha, Obadias, Nahum, Ha- bacuc, Jeremiasj&Zephanias; durantc captivitatt Babylonica Jeremias, Ezechiel & Daniel; ikpofi folutam captivitatem Babylonicam Haggaeus, Za- charias & Malachias.
V. Divisio. Dividuntur mmajores^ qui func
G % jefiias»

100 Pars L Secl i. Cap. III. Membr. I.
Jefaias, Jeremias, Ezechiel & Daniel, 8cminores quo reliqui pertinent. Divifio vero hxc neuti- quam qualitatem autmeritaprophetarumrefpicit, fed molem tantum f quantitatem librorum. Di- cuntur majoreS) quipras reliquis prolixa volumina condiderunt. Quamvis enim Hofeas & Zacharias numero capitum excedantDanielem, tamen, quia capita Hofeoe & Zacharioe funt breviufcula, Danielis autem prolixiora, ipfum etiam Hofete& Zachariae volumen Jibro Danielis minus eft.
VI. ARGVMENTVM LIBRORVM PROPHETA- RVM. Promiftionem de Meflia ejusque ad- ventu & beneficiis illuftrant, homines inejus ex- fpeclatione & fiducia confirmant, temporis fui idololatriam fevere redarguunt, veramque deDei cultu doctrinam egregie ftabiliunt, fecundaetabulas vitia magnocum zclo taxant, poenas, tum Judccis, tumaliispopulisinftant.es, nomine Dei praedicunt, refponfa dant illis, a quibus confulti funt, hifto- rias quasdam interdum infpergunt, & mandata divina fpecialia nota faciunt.
VII. Scopvs. Ille eft dntritio cordis f pceni- tentia, fides Cf vita fanBa.
VIII. CLAVIS LIKRORVM PROPHETARVM. Ulius vicemfuftinetlectioP«/r^'uc7;/, Pjahnprtim, novi Teflamenti, & prtefertim librorum Regum & Chronicorum, hauftaque ex iliis notitia\ extemi & interni flatus utriusque regni Judceorum, & qui- dcm temporc illorum regum, fub quibus pro- phetae claruerunt.
MEMBR VM 1.
DE LIBRO JESAI7E.
I. Sedes et ordo. Liber Jefaiae in omni- bus codicibus facris modernis primum tenet locum
inter

De libro Jefaiz.
inter prophetas majores, & quidem (i) ob tempo- ris rattonem, fiquidem Jefaias reliquos prophetas majores anteceffit; (2) ob contentorum excellen- tiam f copiofiffima & clariffima de Chrifto vatici- nia; (3) °b Itbrimolem , qua cetera prophetarum fcripta fuperat; & (4) ob///// elegantiam.
II. Inscriptio. Heh-izis a nominc audtoris fecundarii, pro more in libris prophetarum re- ceptoinicribitur n^yur $ej'chajah; Gnccisuo-atus Sc Latinis $ejaias f. lfaias.
III. Avctor. Ille eft Jefaias, c. I. ii cujus notetur
1. ) Signifcatio nominis. «ffT^f* & falutem
Domini, f Jehovah jahabitfignificat, & ipfi a parentibus procul dubio non fine vojto, nec fine Dei nutu impofitum fuit; futurus enim erat praeco illuftriifimus illius, in quo omnis eSifalus. Acl. IV. n.
2. ) Ortas. Amozifuitfilius c.I.i. Quodautem flle
Amoz non fit propheta Amos, liquidoconfkt ex diverfanominumfcriptione. Judaeitantum nonomnesaffirmant, Amazise, regisjudae, fra- trem fuifle.
3. ) Officiumj.mnnus. Funclus eftofficioprop/;?-
tico, immediateabsqueullo dubioipfiimpofito, (nova cnim vocatio & inauguratio c VI. legi- tur) circiter A. LX. maximo zelo & ardore, dum corruptio & cultus hypocriticus omnes ftatusmaximepervaferat; & quidem infadtea, & pracipue in urbe Hierofolyimrum, tempore Uji<e } Jothami, Abajitf Hiskix, regUrri jjtdfi} c. I. r. ex quoapparet, quod Eliam &E/ijiewn fecutus (it, & ex prophetis o-uyx^ovag habuerit $onam } $oelem, Amojum,Hofeam r <S' Micham,e.
G 3 quibus

102 Pars I. Secl. i. Cap. III. Membr. I.
quibus Amos Hofeas eodem, quo Jefaias, tempore inter Ifrdelitas , cf jfoel & Micha in $udm vaticinati funt. 4.) SinguJaria. (1) Incomparabili perfpicuitate per Spiritus S. gratiam nobilitata polluit, ma- ximaque fide & dexteritate munus fuum obiit. (2) Stilus, quo utitur, eft gravis, fcecundus,. fvavis ,fguratus, patheticus, nitidus & maje- ftatisplenus, elegantij/tmus , qualem nondepre- hendimus in hiftoricis, oratoribus & poetis gentilibus. (3) Prophetas ad unum omnes venuftate fermonis fuperat. (4) Ortum Mefliae ex virgine praedixit. Jef. VII. 14. (f) Mefliam ejusque vitam & opera adeo delineavit, & ob oculos pofuit, ut nullus prophetarum cum eo comparari poflit, unde & EvangeUjite, nomine infigniri folet. HIERON YMVS T. III. p. m. 7. ^Jefaias, inquit, non prophetiam mihi videtur texere,fed Evangelium. \
IV. Argvmentvm. Vide partitionem.
V. Scopvs. Ille eft, populuni Judaicumcom- minationibus & promiflionibus evangeiicisacultu idololatrico, morumquecorruptelisavocare, &ad veram pcenitentiam invitare, magnumque illud gratise promnTum de Meflia uberius declarare, & novis quafiradiisilluftrare, ficque veram ecclefiam tum temporis prasfertim » & futuram erigere.
VI. Vaticinia de JESV CHRISTO. C. IV. 1. VII. 14. VIII. 14. if. IX. 1.2.6.7. XI. 1-6. XII. 3. XXVIII. 16. XXXV. 3-6. XL. f. 11. XLII. 1-4. XLIII. 24.2r. XLIX. 6. L. 4-9. LII. 7-10. LIX. co. LX. 1-6. LXI. 1-3.
VII. Allegatio in N. T. c.1.0. Rom.1x.29.
VI. $l, 10. Matth. XIII. 14. 15. Lue. VIII. 10, Joh, XII. 39-4'.
Roin.

De libro Jefaiar.
103
Rom. IX. 3i$. & XI. 8. 2 Cor. III. 14. VIII, 13. 1 P^r.III. 14. jj. i-f. Luc. II. 34. Roin. IX. 53. i Petr. II. %. ■v. is. Ebr. II. 13.
IX. 1. Mattli. IV. 1416. IX. 7. Ltic. I. 32. X. 22: Rom. IX.
27. 28. AY. t. Matth. II. 23. Act. Xllf. 23. -j.ic. Rom. XV. 12.
Apoc. XXII. 16. XVI. >c. 11. 1 Cor.XV.4. XXV. s. 1 Cor.XV.JJ.
XXVI. ic. Eph. V. 14. XXVII. n. Rom. XI. 17. XXVIII. u.
1 Cor. XIV. ir. v. ic. Joh. VII. 38. Rom. X. n. 1 Petr. II. 6.
AA7A'. 10. Rom. XI. 8. 13. Matth. XV. 7. 8- Marc. VII. 6.
x'. i+. 1 Cor. I. 19. XXXIII. m. 1 Cor. I. 20. XI. s-s. Matth.
III. 3. Marc. I. 3. Luc. III. 4-6. i>. tf. r. 1 Petr. I. 24. 2<*. v. g.
Rom. IX. 20. v. 13. Rom. XI. 34. XZIt, /-4. Matth.XII. 17-21.
a>. <f. Luc. XI. 31. XLIV. }. Joh. VII. 1P. A'£f. S?. Phil.II. 10.
XLIX. 6. Lue. II. 32. A&.XIII. 47. & XXVI. 23. £7/.*. Rom. XI.24. 27. Rom.X. K v.jt.ia,. 2Cpr.VI, 17. v. Rom.XV. 24. v.7. ZJ/X Aft. XXVI. 22. 23. v. 1. Joh. XII. 38. Rom. X. 16. v. 4. 1 Petr. II. 24 V; 4. }. Matth. VIII. 17. v. 6. 1 Petr. II. 2,-.
8. p. 1 Cor. XV. 3. 4. 1 Petr. II. 22. v. 12. Marc. XV. 28. Luc. XXII. 37. LIV. 1. Gal. IV. 27. -v. /j. J0h.VI.4j. -LV. 3. Act. XIII. 34. v. i7i 2 Petr. III. 13. LVI. 7. Matth. XXI. 13. Marc. XI. 17. Luc. XIX. 46. LIX. 7. s. Rom. III. i/A. 20. 11. Rom. XI. 2(5. 27. LX. 1. Matth. V. 34. qj. Eph. V. 14. £A7. f. 2. Luc. IV. 18- 19. LXIV.4.. i Cor. II. 9- Otfc iz. Roiii. X. 20. 21. LXVI. 1. 2. Aft. VII. 48-50.
VIII. Partitio. In tres partes hicce Iibei difpefci poteft.
I. Pars prima continet mixtaexlege&evangelio, ubi
1. ) Ad poenitentiam invitatio adpopulum Ju- daicum. c. I-XII.
2. ) Pcenarum comminatio, Judxorum hofti- . bus denunciata. c. XIII-XVIII.
3. ) Excidii Hierofolymitani denunciatio* c*
XXIX-XXXV.
II. Pars fecunda continet hiftorica de geftis qul- busdam Hiskiae &minifterioJefaiae. c. XXXVI- XXXIX.
III. Pars continetevangelicaderedemtione tum typica Judxorum ex captivitate Babylo- nica, tum fpirituali, per Jefum Chriftum prs- ftanda. c. XL-LXVI.
G 4 IX. Loca

104 Pars I. Se#. i. Cap. III. Membr.H
IX. LOCA NOTATV PR.ECIPVE digna. c. I. 2-4. g. 9. 13-19. III. 9. 10. 12. V. ir. i'. 14. 20-22. VI. 3- VIU.1c.iS.2c. XII. 1.2. XXV. 4. 6-9. XXVI. 2-4.9.10.16.20. XXVII. 4. 5. 8. n. XXVIII. i<. 19.29. XXIX. 13-15.21. XXX. if. i8- u.ji. XXXII. 17. XXXIII. 24. XXXIV. 15. XXXV. 8.10. XXXVIII. H-I7. XL. 2S-11. XLI. 4.10. XLIII.r. i.ir. XLIV. 3- . 22. XLV. 22-2,-. XLVI. 4. XLVJII. 10. 17. 18. 22, XLIX. 4. r 4 -i*. L. ro. LIII.'3-tfi ii. LIV. 7-10. LV. 1-3. rf-rr. LVII. i.2.i?.i(5. 20. LVIII.2.6-9. LIX.1.2. LX.t.2r. LXI. 10. LXII. 3. ?. LXIIL y. 10. i(S. LXIV. 5. LXV. t. i; 13- r^. r^. 24. LXVI. t. 2.
X. LOCA DIFFICILIQRA; C. 1. ij. 16. 18. 22. II. 4. 6. 21. IV. r. 4. V. 1. VI. 1. (coll. Joli.1V. 24.) a. 9. 10.
VII. 8. n. 13- (col). Matth. XII. 39.) r4 (coll. Luc. II. 2r.") ij.
VIII. 1. 14. 20. IX. 3- 4- XI. *-8. XIV. n. 13. 29. XV. XVIU. 1. XIX. z. 19. 20. XX. 2. XXII. 14. XXIII. 17. ^coll.Ezech. XXVI. 14. 2'. > XXV. 6. 7. XXVI. r 4 . XXVII. .. XXX. 11. 26. XXXII. 1?. XXXIII. 7. XXXIX. 7. XL. 2. ,-. Ccoll. Luc. III. 6/) XLIII. 1. 2. XLV. 7. XLIX. u. LIII. 9. LIV. 13. LX. 6-i. r P . LXIII. r. 2.LXV. 1. (^coll. iPar. XXIX.^frw.9.) 11. LXVI. 23.24.
MEMBK VM II.
DE LIBRO JEREMIiE.
I. Ordc. Sequitur in modernis codicibus li- brum Jefaiae, quod &temporum poftulat feries. Olim vero in codice prophetarum talmudico librum Jefaias antecedit, ac proinde primumobti- nuit locum, ceupatetexteftimonio Judoeorum, & excodicibusquibusdamMSS. Judaeorum quidam ftatuerunt, librosRegum ajeremia eiTe exaratos, & haec perfvafio fme dubio efFecit, utilliuspro- phetiam ipils libris Regum, tanquam ejusdemau- clorismonumento jungendamcenfuerint, prasci- ' pue, cumextremaillalibrorumRegumadilluftran- dam prophetiamjeremiae faciant; huncautem or- dinem Maforethae non fine caufa mutarunt. Haec lucem afFunduntMatth. XXVII. 19. namMattharus
Jeremiae

Dc libro Jeremise.
105
Jeremiae nomine totum prophetarum volumen, cui denominatio a primo ejuslocohcefit, defignat. Conf. Luc. XXIV. 44.
II, Inscriptio. A nomine aucloris fecuncl;i- rii appellarur Hebrais ^IQT Jirmejabu , & Qrtccis legey-tcig , $eremias.
III. Avctor. Illeeft feremias, c. I. 1. cujus notetur
1. ) Signifcationominis ' VPD/V a DCT derivatum
fignificat: projiciet Dominus , expericntiseque optime refpondet; nam proje6tioncm populi a ficie Dei, cum proenunciatam, tum peraclam edifferit. c VII. ic. XXII. 1. js. LII. il
2. ) Ortus. Patre Chilkija Anathotenfi, gregario probabiliter quodam facerdote ratus fuit, nam pater unus de facerdotum grege vocatur, & Chilkijah, ille fummus facerdos', 2Reg XXII.4. ex Pinehafi familiaortusfuit, 1 Par. Vil.(germ.) 4. 13. Anathotverolthamarisfamilice domici- lium prcebuit. 1 Reg. II. 16. fqq.
3. ) Vatria. Anatbot, urbs facerdotalis in tribu
Benjamin fita. Jof XXI. 18. Haec obfervatio illuftrat Jcr XXXVII. iv. tr.
4. ) Officium. Fanclus non tantum eft officio facerdotali , fed & propbetico, c. I. 1. & hoc qui- dem in Judxa & /Egypto, c. I. 18. XLUI. ~. 8. ultra XL annos, tempore.To/fc, jfoacbqfiCSal- lumi, fojakimi f. Jehojachim & Zedekitf, Re- gum Judse: c. I. 2. a. XXII. 1 1.24- qucetempora fueruntexulceratiffima. Exprophetis cvyxgo- vxs habuit Zephaniam, Habacucum, Ezechielan £f Daniclem. Vid. p. fg. & 5-9.
f.) Singularia. (, ) Admodum juvenis annos cir- citer XX. natus, ofhcio prophetico admotus eft. c. I, 6. coll. 1 Sam. III. 1. Num. VIII. 24.
G f 1 Par

106 Pars I. Seclr. Cap. III. Memhr. II.
i Par. XXIV. 24. (2) Nullus propheta tam multus fuit in praeconio pcenitentiae, acjere- mias. (3) Juflus eft aDeocertisadtionumfym- bolis ac flguris varias res Judaeis ob oculos po- nere.c XIII. XVI. 1-9. XIX. XXVII. XXVIII. 13. XXXII. XXXV. XLIII. 8- 9- Ll. 60-64. (4) Tanta fidelitate & Tcifftja-ia, officio fuo fun- ctus eft, ut parem vix habeat. (O Concioni- bus fuis regum, principum, cleri & totius po- puli odium in fe concitavit, & derilionem, infidias, exfecrationes, verbera, carceres & vincula duriffima paffus eft. c. XI. 19. XVIII. 18. XX. 2. 10. XXVI. 10. ii. XXXVII. if. 16. XXXVIII. 6. (6) Hierofolyma a Chaldaeis expugnata, & libertate a NabufarAdan Jere- miae conceffa, aut in TEgyptum migrandi, aut in Judaeamanendi, ultimumelegit, c. XL. paulo pofta Judseisin/Egyptumdeduftus, c.XLIII. 6. ; maluit autem in Judaeamanere, fine dubio, ne reliquiis populi Judaici doclor & propheta de- effet, & quia in Chaldoea Ezechiel, Daniel & facerdotum praecipui abduclos erudierunt.
IV. ARfiVMENTVM. Populo a Deo averfo pcenas futuras, & inprimis malum, fuperjudaeam per Babyloniosventurumindicat; omnes, detecla impietate & exprobrata ingrata mente, ad veram pcenitentiam cohortatur; & in pcenitentium con- folationem reditum ex LXX. annorum captivitate Babylonica, adventumqueMeffiae promittit, &de regno ejus, fub ceconomia N.T. ftabiliendo te- ftatur, infperfafui temporishiftoria, quaemaximi eft momenti.
V. Scopvs, Illeeft: Impios ad veram pceni- tentiam perducere, & pios etiam in captivitate confolari, c. I. 10. & ad promovendam gloriam
Dei

De libro Jeremiae.
107
Dei nova documenta juftitia:, mifericordix & vera- citatis divinse dare.
VI. Vaticinia de JESV CHRISTO. C. XXIII. y.6. XXX.9. XXXI. 22. 31.34. XXXIII. If. 16.
VII. ALLEGATIO IN N. T. c. hl. «, Matth. XXI. 13. Marc. XI. 17. Luc. XIX. 46. /X sj. 24. 1 Cor. I. 31. 2, Cor. X. 17. XXXI. js. Matth. II. 17.18. •v.ii.^.Roni.XI. 2.7. XXX. 31-3*. Ebr. VIII. 8-12, X. 16. 17. XXXI. 33. & XXXIl.38. 2, Cor. VI. 18. L. ig. Apoc. XVIII. 6. LI. 6. Apoc. XVIII. 4.
VIII. ORUO VATICINiorvm. Illeeft turba- tus, £ vaticinia hoc libro contenta, temporum ordini nonrefpondent; id quod &Pfalmisaccidit. Nam prophetisnon curaefuit ■ prophetite tempora confervare, quae hiftoriae leges deliderant, fed fcri- bere, utcunque audientibus & lecluris utilejudi- "carunt. Ordo vero vaticiniorum fequens eft:
I. Ad tempora veg\s Jojice pertinent. c.I-XII.XlV. XV. XVI. XLVII.
II. Ad tempora Sallumi f Joachafi breviflima. XXII. 1-17.
III. Ad tempora Jehojalwni. c. XVII-XX. XXII. 18-23. XXIII. XLVI. i-kj. XVIII.LI. i M g. XXVI. XXVII. XXXVI. XLV. XXXV.
IV. Ad tempora Jechonia breviflima. c. XIII. XXII. 24. fqq.
V. Ad tempora Zedeki<e. c. XXIV. LI. 5-9-64 XXVIII-XXXI. XLIX. 34. fqq. XXI. XXXII- XXXIV. XXXVII. XXXVIII. XXXIX. 15-. f q> & tum demum v. 1-14.
VI. Poft excidiuniHierofolynne c.XL-XLlV.XLVl. 13. &c. cap. LII. eft appendix hiftorica,adThre- nos eo melius intelligendos, vel a propheta Jere- mia, vel ab Efra, ex libris Chronicorum&Re- gum addita. ^
IX. Par-

I0g Pars I. Secl i. Gm. III. Membr. II.
IX. PARTITIO. Dividitur a quibusdam harc prophetia in V. partes.
Briir.a continet concioncs, prophetias &hiftorias,
Judaeos concernentes. c. I-XXXVI. Sccunda complementum prophetiarum quarun-
dam in captivitatis Babylonicoe hiftoiia. c.
XXXVII-XLIV. Tertia verbum Dei ad Baruchum. c. XLV. Ouarta prophetias contra gentes. c. XLVI-LI. Omnta repetitam excidii populi Judaici hiftoriam.
c. UL
X. LOCA NOTATV PR^ECFPVE DIGNA. C. I. 5. 7. 19. H. 12. 13. 19. 111.3.12.13.22.23. V. 3.24. VI. 7.. 14. IX. ;. 25. 14. X. 2. 6. 7. 23. 24. XIII. 23. XV. 19.
20. xvii. .7-10.14.16:17. xvm. 7.8.18. xx. 7.9. xxir.
tr. XXIII. ;. i 21-24. 2K. 29. XXIV. 7. XXVII.;. XXIX. 71 11-14. XXXI. 3. 9- 18-20. 2;. 33. 34. XXXII. 17. 19. 38-41.
xxxiir. 6-9. xlviii. to.
XI. LOCA DIFFICILIORA. C. III. 5. CcoIlEf.L. 1.) X. 23. VII. 3. 22. X. 21.23.XV. r. fcoll. Matth.XVIII.r9:) XVII.r. XVIit 20. fqq. XX. 14. fqq. XXV. r. fcoll. Dan. I. r.~) XXXI. i,-. 22. 34. XLII. 10. (coll. Num. XXIII. XLIV. 3. 17^9. LI. 19-
XII. Appendix. Libcr Threnorum, cujus norctur
I. Jnfcriptio. Hcbrais vocatur a prima libri voce 70"\N quomodo/ & ab argumcnto TfiSffii lamen- tationes, & Graecis Q^vot, Threni.
II. Auctor. Jeremiam hunc librum confignafle, liquet exconftantiecclefiae Judaicae teftimonio, ac convenientia, quam argumentum & ftilus cum libro ejus prophctico habet.
III. Stilus. Ille eft gravis, metri legibus accommo- datus, pathcticus, ad movendos in re trifti affetlus exquijitijftmus. Commata capitum I-IV. numero elementorum hebraicorum re- fpondent, & tertium caput literashebraicasfin-
gulas

De Threnis Jeremiar.
gulas ter ufurpat, quod placuic Jeremia» £ ob elegantiam, f. ut memoriae confuleretur. Ob- fervandum quoque, in alphabetis omnibus, praeterquam capite primo, duas literas V & 3 transponi.
IV. Tempusfcriptionis. Probabiiiter non antc, fed poft excidium Hierofolymac, & populi Ju- daici devaftationem Threni fcripti funt.
V. Argumentum. Vide partitionem.
VI. Scopus. Populum Judaicum exulem ad fub- miilam peccatorum agnitionem, veramque converfionemperducere; &pcenitentes confo- lari promiifionibus, ne fpem omnemabjiciant, fed Deum propitium fore confidant, &in ipla morte ad precandum adfpirent.
VII. Singularia. (i) Legitur hic iiber publice ajudsis ftato fupplkationum jejunii die y 9. Julii, quo utrumque templum exuftum ert. (j) Antiquitas his lamentationibus nihii habet gravius & numerofius.
VIII. Additamentum in grxca verfone LXX. In- terpretum. Habet illa prccfixam prcefationem, quce vero rejiciendaeft, quia non exftatin co- dicibus hebraicis.
IX. Partitio.
j.) Jeremias defolatam urbem, exulem popu- lum, excifumtemplumlamentisdeplorat, ac fimul populum ad pcenitentiam & patientiam hortatur, piosque erigit. c I-IV.
2.) Submifia fupplicatione Deo commendat. c. V.
X. Loca notatu pnecipue digna. 0; 111. »2-33.37.39-
41. IV. 13.
XI. Loca difjiciliora. c. m. 37.38. IV. 22. v. 7. (coll.
Ezech. XVIII. 20.)
M£M*

I io Pars I. Secl I. Cap. III. Membr. III.
MEMBRVM III.
DE LIBRO EZECHIELIS.
I. Insckiptio. Hebrteis pro more in prophe- tarumlibris recepto, anomine audoris inlcri- bitur Hi%tFj? fecbeskel; Gracis Ie^chjA, & La-
tinis Ezechiel.
II. Avctor. Ule eft Ezechiel, c. I. i. eujus notetur
1. ) Significationominis. SMjpTH^ vi compofitionis
denotat: Pravalebit Lforiiier aget Deus y per- fonaeque quam optime convenit. c III. 8. 9.
2. ) Ortus. Patre Bufo, facerdote f. Aharonida
natus eft. c. I. 3.
3. ) Officiwn. Ut Jeremias- geflit officium, & fa-
cerdotale & propheticum , ad ultimum, a Deo immediate vocatus, c. I. & II. anno migratio- nis Jechonise, regnique Zedekias quinto, c. I. 1-3. & anno trigefimo regni Nabopolaflaris, patris Nebucadnezaris, a cujus primo anno novaaera inftituta, &a Chaldans Aftrologis Der- petuo obfervata eft. Vid. JOS. SCALIGER de emcnd. temp. p. m. 217. & 118. & ABRAH. CALOVII Annotata ad Ezech. I. 1. Vati- cinatiis vero eft annos XX. (c. I. 2. XL. 1.) & fcripfitinChaldaea, feuaccuratius inilloMe- fopotamice tractu, quem alluit fluvius Chebar, c. 1.3. tempore captivitatis Babylonicoe, in quam cum rege Jochachino A. M. 3408. abdu- clqserat. c 1.2. coll. 2 Reg. XXIV 8- vid. p. v8. Coa?taneos itaque ex prophetis habuit in Chaldica f Babylonia Damelem^ 'm$ud<eavcvo Jeremiam, & fortafle quoque Zephaniam. Documentum hoc eft de amore & fapientia
Dei,

De libro Ezechielis.
III
Dei, nam profpiciente Deo falis aliquid inim- pia illa multitudine manfit, quo in officiocon- tineretur, faitem femen fandtum ad reduchonem ex captivitate promifla confervaretur, imo eodem tempore, quo Ezecbiel mChakUa pro- pheticum munus obiit, foremias Hierofolymis eodem funclus eft. Hac enim ratione non modo Deus utrobique populo mifero profpe- xit, fed etiam ipfa harmonia vaticiniorum, a duobus prophetis locis diverfis editorum, di- vinam illorum originem ac indubitatam verita- tem egregie confirmavit. 4,) Singularia. (1) Stilo utitur, inter Jefaise & Jeremiae ftilum medio, (liblimi, fvavi', puro, gravi , pulcbris fentcntiis V illuftribus compa- rationibus referto, patbetico, xnigmatibus & fymbolis pleno, & inde quoque paululum ob- fcuro. c. XX. 49. (2) Vocatura Deo fvavi illa ap- pellatione \Fili bominis.cM. i .&c (3)Non folum verbis, fed etiam variisrerum fymbohSi c. IV. V. VI. ir. XII. XXIV. voluntatem Dei patefecit. (4) Vifionum ac parabclarum varietate& copia omnes antecedit prophetas.- ( f) Ex libroejus patet, quod a populanbus fannis exceptus, rifui expofitus, di&erium faclus, &aplerisque contemtus, c.XXXIII. 30-32. accatenisligatus fuerit. c. III. 25.
III. Occasio. IUam dedcre pfevdo-propheta; in Judcea & Chaldsea, qui pfevdo-prophetiis fuis deruina regni Babylonici, & liberatione judaeorum proxime inftante, pacificam deditionem, a Jere- mia injunclam, populique univerfi pcenitentiam impediebant Jer. XXVIII. r. fqq.
IV. Argvmentvm. lllucl fere idem, quod Jeremia?; agit enim de captivitate Juda?orum in-
ft.inte,

112 Parsl. Secl.i. Cap.III. Membr. III.
ftante, ejusque caufis, de captivorumliberatione, &redicu,de judiciis gentibus quibusdam immi- nentibus, de Jefu Chrifto ejusque regno.
V. Scopvs. Docere populum, Nebucadneza- rein & regnum Babylonicum efle Dei flagellum adverfus Judaros, ideoque ut patienti ac pceni- temi animo fubeundum, itaquoque determinato tempore diflblvendum, qua occafionefimul paflim evangelium de Meffia ejusque regno praedicat; eoque pcenitentes confolatur.
VI. Vaticinia de JESV CHRISTO. c. XXXIV. 23. 24. XXXVII. 24.
Vlf. ALLEGATIO IN N. T. C. IX. S. i Petr. IV. 17. XXXIir. 11. 2 Petr. III. 9. XXXVI. 20. 23. Rom II. 24.
VIII. Paiititio. Comprehenditcapp.XLVIII.
I. Solennem Ezechielis vocationem & inveftitu- ram. c. I—III.
II. Comminationes adverfus populum Judaicum. c. IV-XXIV.
III. Praedicliones adverfus gentes exteras. c. XXV- XXXII.
IV. Promifllones fvaves pro pcenitentibus& piis. c.XXXIII-XLVIII.
IX. LOCA NOTATV PR^CIPVE DIGNA.
C. III. 8- 9. 17-21. IX. 4. XI. 19. 20. XIII. 10. 18. ip. 3,2
XIV. 14. 2t. XVI. j. 49.,-r. 62. XVII. 19. XVIII. 4. 9. 40-24' XXII. 30. XXIV. 13. XXXIII. 4-15. 31. XXXIV. 4. tt 12.16 XXXVI. 2J-27. XLIV. 28,
X. LOCA DIFFICILIORA. C I.J. &c. IV. $&. ij VIII. 18. c XVIII. 4. Ccoll. Rom. V. t.) 26. (coll. Exod.XX. {.) 31. XX.ii.25.39.XX1.3.tcolI.Gen. XVIII.«.) XXVI. 14. XXIX- u. XXXIII. 19. XXXVIII-XLVII.
MEM-

Membr. IV. de libro Daniclis. 113
MEMBRVM IV.
DE LIBRO DANIELIS.
I. Inscriptio. Hebr&is eft anomineaucloris h&lj) & Gr<ccis AaviqA , DanieL
II. AVCTOR. Ille cft Daniel, c. VIII. l IX. 2. fqq. XII. 4. Match. XXIV. 1?. cujus notetnr 1.) Nomen. In circumcifione ipll impofitum eft
nomen quod denotat, gudek f. vindex
meus feft) Deus, &fane propheta Deumvindi- cem faepiftirne expertus .eft, nam De*s illius innocentiam afieruit,. ac adverfariosejuspro- pulfavit; a principe veroEvnuchorum appel- latus eft p&tiftj^ Behfchazar, c. I. 7. IV. f. folenne enim orientalibus fuit, immutatione nominis imperium aliquod fibi in alium ad- ferere. Denotat autem hoc nomen, ex ^2, NSttfl Sc compofitum Beli recondentem thefau- rum, videoquc arcanorum Beli indicem tfcufto- dem. c. IV. 5. IX. 13. c.) Ortus. Ex tribu Jud<c, c. I. 6. & quidenfc e ftemmateregiofprincipali fuit oriundus, c.I. 3. 6. coll. 2 Reg. XX. 18- diverfus proptereaab illo, cujus Efra meminit. Efr. VIII. 2.
3. ) Abdutfio in captivitatem Babylonicam. IJla
contigit anno yojakimi, regis Judae quarto inchoato, c. I. 1. 2. quce prima fuit deportatio Judaeorum in captivitatem Babylonicam. vid. P. I. Secl 1. Cap. i. Membr. XIII. p. f 8-
4. ) Officium. Tempore captivitatis Babylonica:
Monarcharum quorundam orientis mitiiflerfuit fupremus; c. H. 48. 49- VI. 1. 2. antiftes f prse- fedus magorum f Philofophorum & Theologo-
H rum

114 Pars I- Se& i. Cap. III. Mcmbr. IV.
rum Chaldseorum, c. IV. 6. II. 48. & Dei pro- pheta, nam nullo eft deftitutus revelationis divime genere, c. II. 19. VII. r. VIII. r. X.4.f. & prophetarum reliquis paria per omnia fecit, S. Scripturam enim dextre interpretatus eft, c. IX. i. Mefliam praenunciavit, c. VII. r^. 14- IX. 24-27. &gentiumecclefiaequefatapr£edixit, c. VI. XI. XII. qua propter a Chrifto nomine propheta» infignitur. Matth. XXIV. 15. Idem faclum deprehendimus a JOSEPHO Antiqv. 3ud. L. X. c. XII. Omnis Danieli inquit, exi- inia fe/icitas ut prophette excellentijfimo conti- git. - Libri ejus, quos confcriptos reliquit, etiam nunc apud nos leguntur y qui nobis certam fidem faciunt, quod Deus cum eo colloquia mifcuerit, nonfolum enimfuturapr&dixit, quemadmodum alii prophetm, verum etiamtempus, quoeventu- ra ejfent yprcefiniit. Obiit itaque & reipubUca adminiflrationem, & munus propheticum, & qui- dem ultra annos LXX. vid. Dan. II. r. X. 1. in quoelucet fapientia & bonitas Dei, caftigatio- nem populi fui eo dirigentis, ut ipfe Deus po- puli Judaici incaptivitatemabducH, & Medias gentibus profanisinnotefceret. Exdiclisvero patet, (1) quodexprophetis <my%(pm habue- rit feremiam £f Ezechielem, fortaffe quoque Zephaniam ; (2) quod a Judseis absque jufta caufa ex cenfu prophetarum rejiciatur; (3) quoddi- verfus fit ab illo, cujus mentio fit Neh. X. 7. nam Danielpropheta annoM.3401. inChaldae- am translatus eft, vid. p. y 8. Nehemias vero A. M. 3 f 60. Judaeam adiit, vid. p. 74. & (4) quod quilibet in aula degens, & aulicas obiens fun- ctiones, verae pietati deditus effe poffit. f.) Singularia. (1) Pulcher fuit corpore, c. I. 4. pulchrior ingenio, v. 20. ccpulcherrimus virtu- \\ tibus t

De libro Danielis.
115
tibus , c. I. 8- II. 18. 20. V. 17. Ezech.XIV. 14.
(2) Sapientia adeo eminuit, ut omnibus fui temporis palmam prseripuerit Ezech.XXVIII.j.
(3) Dignitas, ad quam ternpore eaptivitatis Babylonica: eveclus eft, tanta fuit, quanta nulli Judseorum inter extraneos unquam obtigit, fuit enim longa & fumma. (4) Tanta fuit conftantia, ut a vero Deicultu nec minis, nec promiffis, vel latumungvem dimoveri potuerit. c. VI. (f) Ob pietatem fuam apud Deuni magni isxix. pretii, Ezech. XIV. 14. a cujus an- gelo vocatur vir dejideriorum, c. IX. 2. X. 1 u 19. i. e. vir fumme amabilis & defideratiffimus, deliciae generis humani. (6) LXX. illos annos» quibus populusjudaicus captivusfuit, &vixit, & fupervixit. c. I. 1 - 3. X. 1. (7) Clwijlum prse- figuravit no?nine, dono prophetico, Japientia* affliclionibus, liberationetf exaltatione. (g)Ar- ticulum temporis adventus Mejfits^ ex revelatione: divina fibi facra, pra? reliquis accurate defigna- vit. (9) In vaticiniis fuis quafi hiftoricum agit, <k circumftantias fpecialiffimas futuri temporis haud aliter, quam prceteritas enumerat. (io) Hiftorico utiturfcribendi genere,fkisqueplano, licet quoque nonpaucadeprehendantur, quas fua non carent difficultate, nam omnes fere propheriaefuis impiicitae funtdirhcultatibus, & argumentum, quod tra&at, ex hiftoria Perfa- rum, Medorum, Juda:orum,Gra;corum,yEgy- ptiorum, acRomanorum, collatisque fummo- rum imperiorum annalibus lucem accipit, utitur quoque quibusdam vocibus inufitatif. Ipfe Daniel quasdarn prophetias plane perfpe- #as non habuit, c.VIII. 27. XII-8- quibus vero ex parte infecutum tempus lucem accendit & cia- rasreddidit. Matth. XXIV. conf. c. XII.-4.9.
H % IILLin-

Il6 Pars I. Sedt. I. Cap. III. Membr. IV.
III. Lingva. Scriptuseftlingvapamm/^rtf/- ca, parcim chaldaica, cujus ratio jam tradita eft P. t Sedt. I. Num. VII. p. 6.
IV. Argvmentvm. Continet vitam & fata Danielis,regumque, quorumminifterfuit, &pro- phetias, IV. vifionibus comprehenfas, de rebus graviflimis, nimirum de IV. regnis in mundo, illorumque ferie, de regno Chrifti immobili, de temporeadventus ejus, de calamitatibus regnum Chrifti antecefluris, de refurreclione mortuorum, & ruina reipublicse Judaicae.
V. Scopvs. Ille eft (i) fidei vivae, nihil nifi Deum folum habentis pro magno, & non modo omnem mundi gloriam, fedetiam ipfam vitam prse amore Dei flocci facientis, exempla, atque ideam quafi vivam, nobis repreefentare. (2) Illuftribus exemplis docere bonitatem & providentiam Dei, praecipue crga pios, etiam dum variis tentantur malis. (3) Exhibere partim hiftoriam, partim prophetiamregnorum, cum fuitemporis, quibus innexum erat Judaicum, tum futuris temporibus erigendorum , & iri iis delineare ftatum regni Chrifti & Anti-Chrifti. (4) Gentes ad cognitio- nem Dei & Meflice perducere. CO Ecclefiam erudire de tempore adventus Chrifti, &calami- tatibus, regnum Chrifti promiflum antecefluris, eamque in fide vera connrmare. (6") Exponere tam anguftias & calamitates, fub quibus ecclefia luflatura eflet, quam liberationem, ipfi a Deo fu- turam, & fimul oftendere, quod ecclefia Deiqui- dem prematur, fednonopprimatur, ncc funditus deleatur, fed triftitia ejus a Deoin gaudia, &per- peflio in gloriam convertatur.
VL Vaticinia de JESV CHRISTO. c. II. 44. VII. 13.14. 27. IX. 24-17.
VII. Au-

Membr. V. de libro Hofese. 117
VII. ALLEGATIO IN N. T. C. III. a-v. Ebr. XI. 34- c - vu - Luc. I. 3?. Joh.XLT. 34. c. IX.26.27. Matth. XXIV. IJ. Marc. XIII. 14. c. XI. 36. % Thefl". II. 4.
VIII. Partitio. Capp. XII. duas comple&i- tur partes, quarum
I. Prior eft hiftorica. c. I-VI.
II. Pofterior prophetica, ubi enarrantur prophe- tiae, quae Danieli obtigerunt,
1. ) fub rege Belfazare, de IV. beftiis, arietc hircoque, c. VII. VIII.
2. ) fub Dario Medo, deLXX. hebdomadibus, c. IX.
3. ) fub Cyro, de converfionibus regnorum, Perfica & Macedonica, ac de Epiphanica
. tempeftate f. affliclione. c. X-XII.
IX. LOCA NOTATV PRiECIPVE DIGNA.
c t. ij. n. 21. iii. 16-18. 3.7. 3*. iv. 31.34. v. 17. vi. 10.
20. 22. VII. 10. IX. 8. 9. 13.18. 20. 23. XII. %. 3.
X. LOCA DIFFICILIORA. C. II. r. (coll. c. I. ?.) 46. IV. 14. 24. V. 8.10. (solL v. 3.) aj; VII. 18. 33. fqq. VIII. 10. 14. IX. 24-27. X. 1. (coll. I. 21. VI. 28.) 13. XI. XII. U. 12.
MEMBRVM V.
DE LIBRO HOSEiE.
I. Inscriptio. HebrozisiHffiHofcbea , Gr*e - c/V sitrye , & Latinis Hojeas inicribitur,
II. Avctor. Hofeas, c. I. I. cujus notetur
1. ) Significatio nominis. £?HWi1 denotat fervato-
torem f
2. ) Ortus. Patrem habuit Beeri, c.I. r.quivero
non confundendus eft cum illo, cujus mentio 1 Paral. VI. germ. c. injicitur, nam repugnat terminatio nominis & temporis leries.
H 3 30 Offi-

rig Pars li Se&. i. Cap. III. Membr. V.
30 Ojficium. Illud fuit propheticum, a Deo ipfi immediate impofitum. c. 1.1.2. Funclusvero illo circiter LXXX. annos magna dexteritate & fide, fermonibus graviffimis & actionibus fymbolicis, & quidem praecipueinterra Ifraeli- tica, c. I. 4. fub Jeroheamo II rege Ifraelis,&c Ufia , Jothamo , Achafo & Hiskia, regibus^- d£, c. I. t. ex quo apparet, illum ex prophetis cosevos habuiife foelem, Amofum, ,jonam, Efaiam, Micham, Nahumum, &for 1 :arre quo- que Obadiam. Quumitaquetemporafuerunt corruptiffima, & magis magisque in deterius ruere cceperunt, Deus non unum, fed plures excitavit prophetas, & non tantum in tribu Judaj, fed etiaminregnolfraelitico, &quidem eum in finem, ut homines ex plurium prophe- tarum teftimonio judicia, quae denunciarunt, certiffime fuo tempore ventura efle, intellige- rent, & pluresad mutationemmentiscommo- verentur, quem fcopum Deus quoque procul dubio in quam plurimis obtinuit, & quidem non tantum in hominibus setate prophetarum viventibus, fed etiam inpofteris, impletione comminationum a prophetis prsedictarum facla. conf. Lev. XXVI. 31-3 3. 40. 41.
4.) Singularia. (1) Stilo utitur concifo, pathetico, adagiiscf fententiis referto, & propterea non per omnia confpicuo. (2) JufTu Dei conjugem fornicariam duxit, & quidem ad adumbran- damfpiritualemregnilfraeliticifornicationem.
III. Occasio. Illa liquet exillis, quae I Reg. XII. 2?. 2 Reg. XIV.23-XV. &c. 2 Paral. XXVI. &c. referuntur.
IV. Argvmentvm. Turpiffimam Ifraelis idololatriarn, aliaque peccata reprehendit, exci-
dium

De libro Hofeac.
119
dium inftans denunciat, impiis e medio fublatis, reliquias fervandas effe promittit, de CHRISTO egregia vaticinia edit, impios ad pcenitentiam fe- riosque ejus fruclus hortatur, & pios laetis pro- miffionibus confolatur.
V. Scopvs. Populum Judaicum ad cultum idololatricum & peffima quaeque delapfum,fub judiciorum divinorum comminatione, ac hypo- thetica gratiae, in Meffia fundatce, promiffione, ad feriam pcenitentiam adducere, rldelibusque falutarem cognitionem CHRISTI, fervatoris mundi, tradere.
VI. Vaticinia de JESV CHRISTO. c. III. y. XIII. 14.
VII. Allegatio in N. T. c.i. «. Rom. ds.
26. c. II. 23. Rom. IX. 2J. 1 Pctr. II. 10. c . XI. t. Matth. II. 15. c. XIII. 13. 1 Cor. XV. jj.
VIII. Partitio. Complectitur capp. XIV.
I. Conciones typicas &' figuratas , quibus & po- puli corruptio, & pcenae imminentes, divinae- que promiffiones explicantur. c. I-III.
II. Apertas & fimplices) quse rurfus funt
1) Legales, morbum exponentes. c. IV-X. 2.) Evangelktiy remedium exhibentes. c. XI- XIV.
IX. LOCA NOTATV PRiECIPVE DIGNA. c.I. 10. II. 1. a. 8- 14. 19-22. IV.1-4. ir. VI. i-4. 6. VII.
y 13.16. vm. ta. ix. 12. x. u. xi. 7-9. xn. 4.5. xm.
6. 9. XIV. 3. 10.
X. LoCA DIFFICILIORA. C. I. 2. III. 4. IV. 8.15.
(coll. Deut. VI. n.) V. 6. (coll. Matth. VII. 7.) IJ. VI. 6. 7. VIII. 4. (coll. Rom. XIII. i.) XI.-9.
MEM-

120 Parsl. Scct. I. Cap III. Membr.VI.
MEMBRVM VI
DE LIBRO JOELIS.
■ '
I. Inscriptio. Hebrtis appellatur Skv* & \Gr<ecis i^^A, $oe 1.
II. Avctor. llle cft Jocl, c. I. i. cujus notc- tur
1. ) Signiftcationominis. radice b^voluit,
prababiliterderivandum, volcntemf.dcjiderium denotar.
2. ) Ortus. FiliusfuitPf//;//(°//>, & proindediver-
fus ab illis, qui eodem nomine i Paral. VII. germ. 36. 1 Sam. VIII. 2. & 1 Paral. XII. germ. 38. XXIX. 12. veniunt.
3. ) Ojfjkiiim f.munus. Geflitofficium propheticum,
fibi a Deo immediate demandatum, c. I. 1. & quidem in Jud£a y c. I. 13. II. if. 17. 23. III. 23-25-. probabiliter regnante UJia, paulo ante Amofum, nam (1) inter hoftes Judsorum iEgyptii &Idumantantumoccurrunt, Aflyrio- rumvero & Chaldaeorum mentio nulla. (2) HJo tempore facra adhuc fuoftabantordine c. II. 1 j 7. (3)Eadem exprobrat criminaTyriis,Sido- niis,Iduma?is,qua;Amofus,&mnileiis denunci- atjudicium. c.iII.2-7.collAm.I.9-ii. (4) Quam inftantem Joel Judocis praedixit calamitatem famis & fterilitatis, c. I. Amofus demonftrat, Ifraelitas modo preflifle, & adhuc premere. c. IV. 6. 7. 9-11. (f) Amos fuam prophetiam ea fere fententia incipit, Am. 1.2. qua Joel fuam claudit. Joel III. 21. Adjunxit ltaque Deus hunc teftem Amofo, inprimisinterra Ifraelitica concionanti, & quidem, ututriusqueredargu- tionibus ac vauciniis majorem audoritatem
conci-

Dc libro Joelis. 121
. conciliaret, &univerfumpopulum, jaminduo regna divifum, de voluntate fua inftrueret.
4.) Singularia. (1) Placidi & moderati fuit fpi- ritus, & non acerbis ejusmodi, ac ceteri pro- phetce, increpationibus & invectivis, quam querelis potius, precibus & fvaviflimis pro- miflionibus blandisque verbisauditoresfuos ad pcenitentiam vitceque integritatem perducere allaboravit (i) Su\o\imuY fcbematico cfftgu- rato , patbeticisque excitationibus rcferto. (3) Vaticinium ejus, quod exftat c. III. !. primum eft teftimonium, quod Petrus inprima fua concione poft effufionem Spiritus Sancli habita, urget. Adt. II. 16.
III. Occasio. Quatuor fpecierum infecla, omneviride depafcentia, terram Judaicam inva- ferant; cum vero hsec dirce famis, & cladis per Chaldceos infercndec ob civium corruptum ftatum, juflu divino prcenuncia.& prodromi eflent, $oel popnlum%-udaicum k Deo averfum adveram pccni- tcntiam cohortatur, ut qucevis mala, alias ipfi in- iligenda, eflugeret.
IV. Argvmentvm. Vide parcitionem.
V. Scopvs. Illeeft, populum Judaicum in- diclismalisimminentibus, &conferendis fubcon- ditione verce' pcenitenticc bonis, ad feriampoeni- tentiam, infperfisubiquepatheticisexcitationibus, cohortari, eundemque de bonis Meflici, & ftatu feliciflimo N. T. certiorem facere, ac fimul fidem piorum in Mefliam confirmare, & calamitatem hoftibus Judccorum imminentem indicare.
VI. Vaticinivm de JESV CHKISTO. c. III. 1. 2. f.
H i VII. Al-

122 Parsl. Setf.i. Gip.III. Membr. VII.
VII. Allegatio inN.T. c w. k* a&. n,
i^-io. Roni. X. 13.
VIII. Partitio. Continetcapp.III.
I. Defcriptionem famis & liccitatis terrae Judaicae imminentis, ut prasnunciae diei Domini, cum adhortatione ad poenitentiam. c. 1-11. 1-17.
II. PromiJJiones fidelibus fa&as
i.) Corporales f. temporales. v. 18-fin. t.) Spirituales. III. r-f.
III. Demmciationem judiciidiviniadverfusgentes. v. 6-fin.
IX. LOCA NOTATV PR^ECIPVE DIGNA. c IL u-14. z$-z6. III. 1. z. 5.
X. LOCA DIFFICILIORA. C.II.14. III. 1.3.4.% 17.19.
MEMBKVM VII.
DE LIBRO AMOSI.
I. Inscriptio. A nonnine audoris Hebr<eis DlDN & Grtecis Apac, Amos inlcribitur.
II. Avctor. Ille eft Amos, c. I. 1. VII. 1-5. 7. 8. VIII. 1. 2. IX 1.3. cujus notetur
1. ) Signifcatio nominis. D*iDN onerofum f onera-
tum denotat, quod nomen huic prophetasap- prime convenit, nam onuftus fuit gravibus comminationibus, totus ejus liber eft concio pcenitentiae, accufans peccata, &comminans pcenas horrendas
2. ) Pater. lllius Amos non meminit, nam illi,
quorum origo tenuis, & memoria genitorum ignobiiis, patris nomen filentio premere fole- bant.
. 3.) Patria. Tbekoa, fita in tribu Judce. c. I. r. coll. 2 Par. XI. 6. XX. 20. 1 Macc. IX. 33.
OOffi-

Dc libro Amofi.
123
4-) Offiicrum f.munus. Deficientibus docloribus ordinariis, qui officio fatisfacerent, Amofus propheta a Deo immediate conftitutus eft, c._VII. 1^.12. Perhibetquidem, c. VII. 14. fenon effe prophetam, fed hoc certa tantum ratione negat, fenfus eft: Non propbeta ego y qualis nunc exjfio, olim fui. Officio autem prophetico, fumma fidelitate & zelo veredivino, pra?cipue inter Ifraelitas funclus eft, c. VII. 12.13. c. I. r.
. lIl.i.lV.^V.r.2.&quidemuib,7«-o^W(?i/.rege Jfraelis , & Ufia , rege $ud<z. d I. i. ex quo appa- ret, coaevos illum ex prophetis habuiife Hojeam, Jonam & probabiliter quoque foelem.
?.) Singularia. (r) Pecorum fuitpaftor, & qui- dem pauperculus, nam fruclibus paffim obviis vitam fuftinuit fuam, quod fecerunt illi, quo- rum conditio angufta. conf. 1 Cor. I. 26-2,8. (2) Expers fuit bonarumiiterarum &prophe- ticae inftitutionis. c. VII. 14. (3) Stilo utitur humili, plano, puro, acri, variis hgurarum picluris ornato, & affeduum pleno.
III. Occasio. Hanc dedit afflicT-io, Judaris a vicinis gentibus illata, c. I. & feliciffimus rerum utriusque regni ftatus fub Jerobeamo & UJia> 2 Rcg. XIV. 23-28. 2 Par. XXVI. 6-r f. quo vero omnes fere contra fcopum divinum, ad fecurita- tem carnalem, omniaque inde promanantia fce- lera, & inprimis ad idoloktriam, inhumanitatem & luxuriam abufi funt. c. II. 6. III. 10. IV. r. 4. <. VI. r-8. VIII. 4.
IV. Argvmentvm. Peccata regis, optima- tum, facerdotum & populi commemorat, deftru- clionem regni & facerdotii comminatur, ad pce- nitentiam hortatur, interitum vicinarum gentium annunciat, & de gratia Novi Teftamenti vati- cinia edit. V. Sco-

124 PajsJ. Seft. r. Cap. III. Membr. VII.
V. Scopvs. Ille eiY, populum Judaicum de interitu vicinarum gentium certiorem facere, fe- curos Ifraelitas faltem quosdam pcenarum denun- ciatione excitare» & ad veram poenitentiam addu- cere, poenitentesque promiffione de folutione futurae captivitatis, & adventu Meffise erigere.
VL Vaticinivm de JESV CHRISTO. C. IX. ii.
VII. Allegatio in N. T. c v. % Aa.
Vir. 42. 43. C. ijfc «. Atft. XV.-1£.
VIII. Partitio. Comple&kur liber Amofi capp. IX. concioncs
I. Simplices feu puras, & quidem
i.) In eccleiias hoftes, gentesque vicinas. c. I.
H. r- 3 . 2.) In ecclefias cives.
(a) Judam, v.4. <;.
(b) Ifraelem, adverfus quem oratio prima, o.Il.tf-fin.
fecunda, c. III. tertia, c. IV. quarta. c. V. & VI. H. Fignratns, & quidem
1. ) Comminatorias, quarum
prima, c. VII. fecunda, c. VIII. tertia. c. IX. 1-10.
2. ) Confolatoriam. v. n-fin.
IX. Loca notatv pr^cipve digna.
C. IV. 6. 7.12. V. 10. 21.24. VIII. 11.12.
X. LOCA DIFFICILIORA. C. III. <S, 7. V. g. 13. 26. VI. 6. VIII. I4 . IX. 13. 15.
•
MEM-

Membr. VNI. de libro Obadiae.. 12$
i MEMBRVM VIII.
DE LIBRO OBADIiE.
I. In s C r Ip T10. Hebrnsis vocatur iTH^y Oba- diai Gracis o/3<&a, & Laiinis Obadia.
II. AvctoR. Obadias , c. I. i. cujus notetur
1. ) Significatio nominis. rr\$j$P ex i2$P & fl£
compofitum, fervwn f. opsrariwn Dei figni- ficat.
2. ) Ortus. Ille nobis ignotus eft.
3. ) Officiwn. Propheta a Deo immediate con-
ftitutus, vaticinatusnontantumeft \\\PaUjlina inter tfudisos, fed &contra J£domitas 9 tempore probabiliter Acbaji, regis fadce, v. 1. 10-19. diverfus itaque ab illis, quorum mentio injici- tur. 1 Reg. XVIII. 3. 1 Par.III.21. VIII. (germ.) 3. aPar. XVII. 7. XXXIV. 12.
IIT. Objectvm vaticinii. Idumai, fiVc gens ab Efavo orta, Ifraeli admodum inimica.v. 1.
IV. Occasio. Syriac rex Rezin, & Pekkth, rex Ifraelis confilium inierant de exfcindendo & partiendo inter fe regno Juda, Ef VII. 4-6. ac, fufo yk/vv/z exercitu, Idumaei hoftibus Juda?orum fe junxerant, & a meridionali parte Judaain in- vaferant. 2 Paral. XXVIII. 6-17. coll. Obad. v. 10- 14. Ne vero Judtei hoc faclo vel prorfus a fide deficerent, vel faltem debilitarentur, Obadia in folatium Judaorwn oftendit, etiamfi Idwmei nunc feliciter agerent, illos tamen brevi perituros.
V. ARGVMENTVM. Idumzistum ob faftum, tum propter illata Ifraelitis affliclis mala excidium denunciat, & populo Judaieo reftitutionem & fe-
licitatem

126 Parsl. Sect. t Cap. Ilf. Membr. VIII.
licitatem, regnique Chrifti inter Judaeos inftaura- tionem, & inter omnes gentes propagationem promittit. Convenit itaque hxc prophetia cum Jer.XLIX. Ezech.XXV. & XXXV. Jef XXXIV.
VI. Scopvs. Illecft, populum Dei, Idumaco- rum infultatione proftratum, erigere.
VII. Vaticinivm de JESV CHRISTO.
V. 2f.
VIII. ALLEGATIO IN N T. V.s. iCor.I. i 9 .
IX. Partitio. Conftat parte
1. Legali, ad Idumaros directa. v.1-16. II. Evangelica. 17-fin.
X. LOCA NOTATV rR^ECIPVE DIGNA-
v. 7. ij. 17.
XI. LOCA DIFFICILIORA. v. 4. 16. 17. 21.
MEMBKVM IX.
DE LIBRO JON^E.
I. Intscriptio. A nomine au&oris Hebrneis infcribitur HJT %ona, & Gr<ecis luvug.
I. Avctor. $ona,c. I. 1. cujus notetur r.) Significatio nominis. DT i P a derivatum, cohtmbam denotat.
2. ) Ortus. Patrem habuityl/w/rw/, Zabulonitam,
ex G^rZ» Cbepber, in GaliUa fita, c. I. 1.2 Reg. XIV. 2\. Jof XIX. 13. quo refellitur dicmm Pharifaeorum Joh. VII- 52.
3. ) Offitiwn.Ofticio prophetico aDeo immedhte ad-
motus, 2 R. XI V.2^. Jon.1.1. illo funduseft in re- gno Ifrae/iaco,2\\cg.XlV.2 f .ckAJfyriaco,& in eo .fpeciatiininfederegiaAVfl/ir, c.I. 2. &c. impe-
rante

De libro Jonse. 127
rante jferobeamo II. & fortaflejam paulo ante fub Joafo ejus patre, ac probabiliter Aflyriaci regni fceptra tenente Phul. z Reg. XV. 8-19- i Paral. VI (germ.) 26. Ex quo conftat, illum exprophetis cosevos habui(feAmofitm,fofaiam t Hofeam £f Micham. Abiegavitvero Deusjo- nam ad Ninivitas, (1) ut Ninivitae idololatria?, libidinibus, aliisque fceleribus dediti re!ipifce- rent; (2) ut populum Judaicum convinceret, quod gentibus profmis fit pejor, fiquidemtot prophetas, & tot eorum conciones fruftra au- diviflet, Ninivitac vero ad unius prophetaeuni- " cam concionem poenitentiam egiflent; Matth. XII. 41. (3) oftendere, fe non immerito Afly- riis uti in ulcifcenda Ifraclitarum impietate & inobedientia, qui fe meliores quam Ifraeiitac haclenus praebuilfent; & (4) indicare, quid olim futurum-fit, fi verbum Dei ab IfraeJkis rejiceretur. Acl. XIII. 46. 4.) Singu/aria. (t) Infignis JESV CHRISTIfuit typus, & quidem refpeclu mortis, quae erat voluntaria> vicaria & jhlutifera ,j'epuitura: 7 refurretlionis & {ubfequentis prtecoiiii poeniten- tice & Evangelii. Matth. XII. 39-41. XVI. 4. Luc. XI. 29-3 2. (2) Ante & poft praeconium pcenitentiaehumanialiquid pafluseft. c. 1.3. IV. u 3. 8- (3) Stilo utitur hijlorico & plano.
III. Occasio. Imfia vita Ninivitarum, & imminens illis excidium.
IV. Argvmentvm. Jonas exponit pccni- tentiam Ninivitarum ad fuurn prseconium, una cum antecedentibus & confequentibus.
V. Scopvs. (1) Luculentiflimo exemplo cfe- monftrare, quod Deus nondelecleturmortepec- catorum, fedlalutisillorumcupidusfit, quodnihil
inter-

128 Parsl Sedi. Cap.III. Membr. X.
intermittat, quod ad hunc rinem obtinendum aptum eft, quod illis, qui veram poenitentiam agunt, omniapeccataremittat, &proindemutatio mentis judicia divina difpellat, & quod pii quan- doque de recla via aberrent, & fanctitas illorum propterea imperfecla iit; & (2) Judaeos ad a:mu- lationem provocare, nimirum, ut Ninivitarum exemplo excitati, matura & feria poenitentia im- minentem averterent cladem. Matth. XII. 4.1.
VI. ALLEGATIO IN N. T. c. //. /. Matth. XII
40.-XVI. 4. Liic. XI. 29. 30. i Gor. XV. 4. CMl. s. Matth.XII
41. Luc XI. 32.
VII. Partitio. Capp. IV. defcribkur.
I. Vocatio/)77'or, ubi
1. ) Vocatio Dei. c. I. t. 2.
2. ) Jonce detreclatio cum poena & liberatione.
v. 3-ro. & c. II.
II. Vocatio pofterior, ubi
1. ) Dei vocatio c. III. r. 2.
2. ) Jonae habita concio. v. 3. 4.
3. ) Effeitus, qui difpar erat,
(a) Felix, refpectu Ninivitarum. v. f. ib) Infelix , reipeftu Jonae murmurantis. ' c. IV.
VIII. LOCA NOTATV PR^CIPVE DIGNA. c. III. 5-10. IV. 2.10.11.
IX. LOCA DIFFICILIORA. C.I.3. IU.7. IV.d.11.
MEMBRVM X.
DE LIBRO MICHiE.
I. Inscriptio. A nomine audoris Hebr<eis appelkitur TO^D Micbd, & Gr<ecis m<^<*j, Mi- cbaias,
II. Av-

De libro Michse.
129
II. Avc tor. Micba, cujus notetur
1.) Significationominis. TO^QqiiisficutDominus,
fignificat.
2. ) Patria. Marefcba, c. L i* urbs in tribu Judz
fita. Jof. XV. 44. 21. 2 Par. XI. 8. Diverfus itaque eft a Micba illo Epbratao. Jud. XVII. 1. fqq.
3. ) Officium. Propheta a Deo immediate confti-
tutus, c.1.1. 2. illo fuo officio, longo annorum traciu, nimirum XL. circiter annos, funcluseft in regno Jfraelitico £f ^udaico, c. I. r. f. III. 1. imperantibusy<stf/vw?<?, Acbafotf Hiskia, regi- bus .^tfr/tf. c. I. r. Diverfum itaque efle a Micha illo, cujus mentio 1 Reg. XXII. 8 &c. injicitur, & ex prophetis coaetaneos habuifle Jefdiam y Hofeam,joelem& Amojum, certumeft.v.p.57.
4. ) Singutartd. (1) Stilo utitur alto, & ad ele-
gantiam Jefaianse diclionis proxime accedente. (2) Harmonia Michae & Jefaiae evidentior eft quam reliquorum prophetarum. conf. Jef II. & Mich IV r. (3) Defignavit urbem, in qua Meflias nafciturus cflet. c. V. 1. (4) Omnium clariflime vaftationem Samariae & Hierofolymae c. i. 1. fqq. c. III. 12. denunciat.
III. Objectvm vaticinii. Samaria&Hie- rofolyma, c. I. 1. fqq. i. e. tribus Judac & X. tribus Ifraelis\
IV. O c c a s 10. Vide 2 Reg. XV-XIX. 2 Par. XXVI-XXXI. Jef XXXVI-XXXVIII.
V. Argvmentvm. Judxis ob peccata gra- viflima excidium minatur, Ifraelitarum proceres & pfevdo - prophetas fevere & pathctice incre-
I pat.

130 Pars L Secl r. Cap. III. Membr. X.
pat, & Hierofolyraas reftaurationem, Chriftique adventum promittit; brevibus: legem &evange- lium, minas & promiffiones proponit.
VI. Scopv-s. Ille eft, impios pcr conciones legales, & exparte evangelicas ad feriam pceni- tentiam adducere; (quem flnem Deus quoque in multis obtinuit, conf. Jer. XXVI. ig. 19O Deum
. vero verecolentesconfolari, eosdemqueadmone- " re, ingruentemcaptivitatemaequoanimoperferre, eiusque immutationem & finem, ex promiuo ~ Meffias adventu certo fperare.
VII. Vaticinia de JESV CHRISTO. C.II. 13. IV. 1. 2. 8- V. 1.
VIII. ALLEGATIO IN N. T. c. V. /. Matth. II. ' S. <S. Joh. VII. 42. VII. 6. Matth. X.2I.3J.3*. Luc.I.73.
IX. PARTITIO. Capp. VI. continenturpartcs IV. quarum pars
Prinia gravem exprobnttionpm fcelerum princi- pum, pfevdo-prophetarum .&popuii, ac de- «unciationem judiciorum divinorumcontinet. c. I-III.
Secunda evangelicas tradit promiffiones de Meffia,
ejus regno & beneficiis. c. IV. V. Tertia difceptationem Dei fiftit cum populo hy-
pocritico. c. VI. Quarta confolationem exhibet. c. VII.
X. LOCA NOTATV PR*ICIPVE DIGNA. C. IT. t: 7. ir. 13. III. 5. 8. IV. j. 12, V. 2. 3. VI. 3. 7. % VII. i. 2.4.6-9. 17-19.
XI. LOCA DIFFICILIORA. C. IV. 3. 4. 8- V. i.
(*oIL Matth. H. 5.-) VII. f. (coll. 1 Cor. XIII. 7-)
MEM-

Membr. XI. de libro Nahumi. 121
t _ ____ ______________
MEMBR VM XI.
DE LIBRO NAHVMI.
I Inscriptio. A nomine aucloris Hebr/eis infcribirurD^rTD Nacbum, Grtecis Naxp, ScLati-
nis Nabum.
II. Avctor. Nabum, c. I. i. cujus notetur
i.) Significatio n.ominis. Q^flJ confolatorem deno- tat, & reveraconcioneshujusprophetae ad con- folationem popuii Ifraelitici fcriptse func.
_.) Ortus. Elkofch&us five Elkofchtta fuir, c. T. u quo probabiliter patriaindicatur, namtcftatur HIERON. de locbebr. T. III. Opp p. m. fuo tempore viculum in Galilsea fuifie Elcefe appellatum; accedit, quod Micha non a fami- lia, fedapatria Morafchtitesdicatur.vid.p. f 29,
3. ) Officium. Propbeticum obiit, & quidem pro-
babiliter poft Jonam, ad cujus prophetiE cap. IV. 2. alludere videtur c. I. 3. fub imperio Hiskite, poft abductionem X. tribuum Ifraelis in Aflyriam; & ii hocverum, Zfejaixa-uyxfovos fuit. vid. p. f 8. & p. 10 r. n. 3.
4. ) Singularia. (0 Stilo utitur ccncifo, gravi,
Jublimi , £? obfrequemem perfonarum mutatio- neinintelkBudifficili. (1) Magnus confenfus , eft inter prophetiam Jefaiee & Nahumi, & qui- dem non tantum fecundum materiam s fed etiam fecundum phrafes & ftiium. c. Li|<_oil. Jef. X. 27. c. II. 1. coil. Jef Lll. 7. (3) Regno AiTyriaco inftar fecialis divini fuit.
III. Objectvm vaticjnii. Ninive., caput & metropolis regni AiTyriaci. c. I. u
IV. OcCASIO. Hane prsrbuerunt Affyriorum in populum Dei infultus, Uli enim pcr prarco-
I 2 nium

1^2 Pars r. Sect.i. Cap. III. Membr.XI.
nium Jonae ad Deum converfi, frudtus haud ita diu ferentes, ad priftina redieruntpeccata, inpri- mis maxima mala in Ifraelem & Jadam intulerant & in Judam illaturi erant, c. I. 9. 12. unde Deus pro lua bonitate illos iterum monuit, ut, fipofli- bile eflet, a graviflimis imminentibus malis tuti manerent.
V. AllGVMENTVM. Eft hsec prophetia onns • Ninive,c. L 1. i. e. verbum Dei contra Niniven
prolatum, f. denunciatio interitus exercitus Afly- riaci, vaftationis urbis Ninive, & excidii regni Aflyriaci; nam onus fignificat in libris propheta- rum oracula onere interminatorio illos gravantia, ad quos direcla funt, f fententiam pondere mina- rum gravem. Prophetia autem haec Nahumi paulo poft complementum fuumna&aeft, namregnante HiskiaexercitusAflyriorumdelctus, (2 Reg.XIX. 3 f.) & regnante Jofia Ninive deleta, & regno Afly- riaco finis impofitus eft.
VI. Scopvs. Itle eft, civibus regni Aflyriaci, ejusque metropolis Ninive in priftina fcelera re- lapfis, imo multo pejoribus, quam antea, facbs, imminens excidium denunciare, eoque fimul po- pulo Dei, quem Sahnanafcr per deportationem X. tribuum in Aflyriam arflixerat, & Serinacherib graviteraffiicturus erat, (z Reg. XVIII.) fvaveim- pertiri folatium, & ad fiduciam in Deo collccan- dam excitare.
VII. Partitio. Continetcapp.III duaspar- tes, quarum
t Prior abfolvitur defcriptione Dei vindicis. c. I. 1-8.
II. poflerior continetannunciationemexcidiiAfly- riis imminentis, una cum illius caufa, v. 9-fin.
VIII. Va-

Membr. XII. de libro Habacuci. 133
VIII. Vaticinivm de JESV CHRISTO. c.II. 1.
IX. LOCA NOTATV FR^CIPVE DIGNA. C. I. 2. 3. 6. 7,
X. LOCA DIFFICILIORA. C. I. 4. f. 9.11.14. H.
t. 4. m. 4.8. !<*•
MEMBRVM XII.
DE LIBRO HABACVCI.
I. Inscriptio. A nomine audtoris HShr&is infcribitur p^lpSfi Cbabakknk , Grtecis a^clkh^ & Latinis Habacuc.
II. Avctor. Habacuc, c.1.1. cujus notetur 1.) Significatio nominis. . p^ipSPt amplexum five
amplexantem fignificat, & prophetae optime convenit, nam Judaeos ampleclitur & confola- tur; orta veroindeeftfabula Judaeorum, quod fuerit filius Sunamitae. 2 Reg. IV. 34. ,c.) Ortus. De illo in S. Scriptura nihil memorise
proditum eft. 3.) Officium. Demandato fibi officio propbetico, c. 1.1. in jfuSnea antecaptivitatemBabylonicam» c. II. 20. fun&us eft, regnante (ut Judaei autu- mant,) Manajfe, quiapropheta jura everfade- plorat, & inftantem captivitatem Babylonicam praenunciat, c. I. 2. 3. 4. 6. coll. t Reg. XXI. aut fecundum fententiam VSSERII, tempore Jehojakimi, qui urget c. I. f. 6. & quod anno tertio regis Jehojakimi Chaldcei Judaeam invaferint; quod fi verum eft, trvyxgom habuit Jeremiam & Zephaniam. vid. p. 5-3.
I 3 4.) Sih-

134 Pars;I. Se& I. Gap. IIt Membr.XII.
4.) Singularia. (1) Stilo utxtux puro,gravi,concifOf £f ita attemperatOi ut verba fenfui refpondeant. (2) De juftitia per fidem confequendapraealiis . luculentiflimum teftimonium dedit, c. II. 4. quod diclum a Paulo in tribus epiftolis allega- tur. Vid. N. VII. p. 135-.
III. Oc c A sio. Rex Aflyriz X. tribus captivas abduxerat, regno Ifraelis mifere extinclo, inftabat quoque ob civium corruptiflimosmoresterrae Ju- daicae a prophetis prazdicla vaftatio Hincquis- que fere piorum metuebat, quod fi comminatio prtedicla certo eveniret, facile fore> ut omnes inter idololatras colliquefcerent, & Dei promiflio de cdventu Mefliae evanefceret; quapropterDeijuflii Habacuc anteceflbrum vaticinium fuo confirmat fufFragio, promeritasque fcelerum poenas denun- ciat, aft ita, ut aflliclx fidei fulcra fupponat, cer- tumque faciat unumquemque piorum, everfione politiae Judaicae non obftante, divinas de Meflia redemtore promifliones tutas fartasque manfuras, & Chaldaeos certo tempore interituros efle.
IV. Argvmentvm. Continct onusT. verhum Dei, zutfententiamgravem in Judaeosimpceniten- tes, & Chaldseos, eorum flagella, aliosque iis fimiles. Habacuc de fceleratiflima vita Judaeorumconque- ftus, iis everfionem per Chaldaeos obventuram dehunciat, (quam Jefaias jam ante praedixerat, i Reg. XX. 17.18.) miferatusautem fortem populi Dei, etiam adverfus hoftes vindi&am implorans, dc adventu Chrifti & exitio Chaldaeorum certior redditur, denique precibus ardentiflimisprophe- tiam fuam obfignat. Occafione itaque malorum, quae in illa aetate praedicenda erant, progreditur ad vaticinium de gratia Chrifti, utpote ex qua, tanquam fonte praecipuo, prophetaeconfolationis argumentum proferre folent. V.Sco-

De libro Habacuci.
135
V. Scopvs. Impios denunciatione juftiffima- rum divinarum pcenarum ad feriam pcenitentiam adducere, & pios propter corruptionemfeculifui deimminentibus Deijudiciisfoliicitos, promiflio- ne exeidii Chaldaeorum inftantis&Meifcventuri confolari, eosdemerue ad perfeverantiam in fide adhortari.
Vi. Vatiginivm de JESV CHRISTQ.
C. II. 3 . 14-
VII. Allegatio in N. T. c i. Aa.xn1.40'
c. U.s. z Petr. III. 9. v. +. Roni. f. 17. Gal.III. ir. Hcbr.X. 38
VIII. Partitio. Cpnftat
I. Parte profoica, qute dialogum Deum inter& prophetarn fide-liura nomine fiftit, ubi
1.) Fidelium querela deextrema fuifeculicor-
ruptione. c. 1.1-4. a.) Sententia Dei judicis de Chaldacorum ad-
verfus Judseos expeditione. v. f-i 1.
3. ) Fideliumpreces&inftantia, quomodohaee cum Dei juftitia confrftere pofnnt. v. 12-17.
4. ) Divinum refponfum folatii piorum, & i&>
ftrudionis plenum. c. II.
II. Metrica, quae prophetsecanticum, quodante- cedentia refpicit, exhibet, in coetibus publicis decantatum. Cap. III.
IX. LOCA NOTATV PR^CIPVE DIGNA, C. 1.12.13. II. 1.3. 4. 6.14. zo. III. z. 1%. 19.
X. LOCA DIFFTCTLIOR A. C.I.g.itf. H.u.17. HI.
3.13-14-
MEM-

136 Parsl. Se&l. Cap. III. Membr.XIII.
MEMBRVM XIII.
DE LIBRO ZEPHANIiE.
Ii INSCRIPTIO. Hebneis a nomine au&oris appellatur iTOSX Tjephanja , Graois Zo<Povieis, & Latinis Zephanias & Sophonias.
II. Avctor. Zephanias, c. II i. cujus notetur i.) Significatio nominis. n^BS arcanorum Dei
reve/atorem f fecretum Domini, aut i>«.r abfcondidit , denotat.
2 ) 6r/«/. Natus eft patre Cufcho, avo Gedalja t & proavo Amarja, &abavo Chiskija, c. I. x. ex qua catenata majorum ferie fatis apparet, illum non ignobili fuille genere, & diverfum effe abillis> quorummentioinjicitur i Par VII.
. (germ.) 36. & 2Reg.XXV.2g. coll. Jer.XXLi. XXIX. ay. 29. & XXXVII. 3.
3.) Officium. Propheticoofficiointerjfudieosprx- cipue funcfhis eft, tempore ,7^, regis jforftf, c. I. 1. & quidem probabiliter extremo, poft fufceptam a Jofia ecclefice reformationem, nam alias ]o(ias non Huldam, 2 Reg. XXII. 14. fed Zephaniam confuluiflet, &Zephaniasper- verfam legis interpretationem taxare non po- tuifTet, c. III. 4. 5- coll. 2 Reg. XXII. 8-10. ir. imo Zephanias protervam populi a foedere nuper renovato defeclionem c. L 6. notat, & refiduum Baalis arguit. c. I. 4. geremiam ita- que & Huldam, scfortaflequoque Habacucum rvyxgovas habuit. vid. p. s 8-
III. Occasio. Jofias , ftrenuus reformator, habuit paucos exempli fui imitatores, potius plu- rimi viam impietatis, quam femel ingrefli funt,
fortiter

De libro Zephanix. 137
fortiter inftiterunt, & muhi Deum defcrentcs, mox ad priftina relapfi funt vitia. 2 Reg. XXII. XXIII. 2 Par. XXXIV.
IV. Argvmentvm. Zephanias vitam Ju- daeorum fceleratifiimam revel.it, devaftationem illis imminentem denunciat, ad poenitentiam eos- dem excitat, hoftes populi Dei interituros effe, praedicit,gentium vocationem prsenunciat, pios- que ad patientiam hortatur promiffionibus de fu- turo ftatu Hierofolymae feliciflimo.
V. Scopvs. Judaros impios & fcedus per Jo- fiam reftauratum tam cito rumpentes, ad feriam pcenitentiam excftare, ac pios & fideles fperegni per Meftkm reftaurandi 5 acundiquaque dilatandi, confolari.
VI. Partitio. Duabus abfolvitur partibus, quarum
I. Frior eft legalis & epanorthotica, direcla
1. ) Adverfus $ud£OS, quibus Zephanias
(a") excidium denunciat, c. I. (b) pcenitentiam fvadet. c. II. 1-3.
2. ) Adverfus gentes populo Deiinfeftas. v. 4-
fin.
3. ) Adverfus Judxos , quibus iterum imminens
malum annunciatur. c. III. 1-8.
II. Po/terior eft evangelica & confolatoria. v. 9-fin.
VII. LOCA NOTATV PR^CIPVE DIGNA. C. I. ia. II. 2. III. 5. 9.11. 12-17.
VIII. LOCA DIFFICILIORA. C. I. 3.5. 9- IV* BL n.
I c MEM-

138 Parsl. Secll. Cap.III. Membr.XIV.
MEMBR VMXIV.
DE LIBRO HAGGiEI.
I. Inscriptio. A nomine aucloris Hebrais
Cbaggai, Grtecis Ayycttos, & Latinis Hag~ p<eus inicribitur.
o
II. Avctor. Hagg£us, c. I. i. cujus notetur i) Significatio nominis. a JSPJ derivatum,
/<er«?# tffeflivum lignificat.
2. ) Ortus, Hagg&us illum filentio praeterit.
3. ) Officium. Prophetico funcluseftin Judaeaan-
no fecundo Darii Hyftafpidis, &annoXV. poft folutam captivitatem Babylonicam. c.I. r.3.12. 13. Efr. V. 1. VI. 14. Vid. P. I. Setf.I. Cap. I. Membr. XVII. p. 70.
4. ) Singularia. (1) Stilo utiturhiftorico&plano.
(7) Prasdixit, quod adventus Merliaeproximus fit. c. II. 7.
III. O CCASIO. Pofl: reditum in patriam Judaei fundamenta templi jecerunt. Efr. III. 10. Cyro autem deinde per bella occupato & extinclo, & Artaxerxe f Cambyfe circumvento per Samarita- nos aedificatioimpediebatur. Efr. IV. 4-7. AtDa- rip Hyftafpidisfilio regnum adepto Perficum, no- tum Deus fecit prophetis, velle fe, ut in ccepto opere pergerent, fiquidem conftituiflet, animo regis Darii cogitata, Judaeis faventia, & hoc opus promotura, indere. Hagg. 1.13. II. 6.
IV. Objectvm personale. Illud eft
■ 1. Ingencre, univerfa reducispopuliturba, quce, ad aedificationem templi torpens, excitanda erat. c. I. 2. II. 3.
II. In

De libro Haggsei.
139
II. In fpecie, Serubabel, quiuniverfam moderaba- tur rempublicam, & Jofua, filius Jozadak, fummus pontifex. c. II. 3. <?. Hienim, quam- vis culpa neglfBte bacfenus templi <edificationis in eisnonejfet, eatamen erantpoteftate, ut, ii primi manum operiadmoverent, univerfa multitudo facile fequeretur Dei jufla, & prophetac-moni- tis locum daret.
V. Argvmentvm. Haggseus igriaviam Ju- dseorum in templo exftruendocorripit; ignaviam calamitatum, quas huc usquc perpefli eflent, uni- cam efle caufam oftendit, & aedificntionemtempli ftrenue urget, additis promiflionibus temporali- bus, & infperfis vaticiniisauguftiflimisdeChrifto, fecundi templi gloria, ejusque inftante adventu & regno.
VI. Scopvs. Ille eft, iriftaurationem templi urgere, quem fmern ut obtineat, (i) gratiofam Dei praefentiam auxiliumque promittit. (?.) Ju- daeos cogitantes, hoc templum non acceflurum ad templi prioris gloriam, & propterea in illo asdificandoremiflbs, certioresfacit, gloriofiushoc templum prae priore efle futurum; Hagg. II. 4.. 10. quod teftimonium refpicit adventum Mefliae in- ftantem. conf. c. II. 7. 8. 0) Judaeis oftendit, quod Deus illis huc usque ob negie&am templi sedificationemfavorem fuum denegaverit, &quod illis, poft inceptamsedificationem,omniabonalar- giter collocaturus fit. c. II. 19.20.
VII. Vaticinia de JESV CHRISTO. c. II. 7. 8. 10.
VIII. ALLEGATIO IN N. T. C.J/. 7. Ebr.XII.25.
IX. Partitto. AbfolviturhicliberlV.vifioni- bus f. concionibus, quarum
L Anno

140 Parsl. Seft. I. Cap. III. Membr. XV.
I. Anno \l, Darii, menfe VI. die I. exprobratoria
ob negleelam templi ftructuram. c. I-II. r.
II. Menfe VII. die ii promifToria, Meffiaminiftud templum venturum promittens. c. II. 2-.10.
III. Menfe IX. die 24. epanorthotica ob hypocri- fin, & excitatoria cum promiffione gratiae. v. 11-20
IV. Eodem dieconfolatoria, Zorobabeli hoftium deftrudfionem & Melfiae ex Zorobabele oriundi, ejusque regni perpetuam confervationem pol- licita. c. II. 21-fm.
X. Loca notAtv pr^ecipve digma.
C. I. 6. 10. II. 14.
XI. LOCA DIFFICILIORA. Cl.6. 11.5.7.8.1«,
MEMBRVM XV.
DE LIBRO ZACHARIiE.
I. Inscriptio. A nomine audtoris Hebrtzis appellatur H^iDT Secharja, Grxcis Zet^dfiftf, &c Latinis Zacharias.
II. Avctor. Zacharias, c.I. 1. cujus notetur
1.) Significatio nominis. ^Tf^.} recordationem f. recordatorem Domini, aut Dominus recordabi- tur, denotat.
r.) Ortus. Filius fuit Berechiae&neposlddonis, c. 1.1. quaadditagenealogiadiftingvitur (1) ab illo, cujus fit mentio 2 Par. XXIV. 20-22. (2) ab illo, qui tempore Ufiae vixit, 2 Paral. XXVI. f. (3) ab il!o, cujus mentio fit Ef. VIII. 1. Minimeautemhaecgenealogia, quatn Zacharias nobis tradit, pugnat cum illa, quse cap. V. r. VI. 14. libri Efrae exhibetur, & Za- chariam filium Iddonis affirmat, nam apud
Hebraeos

De libro Zachariae.
Hebrccos non infolitum quid eft, generationes fcepe mediatas, omifTo intermedio gradu, re- cenfere, & prceterea ab illisomnes, quiingra- dibus defcendentibus funt, fllii vocantur.
3. ) Officium. Sacerdotali, Neh. XII. 16. & pro-
phetico, c I. 1.6. funciuseft, & quidem eo- dem, quo Haggceus,fecundo Darii anno, mcnfe VIII. Zach. I. 1. quod a Deo eum in fincm fa- cfum, ut populus concionibus Haggcei ik Za- charice eo magis crederet, conf. Deut.XVlI. 6. quem finem quoque obtinuit. Efrce V. K 2. VI. 14. if. Duobus itaque tantum menfibus Haggceo fuit pofterior.
4. ) SingulaHa. (1) Stilo utitur non aeque acjk- Jaias puro & nitido, fed temporum aclingvse genio refpondente, & rebus, quas tradat, optime congruo, in vilionibus enim abftrufus & fublimis, in promilhonibus amabilis & in comminationibus gravis deprehenditur. (2) A
f figura ad rem ipfam afcendit figuris adumbra- tam, indidemque verba&phrafeologias mutua- tur ad pingenda myfteria N. T. conf. c. VI. 12. 13. IV. 2.
III. Occasio. Quauivis Judcei,Haggceiprcrco- nio excitati, ad intermillam diu templi inftaura- tionem reverfi eflent, tamen nonnulli, laboris & impenfarum onus fugientes, adhuc oblocuti funt, & de felici operis fucceflu defperare jufle- runt, c. VIII. 9. 10. if. quapropter Deo placuit, Zachariam fubmittere, qui Haggceo fuccurreret, ut ex duorum teftium ore depromiilb Dei favore & auxiiio confirmatior fieret populus.
IV. ARGVMENTVM. Zacharias Jucteos ad pcenitentiam hortatur, revocando in animum, omnia illis per prophetas prcedicla mala evcnifle; Deum omnia obftacula, cediricationem tcmpli ec
urbis

142 Pars !• Se£. i. Cap. 3. Membr. XV.
urbis impedientia, remoturum, & populo beni- gnum fe prxbiturum efle, proenunciat, caufasva- ftationis Judseae, per Chaldseos facfae, ob oculos ponit, acfimul Judaeos monet, ne majores fuos imitati, eandem poenam cogerentur fubire; de inftante adventu, morte & bonis Mefiiae, ejusque regno & dilatatione illiusauguftifiima & clarifiima vaticinia edit, & excidium gcntium ecclefiae infe- ftarum indicat.
V. Scopvs. Tucteospergraviflimas, quasper- pefil erant, arnicliones ? non meliores faclos, ad pcenitentiam revocare; ad inftaurationem templi, remotis, quae in animis haerebant, obftaculis, ex- citare, adverfus tentationes affiictionesque immi- nentes muuire, de Meflia uberius inftruere, in fide in Mefiiam confirmare, & exfpeclationem illius augere.
VI. Vaticinia de JESV CHRISTO. c.IX.9.11. XI. 12. 13. XII. 8.10. XIII. 1.7. XIV.9.
VII. ALLEGATIO IN N. T. C. I. 3. Jac. IV. 8. c.III.2. Jncfx v. 9. IX.0. Matth XXI. 4. ?. Joh. XII. 15. e. XI. 12 Matth. XXVII. $>. 10. XII. 10. Joh. XIX. 37. Apoc. I. 7. XIII. 7. Matth. XXVI. 31- Marc. XIV. 47.
VIII. Partitio. Pro concionum numero in varias dividitur pericopas, quarum
I. Adhortatoria ad pcenitentiam. c. 1. 1-6.
II. Emblematica , quae emblemata fiftit novem. v. 7-VI. i-fin.
III. Didactica de ceremonialibus & moralibus qui- busdam. c. VII. VIII.
IV. Prophetica de Chrifto, ejusque regno &be- neficiis. c. IX-XIV.
IX. LOCA NOTATV PRiECIPVE DIGNA. C. I. 3. 1-. II. 8. III. r-7. IV. 6. 7. V. 3. 4- VIII. 6. 8. 17. 19. X. t. XI. 16. 17. XII. 8- 10. XIII. f.
X. LOCA DIFFICIL20RA. C.IX.n.u. XI.9. XII.io.
MEM-

Membr. XVI de libro Malachiae. 143
MEMBKVM XVI.
DE LIBRO MALACHI^.
I. Inscriptio. A nomine auctoris Hebreis *S^ht3 Malacbi , Gracis maKax^-, & Latinis Malachias infcribitur..
II. Avctor, Malachias , c. 1.1. cujus notetur
1. Significationominis. ^NbDnuntii i.legatimei fignificationetn habet.
2. ) Ortus. Deilio,tacenteMaIachia,nilcerti conftat.
3. ) Ofjicium. Propbetico a Deo adtnotus orhcio,
eodem funclus eft in judara poft captivitatem Babylonicam, & quidem poft exftrucrumtem- plum, probabiliter circa alterum Nehemiae ex Pediain juda^am reditum,qui accidit A.M.3 f74. v. p. 74. ejus aetate enim vitia illa, qux Malachias perftringit, ecclefiam vaftabant. Conf.Mal.II. 8. 11. coll. Nehem. XIII. 2,\ fqq. Mal. III. §. 10. coll.Neh.XIII.f-i2.X.38.fqq. Mal.L8.fi 13.II. 8- coll. Neh. XIII. rr. imoeacorrigit, qiiceftruclo jamtemplopeccabantur..Mal. I.7.1C. IIL In- tegro itaque fere feculo Malachias pofterior fuit Haggxo zcZacharia, quatuor vero feculis Chriftum natum antegreflus eft.
4. ) Singularia. (1) 0Y//0 utitur nitido, concifo^ad
aculeosin legentium animis relinquendos compo- Jito, argumentoque fcite attemperaio. (2) Nu- merumprophetarum,quianteChriftum natum vixerunt, claudit, & inter omnes lcriptorcs Canpnicps V. T. ultimns eft, quapropter a Ju- daeis prophetarum vocatur ligillum.
III. Occ a sio. Juck'iexftructojamtemplo,poft Zorobabelis cf Jofux obitum, ex negligentia facer- dotum in priftinamprolabebantur impietatern,nec Deum nec ejus cultum maffnifacientes; abEfratf
NM-

144 Pars *• Se #-1 Ca P- ni « Membr. XVI..
Nchemia deinde caftigati, vitia emendabant, aft non paulo poft mortuo Efra , & Nebemia abfente, eadem vitia recrudefcebant. His verout obex poneretur, Deus Malacbiam mifit reforma- torem, quitorpentesexcitaret, &-adveram pceni- tentiam provocaret.
IV. Argvmentvm. Malachias populi in- gratum animum & impiam vitam , ac praecipue fa- cerdotum negligentiam & profanum animum vitu- perat; veram pietatem noninfacrificiis&ceremo- niis, fed in reverentia nominis divini, &fraternis erga alioshominesofficiis fitamelle, docet; impiis, nifirefipifcerent, tcmporales&aeternas pcenasmi- natur; piorum reliquias folatur; legisMofaicaeob- fervantiam commendat; &adventumMeh T iaeejus- que prsecurforis inftantem praedicit.
V. Scopvs. Reformatio facerdomm&populi, & obfignatio prophetiarum V. T. usque ad tempus Merfiae.
VI. Vaticinia de JESV CHRISTO.
C III. 1-3. IV. 2.
VII. AlLEGATIO IN N. T. C./.-v;.Rom.IX.!;;. ///. i. Matth. XI. io. Marc. I. z. L,ue. VII. 17. I& >. Matth. XI. 14. & XVII. 12. Maro. IX. iz. 13. -v. 6. Litc. I. 17.
VIII. Partitio. Conftat hic liber parte
I. Lcgali, quae praemillb introitu praeparaeorio, (c. I. i-f.) expoftulationem continet
1. ) cum facerdotibus, c. 1.6-II. i-io,
2. ) cum populo. c. II. r i-fin.
II. Evangelica.c III. IV. Siveliftitnobis (0 accu- fationem populi ob negleftum ftudium honoris divini. c.I.II.(?)annunciationemadvencus Do- mini. c. III. IV.
IX. LOCA NOTATV PR/ECIPVE DIGNA. C I. 6. IL^.7.9.10. III. 6. 9. 13-1». IV. 1. z7
X. LOCA DIFFICILIORA. C.II.ij.itf. III.a-UV.?.1
SECTiO
\

Pars I. SecL II. de libris apocryphis. 145
SECTIO II.
DE
LIBRIS APOCRYPHIS V. T.
QVI
IN CODICIBVS GRiECIS, LATINIS ET GERMANICiS EXSTANT.
\
I. Definitio. LibriapocryphiV.T. funtilli Iibri,qui quidemcurnlibrisaDeoinfpiratisinunum jam ab aliquot retro feculis, redacti funt volumen, at a Deo non infpirati, neque ad normam fidei & morum ecclefiae traditi func.
II. Index Librorvm apocryphorvm, Sunt nobis libri apocryphi: Liber $uditbcs , Sa~ pientite, Tobite. Sirachidis, I. & II.Maccabteorum, fragmenta Eftnerte , additamenta Danielis , quae comprehendunt hiftoriam Sufannte,Belis & dra- conis Babelici, preces Azarite, Canticum trium virorum & oratio Manajfis, quibus quidam codi- ces adjunclos habent librum III. Maccabaeorum, & III. & IV. Efrae. Pontificii quidem, quemad- modum multos in numerum fanctorum retulerunt, qui tamen neutiquam fancli fuerunt, ita quoque recenfitos libros canonicis annumerant, exceptis tantum precibus Manajfis , libroIII. Maccabteorunh ac III. VIV. Efrte. Vid. Conc. Trident. Sejf. IV. Quod autem libri illi, quorum mentio eftjfacla, canonicis non adnumerandi fint, variae evincunc rationes, quarum proscipuas enumerare neceffa-
, riumi ducimus.
1.) Ecclefia Judaica hos libros incanonem non recepit, nam lii codice Hebraico non exftant, K &JO-

146
Pars I. Secl II.
&JOSEPHVS, infignis ille ecclefias Judaiae do- clor, qui feculo a Chrifto nato primo floruit, L. I. contra Apionem, p. m. 1036. lnfiniti libri, inquit, non funt apudnos difcordantes &Jibimet repugnantes ,fed folunnnodo duo £? viginti libri y babentes temporis totiusconfcriptionem, quorum jufta fides admittitur. - - Ab Artaxerxe vero usque ad noflrum tempus fingula quidem confcripta, non tamen prioriJimilifide funt ha- bita, - tanto namque feculo jam prcetento, iteqne adjicere quicquam aliquis, nec auferre, nec transformare praefumfit; omnibus enim in- fertum eftmox aprimagenerationejud&is , baec divina dogmata nominare, (? in his utique per- manere, 'propterea ,Ji oporteat , mori libentcr. Jam itaque multi captivorum frequcnter- tor- vientis affecii funt , mortes varias in theatris Juftinuere, ne ullum verbum contra lcges admit- terentj aut confcripiiones avitas violarent.
Refert hoc egregium fofephi teftimonium EV- SEBIVS H. E. L. lil c. IX. & X. In priore, inquit, librorum contra Apionem numerum
facrorum voluminum, qwbus vetus teftamcntum conftat, quienamJintapuaIHebraeos ixtraomnem controverfiampojita , utpotcamajoribustradita, declarat his verbis: Apud nos nequaquam innu- merabilis eft libroruui multitudo dijjentientium, & iuter Je pugnantium Jcd duo dmifaxat & vi- ginti libri , totius prceteriti temporis bifloriam compleclentes, qui mcrito crcduntur divini. x.7- A, Etquod fic dicli libri apocryphi ab ecclefia Ju- daica nunquam pro canonicis habki fint, con- ftat quoque ex teftimoniis illis prifcorumPa- trum, quae N. IV. adducuntur, imo a Pontifl-
ciis fanioribus conceditur. Vid. HVETII de-
monJtr.Evang. PropoJ. IV, T. I. delibro Tobw
p. m.

De libris apocvyphis.
147
p. m. 306. de libro Juditb p. 309. de libris Ma- chab&orum p. 460. de canone librorum facrorum p. 473. & Difertationprxliminaire ouprolego- menes fur la Bible, par L. E. DV-PIN. Amfl. jjoi. p. 85- 8^.89-112. Cum autem teftePaulo» Rom. III. 2. ecclefiae Judaictedivinaoraculacon- creditafint, certumeft quamquodcertiflimum, illos libros, dequibusjam agimus, innumerum librorum canonicorum non referendos efle. Nam fi hi libri canonici funt, aut canoniei ve- teris aut novi Teftamenti funt. Si prius, po- fterius enim nemo afferit,neceffe eft, ut ab eccle- fia V. T. in cujus ufum fcripti funt, pro pro- pheticis f divinis agniti fint, feu temporibus V.T. canonicifuerint; fieri enim nulla ratione poteft, ut fint canonici libri V. T. quos nun- quam tales agnov.it ecclefia V. T. & seque abfurdum erit, illos, qui temporibus V. T. canonics aucloritatis non fuerunt, canonicos V. T. libros appellare, quam librum N. T. dicere, qui novi fcederis oetate a Chriftiana ec- clefia in canonem receptus non eft. Quum itaque hi libri ab ecclefia V. T. f Judaica in ca- nonem non recepti fint, in aprico eft, illos inter canonicos neutiquam referendos eiTe. - Nec quicquam valet reftimonium ecclefiae Ro- manaef Pontificiae, namecclefii-e eft, nonfacere canonicos libros, fed tantum teftari, hos vel illos libros a virisdivinis, quidivina vita, mira- culis, & certis futurorum praediclionibus doclri- nae fuae fidem fecerunt, confcriptos, eccleliaeque in normam rldei & morum traditos efie, &hoc reftimonium refpondere debeteccleliaetempo- ribusillis, quibushilibrifcriptifunt, proximse. 2.) Neque Chriftus , neque apoftoli unquam teftati tttfit, Judoeos quosdam libros cano- K 2 nicos

148 Pars I. Se& II.
nicos in canonem non recepifie , vel cx eodem rejecifle.
3. ) Libri recenfiti non pauca continent, quaefunc
fabulofa, & cum veritatehiftorica &libris cano- nicis pugnant, quae adfingulos adnotabimusli- bros.
4. ) Quidam illorum , nimirum liber Sapien-
tice , Tobi<e & IV. Efrte poft Chriftum natum fcripti funt, vid. Membr. II. Num. III. Membr. V. N. IV. Membr. XV. N. III. & pro- pterea libri canonici V. T. efle nequeunt.
f.) Doclores ecclefias Chriftianoe, qui prioribus feculis floruerunt, teftantur, quod tantum libri illi XXII. qui in codicehebraicoexftant, cano- nici, reliqui autem ab illis remoti fint. Nam MELITO, qui fec. II. vixit, in literis ad Oneji- mum datis, apud EVSEBIVM H. E. L. IV. c. XXVI. Cum, inquit, libros veteris tcftamenti accurate cognofcere concupiveris , id perficere omnifludio laboravi. - Ego igitur in Orien- tem profeclus ejjem^ ad locumipfum perve- nijfem , in quo k<zc & pr<edicata & gefla dlim fuerunt , veteris teflamenti libros diligenter di- dici, eorumque indicem injra fubjecium ad te inifi. Eft autem ejusmodi &c.
ORIGENES, qui fec. III. floruit, in expof.Pf.I. & apud EVSEBIVM H. E. L. VI. c." XXV. Sciendum eft, ait, V. T. libros ejfe XXII. (icut ab Hebrceis traditur , qui numerus etiam litera- rum apud eos habetur. Sunt autem vigintiduo Jibri juxta Hebraos bi ». 7« A. - - Extra horum cenjum funt libri Maccabaorum.
ATHANASIVS, qui fec. IV. in ecclefiaGrxca docloris officiofunduseft, ingenuino fragmen- to epift. XXXIX. quod exftat in opp. ejus p.m.
38-

De libris apocryphis.
149
3 8, Quandoquidem inquit, conatifunt nonnulli y qu£ dicuntur apocrypha , contexere, eademque divinitus infpirat£fcriptur£immifcere t quam & ipfi tamen exploratam ideo certamque habe- , mus , quod a patribus noflris, qui ab initio ver- bum ipfum fuis oculis viderunt , eique miniftra- runt, eam accepimus, vifum eft etiamnobis hor- tantibus adidgermanis fratribus, qui abinitio mmia didicimus , libros, qui autlore canonepro divinis recepti & creditifunt, ideorecenfere, ut, qui infraudem aclifunt, eadem retetla reftpi- fcant, reliqui aconftantiae fu£ memoria Utentur. Sunt igitur V. T. ficut ebraica lmgv£ elementa ut accepimus, duo &f viginti, quorumordinem& nomen fic ftngillatim addemus. % - Hifunt igitur falutis fontes, - - eisque quicquam nec addere nec demere decet. - - Ceterum y majoris & exaciioris difciplin£ caufaaddo, & ilhdfcribens necejfario, pr£ter fuperiores libros ejfe alios, non canone quidem probatos, fed vete- terum aucloritate, illis, qui pietatis elementis imbuendi effent, propqjitos, Sapientiam nempe Salomonist SapientiamSirach y Eftheri.e.addita- menta Efther£, Judith & Tobiam.
HILARIVS > Athanafii trvyxgovos apud Latinos, pro/. in Pfalmos p. m. 33f. Ea eft cauja, ait, ut in viginti duos libros lex Teftamenti veteris deputetur, at cumliterarumnumeroconvenirent, qui itafecundum vcterum traditiones deputantur. x. 7. A.
CYRILLVS Hierofolymitanus, qui eodem feculo floruit, Catech. IV. p. m. 56. Di/ce, in- quit, ftudiofeab ecclefa, quinamfint V. T.librt, qui vero novi^ neque legas mihi quicquam apo- cryphorum. - Divinas lege fcripturas, V. T.
K 3 libros

150 Pars l Sedl II.
libros viginti drtos, quos Jeptuaginta duo inter- pretes transtulerunt.p. 37. Horum libroslege duos atque viginti, nihilque cum apocrypbis babeto tommune* - - Reliqua omnia extranea, fe- atndoque loco habeantur, & qux in ecclejiis non leguntur, ea omnia nequeper te legas, quemad- vwdum audifti. - - Hos folos (libros cano- nicos,) ftudiofe mcditare, quos d' ' in\ectiefia fecure tutoque recitamns. Multo prudentiores te crant apoftoli veteresque illi epifcopi, ecclejue antifti- tes, qui hos tradiderwit.
EPIPHANIVS, qui quoque fec. IV. vixit. L. I. Hceref VIII. §. VI. T. I. Opp. p. m. 19. Ac quod, inquit > ad *fudaos iftos attinet ad illud tisque tempus , quo ex Babylonica Jervitute re- verfifunt , bos & prophetas ti 1 prophetarum libros hahuerunt. Primus eft, - atque hccc funt - '. volumina, qiue Jmlzis Jitnt concejja divinitus, qu£ ad XXII. pro literarum , qittc apud Ebr&os funt, mtmero rediguntur. Sunt alii duo libri> quos il!i pro dubiis habent, nimirumSira- chi Zf Salomonis fapiemia, prater alios quos- dam, qui apocryphi, hoc eft, obfcuri dicuntur. Et Hbivfc ponderibus menJ'.$.IV.T.\l.0pp.p.m.i62. & 163. Ita duo & viginti libripro literarum he- hraicarum numero cenfentur. Quod enim ad duos illos attinet, qui verfibus diftintli funu Salomonis videlicet Sapientiam, qu<e panaretus infcribitur, & Jeju filii Siracb librum %efit nepotis, qui fapienticelibrum bebraice fcripjit f quem nepos ejusgr<ece reddidit, tametfi utiles ac fruEtuofi Jint, in fcripturarwn mtmerum tie- quaquam referri folent.
GREGGR.IVS Nazianzenus, qui etiam fec. IV. floruit, carm. de veris & germanis fcript. libris T. II. Opp, p. m, 98. fequentem canit in lrsocfum:- At

De libris apocrypfiis. 151
At tua ne libris jallatur mens alienis,
Cnamque afcriptitii multi falfique vagantur,)
])unc habeas certum numerumame, letlor amice.
Bijfeni libri veterisjunt feederis , omnes
btftorici, - - - -
quinque metris conflant,
quinque prophctarum funt libri rurfus in uno,
bijfenivatesjuntjuncti.
- - - Sunt btec omnia divinae germana volumina chartm, quicquid prteterea eft, baud inter certa locan-
dum.
grzc. ei 7' 7*7«" » X* ev yvyj<rtoiq.
AMPHILOCHIVS, Gregorii <rvyx$ovos, inep. deftudiis recieformandisjambico carminefcri- pta p. m. 13 z. Non tuto, inquit, cuivis efe credendum libro, qui biblicipran&men augiiftum j erat, quandoquefalfo nominati funt_ libri,
Ut ergo liquido hos noris , tibifingulos divinitus injpiratos nwnerabo libros, primumque prijcifaderis fcripta eloquar,
Atque bic faerarum literarum Jit canon cer-
tifimus a. 7- X.
HIERONYMVS , magnum illud feculi IV. lumen, praef. in libr. Regum , Jeuprologogaleato T. III. Opp.p. m. 12, Quoniam, inquit,. viginti duo eleinenta funt, pcr qu<e Jcribimus bebraice,
- - - ita XXIhvoluminaJttpputantur ,qui- bus quaji literis & exordiis, in Dei dotlrina tcnera adbuc & la&ensvirijufticriiditiirinfan- tia. p. 13. Hic prologus fcripturarum quajiga-
K 4 leatum

1$2 Pars h Secl II
leatum principium , omnibus libris, quos de bebrao vertimus inlatinum, convenire poteft, ut farevaleamus, quicquidextrahoseft , interapo- trypha ejje ponendum. Igitur Sapientia, qute vulgo Salomonisinfcribitur ;., & jfeju,filii Siracb liber, & ^uditb & Tobias - - nonfunt in tanone.
p. i6.pr<ef. in Tobiam. Exigitis, utlibrum tbaldito fermone confcriptum ad latinum ftilum trabam, librum zttigue Tobite, quem Ebrtei de tatalogo divinarum fcripturarum fecant. - Arguunt enimnosHebrteorum ftudia,tf imputant nobis, contra fuum canonem latinis auribusifla transferre.
p. j 6.b.prtef.in jftidith. Auctoritaslibriju- iith ad roboranda illa , qu& ad contentionem ve- niunt, minus idonea judicatur.
p. r 8. prtef. in proverbia Salomonis. Sicut ergo 3iidith& Tobitetf Maccabteorum iibros le- git quidem ecclefia ,fed eos incanonicas fcriptu- rasnonrecipitffic& htec duovolumina, nimirum librum Sirachidis & Sapientiai legat ad cedifica- tionem plebis, non ad autloritatem dogmatum ecclefiaflicorum confirmandam.
p.20. praf.inDanielem. Datiielapud Ebrceos tiec Sufanntehabet biftoriam, necbymnumtrium puerornm, nec Belis draconisfahilas, quas nos, quia in toto orbe difperfefunt, veru antepofito easquejugulante fubjecimus. Patres concilii Laodiceni, hoc ipfo feculo can. ?9. editionis Gundling. p. 4fi. ftatuunt: Non oportet ab idiotis - libros, quifunt extraca- noneniy legere, nifi folos canonicos N. & V. T. Qute autem oporteat legi, btecfunt ».% X. cano- nici autem libri, quos enarrant, funtilli, qui in codice ebraico exftant.
Aucior

De libris apocryphis. 153
Au&or Synopfeos S.S. quae exftat in opp. Athana- fii fenioris p. m. f8- Scriptura, inquit, libros habet non infinitos, fed finitos, ac certo canone comprehenfos, &veterisquideminftrwnentifunt ifti: Genejis &c. & enumeratis illis libris, qui nobis canonici funt, addit: Sunt itaque cano- nici veteris inftrumenti libriviginti duo, literis hebraicis numero pares. Totidem enim apud Hebrzos funt literarum elementa, prater iftos autemadhuc funt alii ejusdem V. T.libri, non canonici, qui catechumenis leguntur. Sapientia Salomonis, - Sapicntia$efu,filii Sirach, - Efther, - $uditb, - Tobi<e - tftotqui- dem funt & ejusmodi cum in canone, tumextra canonem V. T. libru
RVFINVS, Hieronymi a-vyxgovoc expof. Symb. Apoft. quse exftat T. IV. Opp. Hierony- mi p. m. 76. Et ideo, inquit, qu£ funt N. & V. T. volumina, quafecundummajorumtra- ditionem perSpiritum S.infpiratacreduntur, ecclefiis Chrifti tradita, competensvidetur hocin loco evidenti nwnero, ficut ex patrummonumen- tis accepimus defignare, & enumeratis libris, qui nobis canonica funt: In his concluferunt numerum librorum V. T. - Sciendum tamen eft, quod £f alii librifint, quinon canonici,fed eccleftaftici a majoribus appellati funt-, ut eft Sapientia Salomonis, & alia Sapientia, qitte di- titur filii Sirach. - - Ejusdem ordinis eft libellus Tobi&tf Judith » Machabaorum libri - - qu£ omnia legi quidem in ecclefiis volue- runt, non tamen prqferre ad auBoritatemexhis fidei confirmandam. - H<ec nobis a patribus tradita, opportunum vifum eft hoc in loco defi- gnare ad inflrutlionem eorum, qui prima fibi K $ ecclejw

154 P flrs I- Sedt. II. de libris apocryphis.
ecclefitz ac fidei elementa fiufciphmt , ut ficiant, ex qnibusJibi fontibus verbi Dei hauriendafint pocula.
Ex quibus teftimoniis quam luculentiflime con- ftat, quod canon V.T. proutapud Judaeos eft, in ecclefiaChriftiana primaeva fineullaadditio- ne receptus fuerit, f quod doitores ecclefiae - Chriftianae, qui prioribus feculis floruerunt, non alios libros pro canonicis habuerint, ac illos, qui in codice ebraico proftant. Et no- tari meretur, quod docliflimi inter Romanen- fes viri fateantur, veteris ecclefiae Chriftianae, qua vetus Teftamentum, canonem eundem fuifle cum canone Judaeorum. Vid. P. D. HVETII demonftr. evang. T. I. prop. IV. de caiwne librornm fiacrorump. m. 473. AVGVSTINVS quidem L. II. de doctrina Cbrift. T. III. Opp. p. m. 2^ hos libros cano- nicos appeliat, at non in propria £f principali fignificatione, fed generaliori & minuspropria t qua denotantur libri, a fidelibus & piis profe- cli> antiqui & utiles, populoque in ecclefia praelegi digni, quia ad mores monitis &exem- plis formandos faciunt; refpicit Auguftinusad alteram claflem ax,avovit?w, qui prorfus rejeffi- tii erant; cum contra hi fententias aliquas e ca- nonicis defcriptas, & hiftorias ad ecclefiam Deipertinentescontinerent, ideoquefecundo jam feculo a quibusdam docloribus legi & alle- gari commendarique cceperunt, inde in qui- busdam ecclefiis poft canonicos praelegi, tum- Bibliorum volumini adjici, & denique canoni- corum nomine late & improprie appellari, re- clamantibns tamen aliis ecclefiae do&oribus. III. Appellatio. Vocantur hi libri 1.) Ap ocrypbij.tXibn abfconditi,rejeclaiiei,e canone
ex-

I
ParsI.SecUI. Membr.I.cTelibr. Judithac. 155
exclufi, namapocryphus eftvoxoriginegraeca, refpondens hebraicac funt vero Rabbinis iili libri, qui vel viriofe fcripti, vel aliis libris V. T. verecanonicis contrarii iunt. Unum fufficiat exemplum. In traciatu Tahnudico, cui titulus Sabbath, p. 30. b haec occurrunt.
rhmf nao rwh Dnssr» ytyp Studuerunt
Sapientes occultare, i. e. apocryphum facere librum Ecclefiaftis.
2. ) Hagiographi,TeCpe£\u profanorum fcriptorum,
prorfusfpuriorum, inutilium &reje6hineorum.
3. ) Eccleftaftici , quia tefte HIERONYMO T.
III. Opp. p. m. 18. ad plebis redificationcm in conventibus publicis lecli funt.
MEMBRVM L
DE LIBRO JVDITHiE.
I. Inscriptio. Gr<ecis appellatur laJW.9-, & Latinis libcr Juditb. . Eft autem Judith idem, quod r^JI? fndcza ,frmina confitens.
II. Avctor. Non conftat , quisnam hunc fcripferit librum,
III. Tempvs , qvo HlSTORIA CONTI-
GIT , QV}£ HOC LIP.RO DESCRIBITVR.
Si vera eft hiftoria, accidit poft captivitatem Ba- bylonicam. c. V. 18- 19.
IV. Tempvs scriptionis. Illudeftincer- tum. Antiquifiimus omnium, qui hujus libri mentionem injecit, eft CLEMENS ROMANVS in epiftola ad Corintbios I. edit. ITTIGH p. m. 9. nifi ilia interpolata eft.
V. LfN-

I56 Pars t Sedt. II. Membr. I.
V. Lingva. Probabiliter ab audore non he- braica neque chaidaica, fed graca exaratus eft, nam ORIGENES Refp. ad Africanum, edit. I. R. WETSTENnBaf.Kf74.pM.141. 142. deTobiam- quityzo s oportetfcire, quod Ebrcei Tobia non utantur, nec ,fudith, nec etiam fcripta illa vel inter apocry- pha ebraice habent , ficut ab ipfianet difcendo cogno- vimus, quo finedubio chaldaicam quoque linguara remotam voluit; & qui ante Hieronymum fcri- pferunt, graeco textu & verlione de graeca lingva traducla ufifunt. HIERONYMVSquidemp7^/i in hunc librum Opp.T. III. p. 16. teftatur, chaldaico fermone fcriptum effelibrum Judith, at nondicif, quod primitus ea lingua fcriptus fuerit, neque ullusanteHieronymum chaldaici textus meminit, & propterea chaldaicum illud exemplar nonaliter ac verfio graeci textus confiderari poteft. Exftat verfio Syriaca, JEgyptiaca, Ebraica, quae arecen- tiore Judaei cujusciam manu proveniffe videtur.
VI. Argvmentvm. Defcribit Affyrios viflos per calliditatem Judithae, cujus genealogia traditur c. VIII. 1. Neutiquam vero probabile eft, res in libro Judithae memoratas veram efle hiftoriam,nam Jofephus, magnificus ille gentis fuae praeco, & laudis ejus eupidiffimus, illius non me- minit, neque ulli temporum articulo cohvenit. (1) Non ilti, qui captivitatem Babylonicam ante- cefftt, nam c. V. r8- 19. (graec.) narratur, quod Judaei ante annos aliquot in captivitatem abducli fint, & hoftes illorum templum folo aequarint, tk quod Judaei nuperreverfi ex captivitate, iterum Hierofolymam poffideant; pontifex Jqjakim f. Eliakim <rvyx<;ovoq fuit Nehemiae, fiquidem alius ejus nominisinter pontifices maximosnonoccur- rit; Neh. XII. 2<s. omnia gefta feruntur aufpiciis
non

De libro Judithar.
157
non regis, fed poncificis vel optimatum; c. VIII. 18. (graec.) refertur nec tribum, nec familiam, nec populum, nec urbem aetate illa deos manu fa&os adorafle^ & c. XVI. 23. 2f. (graec) Judi- tham manfifle in domo viri fui annos CV. .& in omni fpatio vitae Judithae neminem Ifraelem per- turbafle, neque poft mortem ejus annis multis; & certe tam rnagi?ifica populi Judaici liberatio in libris Regum vel Chronicorum nequaquam prae- termifla fuiflet; neque (2) illi tetati convenit, qu<z captivitatem Babylonicam complexa £5* confe- cutaeft, nam ante folutam captivitatem templum vaftatum fuit, illud autemhoctemporejam rurfus exftruclum fuifle, ex c. IV. 2. n. 12. (grsec.)con- ftat. Sed & regno Aflyriorum jam dudum, & Medorum fub finem captivitatis finis impofitus erat, fiquidem Darius Medus & Cyrus Medis, Aflyriis & Babyloniis imperarunt, quorumfedes regia Sujis vel Babylone fuit. Quod vero Nabu- chodonofor non unus ex ducibus regis Perfarum fuerit, patet ex c. VI. 2.4.
LVTHERO propterea eft dvama aliquodf srqt^fut facrum a pio quodam hominc effictum, &GRO- TIVS putat, hunc librum fcriptum efie,cumpri- mum Antiochus in Judaeam veniflet, templonon- dum per idolum polluto, in huncfinem, ut Judaei fpe divinae liberationis confirmarentur, & eft ipfi WVfi gens Judza i Bethulia '?N""^a templum ; gladius inde egrediens preces Janctorum; Nabu- chodonofor Diabolus; Aflyria faftus; Holopher- nes_ W!J nsbn i. e. lictor ferpentis f minifter dia- boli Antiochus ; Judith, formofa quidem, fed vidua Judaa ab omni auxilio dejerta, & Joachiin Deus eft furrecturus; Jperarunt, inquit, pnfore, ut Antiochus Deo peenas daret , quemadmodum etiam dedit. Cele-

158 Parsl. Membr. I.
Celeberrimus I. F. BVDDEVS Hift. Ecci V. T. T. II. p. 6i9.ineaeftfententia, hiftoriam Eftherse fifHs tamen nominibus, in dramate hoc facro re- praefentatam effe. Videtur, inquit, auctor tibri Sfuditb, bifloriam Eftberz pr<e oculis quodammodo habuijje , & eam in quibusdam imitari voluijfe^ adfeftum Purim, ob liberatos atruculentis Hama- nis conjiliis $ud<eos inftitutum allujijfe. Et fane ha?c fententia magna fimilitudine veri gaudet. vid. J. J. SCHMIDT Hiftoricum Biblicum p. 7 y 3.
VII. Scopvs. Docere, Deum fuo tempore adeffe invocantibus fe, & contra opibus&viribus fuis fretos deprimere, & non licitum effehomini, auxiliodivino fignatumtemporis articulum ftatue- re, fed patienti animo exfpeclandam effe horam falutis.
VIII. NiEVI SEV ERRORES , QVI HOC
libro continentvr. Laudatur faci- nus Simconis & Levi, Deoque ceu auctoriadfcri- bitur, c. IX. 2. fqq- quod tamen a Spiritu Sancto damnatum legimus Gen. XLIX. s-7- & homici- dium, lenocinium, mendacium, perjurium, & impia divini nominis profanatio Judithae celebra- tur, c. IX-XI. XIIL XVI. quamvis vero hic liber quibusdam noevis fcateat, leftu tamen digniffimus eft, liquidem haudparum aediricationislegentibus fuppeditat.
IX. PARTITIO. Siftit
I. Holophernem betlantem. c. I-VII. H. Devictum, c. VilI~XVI.
(.
MEM-

Membr. II. de libro Sapientix. 159
MEMBRVM II.
DELIBRO SAPIENTIiE.
I. INSCRIPTIO. Gruecis infcribitur 20$«* 2*- Aa^av, & Latinis Sapientia Salomonis , quam appellationem obtinuit, quia Salomo loqucns inclucitur.
II. Avctor. Quod Salomo hunclibrum non compofuerit, patet ex cap. XV. 14. coll.iReg. IV. 20. 21.24. 25. & e vocibus, qus fe ad cer- tamina Grxcorum, Salomonis tempore longe recentiora referunt,cujusmodi funt «recjto^o^av, coronam, qua vidlores donabantur, geftare; 7roi>v7reveiv , corona accepta cumpompa & gloria incedere; ojyuv^ locus defignatus ad certamen currendi f. jfadium ; «tS-Aov, pracmium viclori deftinatum; fyafieveiv , prxmium victori con- ferre.
In eadem fcntentia funt HIERONYMVS & AV- GVSTlNVS ; nam Hieronymus prtef. in prov. Salom. T. III. Opp. p. m. 18- Fertur, inquit, & alius Pfevdepigrapbns , qui Sapientia Salomonis infcribitur. Augujlinus T. V. Opp. in jpeculo p. m. 9^7. Duo, ait, funt, liber Sapientia?, & Si~ rachidis, qui Salomonis a pluribus appellajitur, propter quandam, ficut exijlimo, eloquii fimilitu- dinem, nam Salomonis non ejje, nihil dubitant qui- que dotliores.
HIERONYMVS pr<ef. in prov. Salom. T. III. p. m. ig.a nonnullis veterum lcriptorum, h e trium priorum a Chrifto nato feculorum, hunc librum PHILONI JVMO tributumfuifle, memorat, 6V
quod

160 Pars l Sed. II. Membr. II.
-——-—,--.— i.
quod per hunc Philonem Judaeum Alexandrinus ille, qui feculoprimopoftChriftumnatumfloruit, intelligendus fit, in aprico eft, nam praeter illum Alexandrinum alius Philo Judaeus ante vel circa tempora Chrifti & Apoftolorum non exftitit. Vixit quidam PHILO, qui fenior dicitur, ante Chrifti tempora, fed illum ethnicae religioniaddi- aum fuifle, ex L. I. JOSEPHI contra Apionem conftat, fiquidem illum inter profanos hiftoricos refert; & quod Philo ille fenior non auaor fit hujus libri, variae poftulant rationes, nam auaor omnis generis idololatriam, tanquam rem ftoli- diflimam fingulis fere paginis damnat, gentilium cultui Judseorum Deumcolendirationem praefert, illos folos Dei popuIum,fanaosque ejus filios nomi- nat, &perhibet, feex Judaeisortum efle, c. XII 6. quapropter nemo veterum hunc librum Philoni illifeniori tribuit. Qvioe cum ita fint, PHILO- NEM, Judtzum Alexandrinum,a.u&orem hujus libri agnofcimus,& in hac fententia confirmamur, in me- moriam revocantes ea, quaetempore Philonis Ale- xandrini acciderunt, &illa conferentescum effatis hujuslibri. Namimperante CajoCaligulaMgyptu, &praefes RomanusFlaccus, ftatuas imperatorisin profevchas Judaeorum inferri & coli voluerunt, unde caedes&rapinoeortaefunt, &tetraJudaeorum fecuta eft opprelho; tandem terni ab utraque parte legati deleai, & ad Cajum mifli funt. Gentilium legatorum prineeps fult Apion , & Judoeorum Philot ac Apione Judoeos variorum fcelerum arguente, ac proecipue illos culpante, quod imperatorem debito non profequerentur honore, imperator Philonem, parantem gentis ^uae caufara perorare, repulfum juflit abire, ac ea fuit temeritate & im- pietate, ut ftatuas fuas in omnibus profevchis Judoeorum collocaverit, &tcmplumHierofolymi-
. tanum,

De libro Sapientiar. l6l
tanum, quod huc usque inta&um permanferat, in templum fui nominis commutaverit. Vid. JOSEPHI A.,% L. XVIII. c.X. p. 639- &EV- SEBIl H E. L. II. c. V. Quaeoptimeconfpirant cum effatis hujus libri; conf. c. I. i. 6. 9- r 1. III. 4-8- V. i. VI. 1-11. 22-27. X. 4-20. XI. XII. 2-u.r3.fin. XIII. 10-fin. XIV. 8-12. 15-21. XV. 8. rg. 1T - 18. XVI. i<5. 2E XVII. 2. XVIII. 7. XIX. 2 t .Praccipue notari meretur c.X V. 14. inimici, inquit auclor , populituiopprimentes illum\ quod vero per illos Romanos & /Egyptios intelligat, luce meridiana eft clarius, nam refert de inimicis v. if. quod omnia idola gentium in Deorum nu- mero reponant, quod de nulla alia gente, quam Romana, intelligi poteft, & v. 18. 10. c. XVI. XVII. XVIII. XIX. yEgyptios refpicit; ex illis autem, quae fupra dictafunt, patet, quod tem- pore Philonis non folum Romani, fed &/Eizyptii Judseis_quam maxime infefti fuerint, eosdemque oppreflerint. Vid.S. R.DAN. SALTHENII Dift: de autlore libri Sapiemia, hab. Regiom. 1739.
III. Tempvs, c^vo SCRIPTVS EST. PlO- babiliter anno ser. vulg. XXXIX. confignatus eft, namlegatio PhilonisadCaium contigitannotertio imperii Caji. Vid, JOSEPHI A. L XVill.c. IX. X. & XI. p. 639. faq. Annus tertiusautemCajire- fpondet anno aer. vulg. XXXIX.Vid. Tab. Chr. N. T.
IV. Lingva. Scnptuseftlingvanonhebraica, fed grxca, nam HIERONYMVS praf. iu Prov. Sapientia, inquit, apud Ebraeos nusquamcjt , quin £f ipfejtilusgr&cam eloqwntiam redolct ;&iecundo jam feculo CLEMENS ALEXANDRINVSgrscco textu eftufus. Conf. STROM. L. Vl.p.m. 669.& Sap. c IV. 17. fqq. V. 3. Exftat veriio arabica, sepy- ptiaca & fyriaca. R. MOSES N ACHM ANIDES, qui fec. XIII. floruic, refert q\iidemp?-ol.comment.
L in
- ' \

162 Pars I. Se&. II. Membr. II.
in Fentat. quod chaldaicum exemplar oculis fuis viderir, at alii jam obfervarunt, quod potius fy- riacum exemplar fuerit.
V. Argvmentvm. Agit de officio princi- pum, de affliclionibus piorum, de felici illarum exitu, de vita aeterna, de fupplicio impios ma- nente, de ftatuis & idolis, eorumque inventione & cultu, de malis, quae Deus olim yEgyptiis itn- mifit, &de fapientia vera falfaque, ac utriusque origine & eflectibus.
VI. Scopvs. Illeeft, ut ./Egyptii exemplo majorum deterriti, ab iniquiflima oppreflione Judaeorum defifterent, & veram coeleftem Sapien- tiam ampleclerentur; Judaei vero fpem & fidu- ciaminDeoreponerent, nonignari, majoresfuos, graviora in /Egypto olim mala perpeflbs, Dei auxilio liberatos efle.
VII. NiE Vi. (i) Ifraelitas c. X. 26. vocat mrefifAd. afiefi?r}pv , conf. Deut. XXXII. 5, (2) MeJefA-^vxaa-iv C VIII. 20. aiTerit. (3) Mofl concradicit. c. XVI. ar. coll. Exod XVI. gi.Num. XI. 8 (4) Tenebris iniEgypto, fpeclra, fibilos, fragores horrendos, aliaque id genus permifta fuifledocet, c. XVII. 3. fqq. de quibus in Iibris Mofisaltum eftfilentium. (0 Salomonem regem fe fimulat, c.IX.7.8. (6)Natisexthoro illegitimo falutem seternam fimpiiciter denegat. c. III. 16-18. conf Ezech. XVIII. 10.2Sam.XIL 23. Attamen hic liber ob multa praeclara & eleganter dicla, le- ctu digniflimus eft.
VIII. Partitio, Tradit
I. Adhortationem ad fapientiam ample&endam. c. I-VI.
II. Verae fapientiae originem, & adminiculum ejus confequendoe per preces. c. VIMX.
III. Laudem fapientise multis exemplis illuftra-
♦ tam»

Membr. III. de libro Tobiac.
163
tam,varia argumenta contra idololatriam gen- tium,& Dei judiciaadverfusinfideles. cX-XIX.
MEMBKVM III
DE LIBRO TOBIjE.
I. Inscriptio. Grxcis infcribiturT«/3<r,&Z,tf?r- nis liber Tobi£. Eft autem Tobianomen origine ebrseum, denotans bonitatem Dei, f. Deus efl bonus*
II. Avctor. Ule eft incertus; probabile vero eft, utrumque Tobiam, faltem alterutrum, rei fummam primum confignafle, eamque, cum ab agnato quodam extrema adjeclaeflent, deinde, & fortafle diverfo tempore, a diverfis fuifle expoli- tam, & nonnullis ficlionibus dilatatam. In mukis momentis enim veritatemfaclifubefle, verofimile eft, qucc vero progreflu temporis & Tpbist pofte- ris, autejus amicis, authelienifta quodam,fabelIis illis de daemone Afmodaeo & de angelo Raphaele exornata, autpotius depravata eft, cui fententiae quoquefavent angeli boni&mali nomina, adrem exprimendam efficta, nam Rapbael denotatmedi- cum f. medicinam Dei, Azarias, cujus filium fe efle perhibuit, auxilium Domini, & Afmod&us deftruetorem f perditorem.
III. Lingva. Scriptus eft ab audore non he- braica, nec chaldaica, fed grceca lingva, nam ORIGENES Refp.adAfr. edit. Wetfl. p 241. 242; de Tobia, inquit, nos oportet fcire, quod Ebrtei Tobia non utantur, nec 'f-uditb, nec etiam fcripta illa, velinter apocrypba, bebraice babem, Jicut ab ipfismet difcendo coqnovimus ; & nemo ante HlE- RONYMVM chaldaici textusmeminit, fedgraeca editioa Patribusailegatur; lmo, graecaeriitiochal- daica in hiftoricis uberior eft, & i\ Origenialiqua chaldaici textus notitia fuillct, illud f*ne non ta-
L 2 cuiflet.
V

tty Pars I. Sed. II. Membr r III.
cuilTet. Negari nequit, quod HIERONYMVS hunc librum ex chaldceo in latinum ferrnonem, &quidem unius diei ipatio, transtulerit, vid. ejus pr<rf. in Tob. T. III. Opp p. m. 16. illud exemplar autem tantum verlionem fuifle, ex didis confici- tur, & oinnes concedunt, illam chaldaicam edi- tionem periifle. Exftat verflo fyriaca , qua? ex graeco textu manavit, tethiopica,- armenica & he- braica gemina , quarum unam a quodam religioni Chri ftianx addifto, ex verfione latina, exerciti i gra- tia,translatam MUNSTERVS, &alteram PAV- LVS FAGIVS edidit. Pontificii ipficoncedunt, nullum ebraicum Tobiae exemplar effe avtenthi- cum. LVTHERVS latinam verfionem Hierony- mi > a grseco textu valde difcrepantem, germanice transtulit, quiailla nonnunquam praj grseco textu in moralibus abundat.
IV. Tempvs, qvo scriptvs est. Pro- babiliter fub finem feculi primi poft Chriftum na- tum literis confignatus eft, nam ante hoc tempus nemo illius meminit, non ita diu ante Hierony- mi tempora nequidem inter apocrypha Judaeorum exftitit, ac Jofephus ejus in libris fuismentionem non injicit. " ,.
V. ./Etas HrsTORi^. Contigemntea, qua; hoc libro narrantur, tempore captivitatis Affy- riacse. c. I. 2. II. i y.
VI. Argvmentvm. Defcribitur Tobix fenioris & junioris curriculum vitae, & traditur fimul imago pii conjugii. Senior appcllatur Tu(3tr , & junior Ta@tus.
VII. Scopvs. Sub hiftoria falubria prxcepta jucunde & fvaviter inftillare, & inprimis oftendere,
quod

Delibro Tobiac. 165
quod Deus fideles affliclos tandem confoletur, & ab omni illos liberet malo.
VIII. N-evi. (1) De angelo Raphaele refertur, quod dixerit, fe efTe ex filiis Ifrael &c. (grsec.) c. V. 12. VII. 3. & Cgerm.) c. V. 7.19. VII. 4- aft angeli boni mentiri funt nefcii. (?.) Nomina: Ra- phael & Afmodgeus talmudicas fabulas redolent. (5) Medicina a Raphaele commendatafuperftitio- nem & magiam fapit. c. VI. (graec.)^. fqq. & (germ.) 8-10. 20. conf. Matth. XVII. 21. (4) Raphael, c. XII. 12. if. uniu fum , inquit, ex VII. illis angelis, qui adftant ante Dominum, & orationes piorwn Deo offerunt > aft hoc Chrifto, mediatori noftro, in S. Scripturauniceadlcribitur, Rom. VIII. 34. 1 Joh. II. 2. &verbailla: Sum ex VII. illis angelis, qui adftant Domino, fabulamfa- piunt Judaeorum, fingulis exVII. illis angelis fingu- losdiestribuentium.Conf.Dan. VII. i-!. (f) Quas deeleemofynis perhibentur c. XILpugnant cum Rom. III. 20. 28- (6) In graeco textu, c. XIV. 4. 8- provocatur ad prophetiam Jonae, eamque in Ninive delenda impletumiri afieritur, Jonce vero prophetia plane non fpeclat ad everfionem hujus urbis, quae aliquot annis poft Hierofolymae exci- diumcontigiflelegitur. Non Jonafed Nahum hanc everfionem praedixit. (7) In latina editione, quam Pontificii canonicam, graecaeque prceferen- dam, judicant, c. III. 7. Sara dicitur habitalfe in Rages, civitate Medorum, contracIX. 3. angelus Tobia2 comes, cum ad locum illum, in quo Sara habitabat , venifiet, rogatur a Tobia» ut vadat ad Gabelem, in civitatem Medorum Rages diclam. (8) In latina editione conciliari nequeunt c. XIII. 11. 12. XIV. 7. cum c. I. 1. XIV. 2, fed invenimus anachronifmum annorum L 3 - minimum

l66 Pars I. Secl II. Membr. IV.
minimum LVIII.Deportatusenim eftTobiasaSal- manaffare anno VI. Hiskise, a quoanno ad con- flagrationem templi, anni CXXXIII. effiuxerunt, Vid. p. f\>l ^9. Complcvit vero Tobias tarttum annos CH. mortuus itaque eft ante deftruclionem templi. Ob hos autem nsevos hic liber minime planerejiciendusautcontemnendus, fed potius ob egregia, quas in illo reperiuntur, fedulo evolvendus eft. IX. Partitio. Defcribitur Tobise junioris vitse
I. ingreflus, c. I-IV.
II. progreffus, V-XIV. i-if.
III. egrefliis, v. 16. 17. five
1.) Hiftoria vitaeTobiae fenioris & junioris. c
I-XIII. 70 Obitus. c. XIV.
MEMBRVM IV.
DE LIBRO SIRACHIDIS.
I. Inscriptio. Ab argumento 2o<^«» 2e^«%» Sapieniia Sirachidis infcribitur. Vocatur etiam Ecclejiafticus, f ad imitationem £eclefkfta* Salo- monisy £ quod probabilius, quia in ecclefiafre- quenter kctus eft ad plebis sedificationem; & ir&vag stos, thejburus omnium virtutwn.
IL Pr^efatio. Grjcco textui duplexprarfatio prsefixa eft. Prior profecla eft ab ignoto aliquo hujus libri editore, pofterior vero a Jefu Sira- chide.
III. AvCTOR. Ex libri prologo liquet. "^efum feniorem, qui fub Ptolomaeo Lagi vixit, au# uem cfle hujus Iibri, eumque hebraico fermone confi- gnafle, Jefum vero juniorem, feninris nepotem,
ab

De libro Sirachidis, 167
ab avo fuo Jefu,Jefum, & apatreSirach, Sirachi- dem diclum, c. L. 29. illum ingrsecumtransculifle idioma. Anno XXXVIII. regis Evergetae,qui vel ett annus, quo Jefus Sirach fub Ptolomaeo Evergete in ^Egyptum venit, vel ex quo avus ejus hunc li- brum confcripfit s aut vitae Sirachidis junioris, nam Ptolomaeus XXXVIII. annos regimini non praefuit; ex eodem autemprologoconftat, neque auclorem, neque interpretem fuifle prophetas, nam interpres auclorem avum fuum a Mofe & prophetis diftingvit, ex iisque fua petiine refert, ac veniam poftulat, fi hebraicas fententias in lin- gvam graecam non ita commode verterit, quod cum Qto7rveu?icL conflftere nequit. Proftat verfio fyriaca, arabica & segyptiaca, ebraicum vero exemplar hodie non exftat, & de verfionevulgata obfervandum^ quod totas fententias huc illuc in- farferit, & graecum textum deferuerit.
IV. N^evi. (1) Docet, quod erogatio ftipis deleat peccata. c. III. 33. (gr.) 30. III. 20. 28» conf. Rom. III. 20. 28. (>) Verba Prov. VIII. n. de fapientia incrcata intelligit de creata quadam fapientia. c. XXIV. 12. 14.
■ (3) Samuelem ipfum lamise artibus ab inferis evocatum, Sauli apparuhTe exiftimat. c. XLVI.23. coll. t Sara, XXVIII. 6. (4) Verba Mal. IV. u de Elia ipfo exponit. c. XLVIII. 10. rr. conf. Matth. XVII. 10-13. Interim egregius fane eft liber, inquo benedigefta, & inufumpar3eneticum relata ac dilatata funt, qu3ecunqueejusdemauclor e fontibus Mofis & prophetarum haufta, pia me- ditatione fan&aque praxi ipfe in fuceum quafi & fangvinem converterat; nilfere admoresforman- dos utilius fcribi poteft.
V. Argvment vm. Tradit praecepta & mo- nita egregia, fanftamque vitam patrum.
L 4 VI. Sco-

• \
168 Pats I. Seft. II. Membr. V.
VI. Scopvs. Omnes homines, inpri-misvero juventutem majori cognitione verae fapientiae im- buere, & ad emendandam vitam excitare.
VII. Partitio. Continenturhoc libro h Variaeregulae.c.I-XLII.
II. Exempla, c. XLIII-L 1-28-
una cum conclufione. v. 29-LI-fin.
MEMBRVM V.
DE LIBRO BARVCHI.
I. Inscriptio. Illa eft Bagxx, quod nomen origine ebraicum denotat benedictum; verfionis vulgatae titulus eft prophetia Baruchi.
II. Avctor. Barnch, filiusNeriae, c.1.1. non vero amanuenfis ille Jeremiae, (Jer. XXXVI. 4. XLV. 1.) hic enim cum Jeremia ^Egyptum adiit, (Jer. XLIII. 6.) ille vero in Chaldaea vitam trans- egit. (c. L 3. 4-) Quis quoque fibi perfvadebit, Baruchum graece potius , quam ebraice , hunc librum fcribere maluifle ? graece enim fcri- ptumefle, ex ftilo, ex ebraifmo nihil trahente, liquet. Accedit, quod nemo veterum ebraici textus meminerit, & HIERONYMVS teftetur praf.mjferemiam T.III.Opp. p. m. 17. hunc librum apud Ebraeos nec legi, nechaberi; notandumquo- que, quod auclor, c. VI. 3. per feptem generatio- nes intelligat annos LXX. Hebraeis enim gene- ratio non eft fpatium X. annorum. Exftatverfio arabica, fyriaca &aethiopica. GROTIVS in ea eft fententia, hunc librum, additamenta Eftherae, & hymnum fociorum Danielis rhetorica elfe exerci- tia piorumquorundamhelleniftarumj quiornandis
veris
/

De libro Bamchi. 169
veris hiftoriis ea fcripferint, quse illis temporibus probabiliter diciaut fcribi potuiffent. Vid. ejus annotata ad Eftheris adclitamenta.
III. NjEvi. (i) Baruch, qui non Babyloneni fed in yEgyptum fccontulit, Jer. XLlII. 6. teftatur, fe hunclibrum Babylone compofuiffe poft ever- fionem Hierofolymorum. c. I. 1. (2) Refert, Hie- rofolymam incenfamfuiffe, fceptrum tenente Je- chonia, aft iliud regnanteZedekia accidiffe, patet ex 2 Reg. XXIV. XXV. & Jer. LII. 11.12. (3) Prorketur, c. I. 3. 4. fe librum fuum legiffe, Je- chonia & populo toto, imo & potentioribus, filiis principum & fenioribus ad lectionem libri hujus audiendum coaclis, at quis credet, Babylonios permiffuros fuiffe, totum populum, feditionibus obnoxium, prope regem fuum in carcere deten- tum.cogi? & quis nefcit» quod populus Judaicus in Babylonia difperfus fuerit.? (4) Sacerdotibus Hierofolymam pecuniam miflam ait, utproctipti- vis Judaeis facrificia oiFerrent, c. 1.6. 10. tunctem- poris autem nec templum nec altare fuit. Conf. v. 1. c. II. 16. Thren. \L6.7. Interimhicliberje- cludignuseft, namftimulos additadpcenitentiam, modumqueejus, quantuminprimis adveramcor- dishumiliationem, exhibet, & inepiftoja Jeremise annexa idololatria graphice depingitur.
IV. Argvmentvm. Baruchepiftola, nomi- ne captivorum Judoeorum in Chaldcea, ad i!los, qui Hierofolymae degebant, mifla, & in omnibus conventibus facris, tk diebus feftis publice pvxlc- genda, Judaeos fratres fuosexcitat, proprium, & illorum, qui captivi in Chaldaea detinebantur, afrli£tum ftatum Deo fubmiffo animo notum fa- cere, ejusque finemferiis precibus impetrare, ex quo fimul fcopus hujus libri elucet.
L 5 V. Par-

/ . I
170 Pars I. Sea. II. Membr. VI.
V. Partitio. Comprehendit haec epiftola poft exordium, c. I. i-io.
I. excitationem ad preces ad Deutn fundendas,
V. I 1-12.
II. precesipfas f deprecationem. c. I. if-V. i-fift.
VI. Appendix. Illa eftepiftola a Jeremia ad Judseos in Chaldaea mifFa, in plerisque codicibus fextum libri Baruchi caput conftituens, & conti- nens inve£tivam in idololatriam, & cultus unici Dei commendationem. Jeremiam vero prophe- tam aucloremnon efTe, &exindepatet, quodnon ebraeo, fedgrsecoidiomate fcripta, quo, cur Jere- mias ufus fit,nulla, ne probabilis quidem ratio reddi poteft.
MEMBRVM VI
DE LIBRO L MACCABiEORVM.
I. Inscriptio. l\h eft Mcut>tctl3Mm appel- latur autem liber Maccabaeorum, quia res geftas Jude Maccabai , ipfiusque fuccefTorum, qui fra- tres ejus fuerunt, defcribit. Ceffit quidem &his inter Chriftianos cognomen Maccabsei, quod au- tem folus Judas ob fortitudiuem fuam MACCA- B/EVS cognominatus fuerit, patet ex i Maccab. II. 4. & ex teftimonio JOSEPHI Antiqv. 'Jud. L. XII. c VIII. p. m. 410. Nec obftat liber Maccabaeorurn, quem confignavit Jofephus, nam EVSEBIVS H. E> L. III. c. X. .Jofepbus, inquit, elaboravit opufculum , qu&d a nonnullis Maccabai- twn infcriptum cfl, eoquod certaminacontineat He- brmrum quoriindam-, qui, ut in Maccab<eorumlibris proditum eft,pro divinoNuminiscultufortiterpro-
pugnarunt.

Dc libro I. Maccabacorum.
pvgnarunt. Tribuitur quoque in libro Jofephi, cujusmentiofacla, aliis nomen Maccabaei, non au- tem in textu graeco, fed tantum in verfione Jatina. Reliqui, qui ad familiam Mattathjae pertinuerunt, D^30i>H CkafchmonfiifXsxHafmontzi, i.e.viriprinci' pes &optimates diclifunt. Nomcn Maccabrfi com- pofitumeiTevideturex HDD & -3 permeeft plaga, live percuflio Judaeorum apoftatarum & gentium Judaeis infeftarum ; aliis autem eft profternens ab arabico vel iOS. Simt, qui putant, vexillis loco tefierae militaris infertam fuifle vocem "CDO perliterasinitialesexExod. XV. 11. contracb.m,at alii adftruunt, vexilloJudaeleonemintextumfuiiTe.
II. AvCTOR. Probabiliter pontifex aliquis, autfacerdosadHafmonaeorum familiam pertinens hunc librum confignavit, quod autem propheta non fuerit, ipfe innuit, fiquidem teftatur, illo, quo fcripfit, tempore, prophetas a Deo non amplius datos efle. c. IV. 4.6. IX. 27. XIV. 41.
III. LlNGVA , q\'A AB AVCTORE SCRI-
ptvs est HIERONYMVS in frol. ga- leato fpr<ef.inHbr.RegumT.WlOpp. p.i g.teftatur, hunc librum a fe hebraice (i. e dialeclo, quae eo tempore inter Judaeos recepta, & fyro- chaldaica fuit) vifum fuifle, illa vero editio noftram aetatem non attigit. Exftat verfio fyriaca.
IV. N/evi. (1) Alexander M. regnum fuum divififle dicitur inter miniftros, cl. 6. 7. qux di- vifio neutiquam ab Alexandro, fed a fuccefibribus inftitutaeft. (2) Refertur c.I.n. quod Antiochus Epiphanes anno Graecorum ig^.inGraeciaregna- verit, aftamorte Alexandriadmitium usqueregni AntiochianniCXLVMI.nuxerunt Vid.p71.& "73. (3)Narraturc.VIIl.7 (graec.)S.T ^.i6.RomanosAntio-
chum

172
Pars I. SecL II. Membr. VI.
chum M.vivumcepiflb, regioneslndorum, Medo- rum & Lydorum eidem ereptas Evmeni dedifle, Romaefenatores 320. deftatureipublicae confuluis- fe,unique confuli fummam rerum demandatam efle, quae fingula a veritate hiftorica alieniffima funt. (4) Laudatur factum Eleazari, c. Vl.43.fqq quod tamen ex ambitione vana promanavit, & ab Avjoxetfta, non procul remotum fuit. Interim ta- men hic liber eft lectu digniflimus, &plurimum confert ad intelligendam prophetiam Danieiis, quae legitur c. IX.
V. Argvmentvm. Defcribitur hiftoria XXXIV. annorum, quae tradit res a Judaejusque fratribus fub fex Syriaeregibusgeftas. Annivero numerantur fecundum epocham Seleucidarum, quse incidit in annum M. 3694- Vid. p.71.
VI. Scopvs. Docere, quod Deus nondeferat fibi confidentes, fedillosin omnibus afflictionibus & anguftiis juvet, & parva manu magnas hoftium copias poflit profligare.
VII. Tabvla chronologica libri
t. ET 11. MaCCABjEORVM,
A.M.
3(594
Seleucui Nicanor anno primo Olymp. CXVII. (vid. DIOD. SICVLI Bibl. Hiftor. L. XIX. p. 717. & 117.) qui refpondet A. M. 3694. Babylonem recuperat, & poftea regnat A. XXXII. vid. VSSERII annalesp. 2.53.acabhoc anno efocha Scleucidarum , feu regni Gr&corum in libris Maccabaicis obfervata, initium capit. Inchoat autem hanc a:ram auftor libri I. Maccabscor. a -vcre f.mcnfe Nifan,a quo incipit Iegalis- Hebrseorum annus, Exod. XII. ». praxeptus, (conf. Efth. III. 7.) & auclor II. jibi Maccab. ac Jofephus juxta confvetum morem ab aurwnne anni U. C. 442. currente anno primo Olympiadis 117. xftatehujus anni incccptx. Vid. CAM.de SYLVESTRIS Chron.'
A.
Seleuc. 1
A.ab U.C. 44*
P- 69.

De libro I. & II. Macc*6aeorum. 173
A.M.
p. 69. Novus anmis & epocha Syro-Macedo num Lipf. 1696. p. 7'. 75- & VSSERII An- nales p. itf.
3725 Antiochus Soter fuccedit & regnat A. XIX. Vid.
EVSEBII Chronic. p. ni. JJs 3744 Antiochus II. Theus incipit & regnat A. XV
Vid. EVSEBII Chron. I. c 3759 Seleucus II. Cailinicns fuccedit & imperat A.XX
Vid. EVSEBII Chrcn. 1. c. 3779 Seleucus III. Ceraunus incipit & regnat A. III.
Vid. EVSEBII Chron. p. 3« 3732 Antiochus III. Magnus iuccedit & regnat A.
XXXVI. Vid. EVSEBII Chron. 1. c. 3818 SeUucus IV. l'hilopntor incipit & regnat A. XII Vid. EVSE13II Chrcm. 1. c.
Initium libri II. Maccabseorum.
3829 Seleucus niittit Heliotiorum Hierofolyniam ad di ripienduni temphnn. % Macc. III. 1. fqq.
3830 Anttochus IV. Epiphanes Antiochi M. fiiiuslucce- dit anno regni Grxcorum 137. 1 Macc. 1.11. & regnat A. XII. c. VI. >6. Vid. EVSEBII Chron. p. 36.
Initium Iibri I. Maccabxorum. 583<5 Antiochus eX-jEgypto reverfus, fnnt in Hicro- [olymitanos, $> temflum Jfo/iat, illudque ma- ctatione porcoruin profanum reddit, anno ■rtz Seleucid. 143. I Macc. I. 17. fqq. 3838 Amiochue anno Seleucid. 14; . omnibus gen- tibus fibi fubjeclis imperat eundem cuhum, nimirum Gracttnicum, 1 Macc. I. 45. fqq. & exftruitur abominatio defolationis, five abaptinaridum Jovis Olympii idolum fuper al- tare, & in civitatibus arx eriguntur. v. 57.
ft N- ,
Mattathias, Jjddx Maccabaei paterinfurgit con- tra Antiochtim Epiphanem, Apopulo prxeft annum I. 1 Macc. II. 1. fqq. coll. c. I. 57. & II. 70.
Judas Mattathiac fuccedit, iMacc. II. 70. III. !• & regnat A. Vl.Vid. VSSERII Aimal. p. 347. Antiochus in Perfidem proficifcitur, L\pa regni adminiftratore relicro, cum mandato de Judxis delendis. 1 Macc. III. 27-39. Judas templuin cum urbe receptum repurgat, & Deo denuo dicat. 1 Macc. IV. 36. fqq. 52. Antiochus V. Eupator fuccedit, & regnat A. II. I Macc.VI. 16. fqq. Vid. JOSEPHlAntiav.Jud,
Selc
3S39 3840
3841 3841
31 51 66
86
89
I2 S 13«
»37
»43 14 ■
146
»47
148
145
L. XII.

174 Pars % Seft. II, Membr. VI.
L. XU. c.XVI. p. m/411. &4Z2.&EVSEBII Chron. p. 38. Judas arcem Hierofolyma» obfidione cingit, at novi rcgis adventu, irrito incepto abfce- dere cogitur. i Macc. VI. 20. 32. Hicce annus fuit Sabbaticus. 1 Macc. VI. 49. 53. coll. v. 20. & c. VII. 1. Demetrius Soter SeleuciPhilopatoris filius, incipit tfcregnat A. XI. 1 Macc. VII. /. fqq. Vid. JOSE- YHIA.J. L.XUI. c. V. p. 432. EVSEBII Chron. p. 38. Nicanor, Demetrii dux in Judseam venit, & cum Juda congreflus, una cum cxercitu perit. I Macc. VII. 25. fqq. 43. fqq. coll. c. IX. 3. Finis libri II. Maccab;eorum, defcribentis hiftoriam XV. annorum. Jtuias auditisRomanorum rebus priclare geftis, fatdus cum illis init. [ Macc. VIII. I. fqq. Judas Bachidem, a Demetrio validis cumco- piis milTum, exigua manu aggreditur , at multitudine circumventus, & a fuis defcrtus, fortiter occumbit. i Macc. IX. 1. 2. 3. fqq. Jonathan fratri Judxinducatufuccedit, 1 Macc. IX. a8. fqq. & prxeft A. XVII. Vid. JOSEPHl J. L. XIII. c. XI. p. 446. VSSERII Aqnal. p. 3<S»-
Alcimus prscipit deftrui muros domus fanftae
- interioris, 1 Macc. IX. J4. & morbo corre- ptus, diem fuum obit. v. 55.
Alexander Veles f Bala , Antiochi Epiphanis filius, occupatPtolemaidam. iMacc.X. i.fqq. Alexander victo occifoque Demetrio occupat regnum, illudque tenet A. V. ac Ptolonni Philometoris regis ^Egvptii, filiam uxorem ducit. 1MaccX.48.fqq. 17. fqq. Vid. JOSEPHI A. 3. L. XIII. c. VUI. p. 437.
Hic annus numeratur primus regni Alexandri.
Demetrius, Deiiietriifilins, accepris mnltismer- cenariis militibus, ab infula Creta folvens, trajicit in Ciliciam, cujus rei nuncio Ale- xander valdecontriftatur. 1 Macc. X. 67«fqq. Vid. JOSEPHI A. J. L. XIII. c. VIII. p. 4«- Ptolomaeus cum ingenti exercitu in Syriam venit, fpecie quidem ut Alexandro prxfto effet, revera autem regnum ejus occupatu- rus. Uxorem quoque ejus Cleopatram, filiam fuam, Alexandro eripit, eandemque
A. Seleuc.
Demetrio

De libro I. & II. Maccaba-orum.
175
Demetrio Nicanori collocar. I Macc. XI. 1. fqq. Vid. JOSEPHI A. .7. 1. c Demetrins II. Nicanor, incipit reghare. 1 Macc.
XI. 19. fqq.
Simon Jonathani fuccedit. 1 Macc. XIII. 1. fqq Vid. JOSEPHI A. 7.L. XIII.C.XI.P.444.&446. & regnat A. VIII. VSSERII Annal. p. 3*8. "ryphon regnum occupgt, 1 Macc. XIII. 31. & regnat A. III. Vid. J0SEPHL4. Jitd. L. XIII. c.
XII. p. 447- . . . ,. r
Simon pnmo annoregiminis iuijummus Jacer- dos dicitur, dux&ptnceps Judaeorum, iMacc.
XIII. 41. 42. JOSEPHI A. J. L. XIII. c. XI. p. 445. & deinde populum regit A. VII. ex quo autem Jonathani fucceflit, Judxse prx- fuit A. VIII. Vid. JOSEPHI A. .7. L. XIII. e.
XIV. p. 448.
Antiochus Sidetes , Demetrii filius, incipit regna-
re. 1 Macc. XV. 1. 10. fqq. Johannes Hyrcanus Simoni fuccedit, I Macc, XVI. 1. fqq. *i. fqq. & impcrat A. XXXI. tefte JOSEPHO^.J.L. XIII. c. XVIII. p. 45 4. L. XX. c, VIII. p. 701. Hic definitliber primus Maccabxorum, hifto- riam annorum XXXIV. complexus, quam Jofephus deinde continuat. Arijiobulus, regio titulo fumto, regnat A. I. Vid.JOSEPHI^. L.XIII. c. XIX. p. 455. L. XX. c. VIII. p. 701. Alexander Jann&us, Ariftobuli frater, fuccedit, & diem fuum obit anno regni fui XXVII f. annis XXVI. expletis. JOSEPH. A. J. L XIII. c. XXIII. p. 4«3. Alexandra regni fumit gubernacula, & regnat A.IX. Vid.JOSEPHI A. ,7. L. XIII. c.XXIV. p. 465. L. XX. c VIII. p. 701. Hyrcanus, qui per omneilludtempus pontifica- tumtenuit, quoAlexandra regimini prxfuit fub initium hujus anni in pontificatu confir- matur, Hortenfio, & MetelloCretico CofT. JOSEPH. A. .7. L. XX. c. VIII. p. 701. L. XIV. c. I. p. 45g. qui eft A. U. C. 685- Vid. CAM. de STLVESTRIS Chronol. p. 236 Arifiobulus autem, frater Hyrcani, quiftatim pcft mortem Alexandrx regniim occupave- rat, victo Hyrcano illum ad privatam redi-
A.
Seleuc.
gii

176 Parsl. Se&II. Mcmbr. VI.
A.M.
3943
3966
3969
4002
gitvitam, Vid. JOSEPHI A. J. . c. & regnat A. VI. & menf. VI. H. PRIDEAVX Connex. V. & N. T. P. II. p. 501. fqq.
Pompejm, Hierofolyma,tempore magni Hebraeo- rum jejunii, menfe Tifri, qui noftro Se- ptembri refpondet, cxpugnata , Hyrcano Pontificatum reddit, Tullio Cicerone & C. Antonio Coif. tefte JOSEPHO A. J. L. XIV. c. VIII. p. 474. qui eft A. U. C. 691, vid. CAM. de STL VESTRIS Chron. p. 236.
Poftqnam Hyrcanus usque in A. XXIV. Ponti- ficatui praefuit, Antigonus ope Parthorum regno potitur, & illud tenet A. III. & menf. III. JOSEPH.^.J. L. XX. c. VIII. p.701. L. XIV.c.XXIV.p.4S<4.fqq. Herodesnutem Romam adit , & a Romanis rex declaratur Domitio Calvino, & L. Afinio Pollionc Coff. tefte JOSEPHO A. .7. L. XIV. c. XXVI. p. 499. qui eft A. U. C. 714. Vid. CAM. (U STLVE- STIUS Chron. p. 260.
Herodes expugnata Hierofolyma, regnumoccu- pat, M. Agrippa, & Canidio Gallo CoIT. tefte JOSEPHO A. J. L. XIV. c. XXVlII p.jo7.quieftA.U.C.7i7. Vid. CAM.de STL. VESTRISChron.l. c. CaptaautemeftHiero folyma tcfte JOSEPHO 1. c. eodem die, qua antc annos XXVII. a Pompejo expugnata eft, ex quo Jofephi teftimonio liquido conftat, quod annos incompletos velut duos integros fupputet, five, quod velut annuni integrum numeret & eum, quo aliquid fieri ccepit, & eum, quo id fieri defiit, quascumque tatt dem primi anni pars tranfiilTet, & ultuni fupereffet, nam Pompejus Hierofolymam ex- pugnavit A.U. C. 691. Vid. CAM.dcSTLVE- SIRIS Chronol. p. 82. 9%. fqq.
Hero-des diem fuum obit, port detrufuni regno Antigonum anno XXXIV. ex quo autem a Ro- jnanis rex declaratus eft, anno XXXVII. tefte JOSEPHO A. ,J. L. XVII. c. X. p. 599. Intelligitvero Jofephus more confveto annos non completos, fed incompletos, f. A.U. C. 714. & 750. quilicetincompleti, tamenvelut duosannosintegrosfupputat, qnare, fiannis U. C. 714. & 750. incompletis anni XXXV. adduntur, exfurgit fumma annorumXXXVII. quos Jofephus abillo tempore, quo Herodes
A. Seleuc.
110
A.ah U.C.
691
173
7'4
276
7i7
309
750
rcx
\

<
Dc libro ti & II. Maecabsorum. 177
A.M,
rex creatus eft, usquc ad niortem ejus nu merat. Qiiod autem Herodes hoc anno niortuiis fit, hoc qnoque modo probari po teft: JOSEFHVS A. J L.XX.c.VIII p.701. funt, inqvit, qui ab Hcrodis principatu usque in diem, quo templum & urbs incendente Tito con- flagravit, pontifkatum geffcrunt, in uni-verfum numero viginti olio, tcmfusque corum facerdotii centftm armi & fcptem infuper. Quum vero evcrfio Hierofolymorum fub Tito, annoU. C. 8»s. acciderit, vid. Tab. Chronol. N. T. P. II. N. XIX. & Herodes A. U. C. 717. re- gnum adeptus fit, & Jofephus annos incom- pletos pro completis habeat, neceflarioindc feqvitur, Herodem A. U. C. 7*0. vita ex- ceflifle, fi enim anno U. C. 717. adduntur 106. anni completi, exfurgit numerus 813. annorum.
Si quis ffutem fcire cupiat, qna Olympiade hoc, velilludacciderit, de A.M. fubtrahat 32.2,(5. refiduum dividatper 4. Quotus eft Olympiaselapfa, fi nihil remanet, eftannus primus illius Olympiadis quam quotus indicat, fi 1. remanet, annus fecundus, fi a. annus tertius, li 3. annus quartus.
VIII. Partitio. Defcribuntur res geftae
I. Mattathiae. c. I. II.
II. Judae Maccabaci. c. III-VIII. 1 -27.
III. Jonathanis. c. VIII. 28-32,-XII. i-fin.
IV. Simonis. c. XIII-XVI.
IX. CONTINVATIO RERVM, QVJE HOC LI- CRO EXPONVNTVR. Traditurhaecin iibroIV. Maccabaeorum, qui enarrat hiftoriam XXXI. an- norum, fiftentem nobis res geftas ffobatmis, afub aclo Hyrcano, Hyrcani cognominati.
A. ,'A.ab Seleuc. U.C.
1
M
MEM-

178 Pars I. $m II. Membr. VII. /
MEMBKVM VII.
DE LIBRO IL MACCABiEORVM.
I. InscRiptio. MeutKit&ouav /3 infcribitur. Continuat vero neutiquam hiftoriam in libro primodefcriptam,fed traditcapp.ni.IV. V.omiffam, & hanc antecedentem, repetitis quibusdam hifto- riis, quae libro primo funt expofitae.
II. AVCTOR. Anonymus quidam, cx Jafonis cujusdam, Judaei Cyrenaei, fcripto, hiinc librum confecit, c. II. 24. exceptis binis epiftolis pfae- miffis, quas defumfit autex Archivis AJexandrinae Synagogse, aut ex Caliinico Sutorio. Quod au- tem auctor inter viros 6eo7rvev<me neutiquam refe- rendusfit, extra dubicationis aleam ponturh eft, nam non majorem humana librofuo audoritatem tribuit, % Macc. II. 31. de difficultate operis, in iibro cxaliorumfcriptis colligendo, conqueritur, v, 2f- 28. & veniam mendarurn, fi quae fint forte, a le- cloribus petit. c. XV. 39.40. conf. N. IV.
III. Ungva originalis. Scriptus eft Iin- gva non hebraica, fed graca. HIERONYMVS pr<ef. in libr. Regum T. III. Opp. p. m. 13. Macca- b<eornm, inquit, librum primum hebraicum reperi, fecundus grxcus eft, quod ex ipfa quoque phrafi probari poteft. Exftat verfio fyriaca & arabica.
IV. NjEVI. (i) Refert narrationes fabulis pro- ximas. c. I. iX. fqq. II. f. III. %f. 26. (2) Laudat avjoxetftcLv Razise. c. XIV. 37. fqq. (0 Contradi- cit libris canonicis. Vid. c. II. f-g. coll. jer. III. 16. c. I. 18. coll. Efr. III. 2. 3. ex quo Joco conftat, quod templum a Zorobabele & Jofua priusaedin- catum fuit, quam Nehemias judsam adiit, &
cl

De libro II. Maccabaeorum.
c. 1.13. coll. Dan, VIII. rji quo loco prsedicitur, Antiochum fine manu iri fraclum, quod etiam tefte auctore libri I, Macc. evenit. ( + ) Perhibec c X. 3. templum poft biennium purgatum eile, aftfachimhoceftanno tertio, teftibus JOSEPHO & EVSEBIO. (0 Refert & laudat c. XII. 43-46. quod Judas pro morcuis, & quidem pro iis, qui fe idololatriae ac facrilegiicrimine polIuerant,ora- verit, & expiationem fecerit, ut a peccato libe- rarentur, poft mortem vero nulla eft expiatio & peccatorumremiffio. Quamvis autem tam larga naevorumfegesinhoc librodeprehendatur, tameri apud Pontificios maximam obtinuit au&oritatem, ac acerrimo ftudio ab ipfis defenditur, cujus ra- tionem adfequi nulla opus eft divinatione, nam afTeruntexhocIibro, promortuisefieorandum, & facrihcium offerendum, quod maximumillis parit lucrum. Nos hunc librum prcecipue aeftimamus ob teftimonia egregia de futura univerfali refur- recYionemortuorum, namhazc nosdocent, eccle- fiam Judaicam illam credidilfe,
V. LOCA, QVJE CONTRADIC VNT LlBRO
I. Maccab, Deprchendimus contradiclio- nem in relatione de morte Antiochi, c L 13. fqq. coll. 1 Macc. VI. 8. fqq. de tempore occifi Judae, c. I. to. colL i.Macc. IX. 3. de numero occiforum in oblidione Bethfurae. c. XI. XIII. coll. 1 Macc. VI.
VI. Argvmentvm. Tradithiftoriam apri- mo anno Seleuci Philopatoris, usque ad interfe- ctionem Nicanoris, quae contigitanno JudaeMac- cabci fexto. c. III. 3. c. XV. 3 8- coll. 1 Macc. VIL. 47.
VH. Scopvs. Ille eft idem, ac libri primi.
VIII. PARTITIO. Traditur
M % I. Epi-

180 Parsl. Sedt.II. Membr. VLII.
I. Epiftolagemina invitatoriaJudseorumHierofo- lymitanorum ad Judseos in ,/Egypto. c. I. II. i-ro.
II Epitome e Jafonis hiftoria. v. 20-XI. i-fin. III' Hiftoria Judoe, e Callinico, autalio fcriptore, contradta. c. XII-XV.
MEMBRVM VIII.
DE LIBRO m. MACCABiEORVM.
I. INSCRIPTIO. Illa eft MuzKetficuuv yi nppel- latur autem liber Maccabseorum tantum a cogna- tione materiae, quae in libris Maccabseorum con- tinetur, f quia heroes, de quibus in hoc libro agitur, nonminusfeconftantes&cordatos, quam Juda fratresque ejus, in adferendo Dei cultu & honore prseftiterunt; enarrantur enim res, quae L. circiter annis ante Judae Maccabaeitempora ge- ftse funt. Quse cum ita fint,liber hxcterth/s primo,/*?- cundus fecundo, Scprimus tertio Ioco ponendus eft.
II. LlNGVA ORIGINALIS. Confignatuseftab auclore lingva grteca. Exftat verfio fyriaca, non autem latina antiqua, & haec eft ratio, ob quam ecclefia Romana hunc librum ceteris non adjecit.
III. Avctor. De eo nihil certi conftat, qui. dam ex didionis fimilitudine Pbiloncm juniorem conftituerunt auctorem.
IV. Argvmentvm. Defcribitur anguftia & liberatioJudxorumiEgyptiacorum fubPtolomceo Philopatore, qui rvyxeovqv habuit AntiochumM, patrem Seleuci Sc Antiochi illuftris.
MEM-
j

Mcmbr.IX. deadditamentis Ertherac. l8l
MEMBR VM IX.
DE ADDITAMENTIS ESTHERJE.
I. Avctor. Scriptorvideturhellenifta aliquis, flve Judaeus profelytus, fedincertaecetatis, recen- tioris tamen, quandoquidem c. V. 1, rlt mentio Ptolomcei & Cleopacrae.
II. LlNGVA, Q.VA SCRIPTVS EST. Hiero- nymi aetate tantum graeca editio exftitit. Vid. ejus prtef. in lihr. Efther.
III. Loca, oym contradicvnt libro CANONICO EsTHER^E. Contradiciturhuic libro inrelatione de marito Eftberte ; c.I. j. (germ.) coll. Efth. I. i. de Mardochieo, nam c. I. 3. defcri- bitur tanquam jam anno fecundo Artaxerxis in ejus aula celebris & inclytus, in libro Eftherae autem c. I inducitur tanquam privatus & obfcu- rus; de anno deteclarum regi a Mardochxoinjidia- rum\ c I. 1. & II. 2. coll. Efth. II. 16. de tempore 3 quoprcemium Mardoch&o a rege datum eft; c. II. <p. fcbfl» Efth. VI. 3. de caufa odii Hamanis adverfus Mardochzum; c. II. 6. coll. Efth. III. f. & dtdie exitio ,*f/(d<eorum deftinato; c. III. 6. coll. Efth. 111. 13. & VIII. 12. Quamvis vero ha^c addirsmenta libro canonico Efthera: contradicant, & nMelito- ne, Athat/ajio, Gregorio Nazianzeno aliisquere- jecla iint, tamen a Pontificiis in numerum iibrorum canonicorum referuntur.
IV. Argvmentvm, Continetfpecialem non- nullorum enarrationem, quse in libro Eftherae tantum generatim commemorata funt, additis paflim fktionibus; nimirum defcribit fomnium & indicium regi de proditoribus factumj decretum
M 3 Arta-

182 Pars % Secl II. Membr. X.
Artaxerxis adverfus Judseos cditum , iamenta Eftherje,preces ejus adDeum fufas, aditumquead regem & decretum Artaxerxis projudseis fervandis.
V. Scopvs. Auctor veram in libello Eftherac contentam fupplere & ornare voluit» quod autem infelici fucceflu pra?ftitit.
VI. P ARTITIO. Defcribitur in hoc libro
I. Epiftola regis Artaxerxis contra Judasos. c. I.
II. Preces Mardochsi, totiuslfraelis & Efth.c, ll.III.
III. Aditus reginaeEftherae ad regem. c. IV,
IV. Regis epiftola de fefto Purim. c. V.
V. Defcript. fomniMard. ejusdemqueexplic. c.VI.
MEMBRVM X.
DE HISTORIA SVSANNiE.
I. Inscriptio. Illaeft Grneciszno-ctwa,, in ver- fione vero latina vulgata cap. XIII, Danielis infcribi- tur. Sufanna denotat lilittm, vel roJa?n, aut l&titiam.
II. Avctor, A veteribus hiftoria Sufannac, Belis & draconis accepta fertur cuidam Habacuco ben Jefu, ex tribu Levi, ■
III. LiNGVA ORIGINALIS. Scripta eft lingva nonhebraica, fed#r<?<:<2, nam ORIGENES in L. de oratione^ & HIERONYMVS in prxf. ad Dan. de additamentis Danielis teftantur, hebraice illa nunquam exftitifle; &quod hxc hiftoria primum graece prodierit, patet quoque ex paronomafia vocum ar%ivov & rjQtfiuv v. 5 5- Wfiyp? & FfKW v. sg. f9. Exftat verfio fyriaca & arabica.
IV. Argvmentvm. Suiannse, uxorisJoja- kimi, pudicitia, occafionelotionis aduobus impu- dicis presbyteris in periculum adduch, viclrix exftitit, & primum quidemin hortoacfolitudine;
deinde

Membr.XI. dchiftor. Belis & draconisBabyl. l83
deinde vero, cum piamatrona poft accufationem & damnationem ad fupplicium eflet rapta, opera Danielis in publico judicio, cum eventu judiciiin accufatores devoluti. Non autem verofimile vi- detur, veram effe hiftoriam, quis enim credere poteft, Judosos in captivitate fuai & quidem fta- timfubiilius initium, quae Danielis juventus in- dicat, habuifle magiftratus tales, qui capitalia po- tuerint agitare judicia; item, habuifle ampliora domicilia cum adjunctis hortis ad amcenitatem pa- ratis, & populumnontantumadfimplicem vocem Danielis 7ra.i^m commotum, fed etiamad tribu- nal regreflum efle, fenibus etiam illis populi judicibus nihil quicquam contradicentibus.
MEMBR VM XI.
DE HISTORIA BELIS ET DRA- CONIS RABYLONICI.
I. INSCRIPTIO. Illa Cft B^A Afctxcov, in editione vulgata conftituit cap. XiV. Danielis.
II. AvCTOR. Vid. Membr. X. N. II, p. ig2.
III. LlNGVA ORIGINALIS. Scripra eftiingva gneca. Exftat verfio fyriaca & arabica.
IV. ARGVJvientvm. Prtoris eft: Daniel regi Cyro facrificulorum . idolo Belis operantium, impofturas detegit, cum eventu interitus & exci- dii in impoftores iftos, & templum Bclis. Bel autem idem fignificat, quod ebraicum SjJD Dominus, & erat fimulacrum ex a?re conflatum; & pqflerioris argumentum eft: Daniel draconem, cui divinus proeftabatur cultus, deftruclurus, fau- cibus ejusplaccntam ingerit, efhcitque, ut impe- dita per eam refpiratione, medius crepet. Leo-
nibus

184 Pars £ Se(f *- Membr. XII.
nibus vero ideoobje£tus, alituraChabakuko, Da- nielis adverfariis in foveam deinde praecipitatis & difcerptis. Haec vero omnia inter fabulas eile re- ferenda, nemo fanae mentis, negabit.
MEMBRVM XII
DE PRECIBVS AZARLE, EJVS-
DEMOVE ET SOCIORVM HYMNO ,IN FORNACE IGNEO.
I. InscrIPTIO. Illa eft Gr&cis rav rgiav rreu- Jav aivea-tg, & hacc euvecris tertio Danielis capiti poft v. 23. annedti folet ineditionibusquibusdam.
II. Lingva originalis. Scripti funt hi libri lingva nonhebraica, fed graeca.
III. Argvmentvm. Azaria fuo&fociorum nomine confitetur peccata Ifraelitarum, petit, ut Deus populi fui tandem mifereatur, & infornace illaefiis una cum fociis confervatur, Chaldasi vero ignem augentes, aflamma interficiuntur; quo faclo Azaria ejusque focii celebrant Dei fapientiam, juftitiam, bonitatem & omnipotentiam, & heec omnia in rebus creatis confiderare nosdocent.
IV. Njevi. Quamvis hi hymni pulcherrimi fint, & fine aedificatione legi nequeant, tamen na*vos adfperfos habent, nam v. 1?. gr. v. 38. germ. negatur, Judaeis efle prophetas, cumtamen illo tempore Daniel &Ezechielin Chaldasaofficio prophctico functi fint, & v. 9. gr. 32. germ. rex Nebucadnezar vocatur a&xoc. Trov^ojctjos irafo, vrao-av Tfpi yyv, quae verc.imprecandi ratio a con- fvetudine precandi, fanu s Viris recepta, longiffi- me recedit.
MEM-

Membr. XIII. de orationc M.innffis. 185 MEMBRVM XIll.
DE ORATIONE MANASSIS.
Haec oratio rege ManafTe, per feriam poenitentiam animum a vitoc ante captivitatem ac~he, vitiis pur- gante, minime equidem indigna eft; cam tamen genuinam, &a Manaffe ipfo profeclam efle, nonfa- cile quis credet, nam latina a primo fui ortu exftitit.
AntiquifTimus, qui hujus orationis meminit, eit PSEVDO-CLEMENS L.II.Confl.Apofi. c. XXII. & foriitan ille ipfe hanc orationem confecit.
Occafionem illius concinnandae prsebuiiTe videtur 2 Par. XXXIII. rs.
MEMBR VM XIV.
DE LIBRO HL ESDRyE.
I. Inscriptio. Grcecis infcribitur Eo-fyag a\ & Latinis liber Efdra; tcrtius; eft autem illis primus Efdrz, quia rem ab akiori origine repetere vide- tur, &habentlibrumEfr£e canonicum, &Nehemio» in unum volumen compaclum pro fecundo; his vero eft te-rtius^quh librumEfdra; canonicum proprinw, & librum Nehemia; pro fecundo Efdroeagnofcunt.
II. Avctor. Non Efra, fed incertus aliquis hiftoriadacrxftudiofus, gnecsequelingva; peritus, hunclibrum ex libris Efrae', Nehemia:, Regum & Chronicorum compofuit.
III. LlNGVA, C;VA SCRIPTVS EST. Illa e{\gr<eca, &exftatverfiofyriaca. Germanice hunc librum LVTHERVS noluittransferre, &quajex- ftat auctorem habet CRAMERVM.
IV. NiEyi. Praeter fabulas infperfas talia con- tinet, qux libris canonicis contradicunt; vid. c I. 9. coll. f Par. XXXV. o c. H. 13. coll. Efr. I. 9. io. c V. p coll. Neli. XK, 10. quapropter neque a Pontificiis inter libros canonicos refertur.
N V, Tem.

Ig6 Membr. XV. de libro IV. Efdrae.
V. Tempvs,qvo scriptvs est. Proba- biliter poft temporaMalachiajliteris coniignatus eft.
VI. Argvmentvm. Hiftoriae quxdam de templi deftruclione&inftauratione, 2 ( Par.XXXV. XXXVI. & in libro Efrae defcriptae,' repetuntur, & nonnulk novae c. III. & IV. inferuntur.
MEMBRVM XV.
DE LIBRO IV. ESDRiE.
I. Avctor. Procul duDidescararus eftafadso ad Chriftum converfo» fed cabalifticis principiis dedito, & ad fabulas propendente, nam c. II. 47. & VII. 28- Jefu filii Dei mentionem facit, & quae c. VI. 49. & c. XIV. profert, funt fabulae talmudicae.
IILingva originalis. Scriptus eft lingva Ititindi &exftatverfio arabica, manu exarata, ala- tino exempSari valde difcrepans.
III. TEMPVS, QVO SCRIPTV5 est. Proba- biliter fecundo poft Chriftum feculo compofitus eft, nam in hoc libro paffim apparent veftigia Apocalypfeos Johannis.
IV. N/Evi. Illi praecipue deprehenduntur c.VI. 49. XIII. 12. i3«fqq- 42. XIV. t 1-13. 21. fqq.
V. Argvmentvm. Continet objurgationes populi immorigeri, promifliones ecclefiae gloriofae per doctrinam evangeliiChriftocomparandae, vi~ fiones mirificas, caufas malorum, quae Judaeos prerTerunt, fignaquefuturorum, formasque usque ad inftaurationem ecclefiae per Chriftum &confo- lationem piorum. Sive:abfoIviturdifputatione,cur ecdefiaDeitantamoIecalamitatum prematur, cum interea impii fioreant & dominentur, ad quam quseftionem refpondetur: fecuturumeiTejudiciura & poenas impiorum, & gloriam piorum.
<#> *%\>