DA NIELIS GVIL. MOLLERI COM. PALAT. CAES. HISTOR. ET METAPH. PROF. PVÜL. ALTDORF. ET VNIVERS. BIBLIOTHECARII QVONDAM CELEBERRIM» DISSERTATIO TYPOGRAPHIA. . \'.~" CVR A . -''"^^^S FRIDERICI ROTH -SCHOLTZII HERNSTAD. SILES. NORIMBERGAE ET ALTDORFIl APVD HAEREDES JOR DAN« TaVBERI, ANNO M DCC XXVII. L YPOGRAPHIA estars conceptus mcntis, literisprae- cipue scriptis prolatos, cpe atrarnenti & characterurn im- presToriorum chartae inverso scriptionis ordine imprimendi, ad celeritatem aeque operarum ac multiplicationem opcrum consequendam , ante duo jam secuia in Germania utiliter inventa , propagata & con'ervata. II. Hanc artem jure meritissimo Hieronim. CaR- DANUs de Artib, l. j 7t appellavit Artem nulli nec utilicatc, ncc dignitate, nec subciütate secundam \ eamque cum omnibus veterum inventis certare posse fa- cillime , Bodinus method, hifi. c. 7. censuit , quin rcmedium essc unicum contra tineas & blattas , omnis eruditionis inimicos , jamdudum crcditum est veriflime. III. Inventor Artis hujus ingeniofissims ab istis Autoribus iste > ab illis ille, ab aliis alius fuisle perhibetur : in eo tarnen plerique hodie consemire vi- dentur, Artem hanc non tam SATURNUM, uti Cypriano lib.de idolis inepte hanc scntentiam affinxit Pet. Calaber, non Themi st ANE o s , novi orbis populum , uti Gen EbrARD. Chromgraph. I, 4. non Gath.ijer.jes indos , ut Z WIN GER in Theat. non Sinenfes , uti ] O. P Et. M AFFE J US hiß.ind. I. 6. putavere, quam Germanos in Germania habuifle invsntoresj un- de Phil. Beroaldus iisdem annuens , cecinit; O Germania muncris repertrix , £)uo nil utilius dedit vetußas t Libros firibere qu4, lypographia, inquit, apad Sixas ami~ quior efi aliqnanto quctm apud Exrop&os : nam a V. retro Jeculis Ctrtnm eft . ab iis uju reccptam : tisque defunt , qui ajfermt , pritts eä Sinasfuijfe ufos , qnam in hanc mortalitatem immortalis fefe Dens abjecijjit. At vcrö licet forte satiur. sie hoc W.XoX w z hoc ipsum credere, quam cum moleslia eö pfoficiscendo experiri, tantum tarnen abest, ut a Sinensibus ad Germanos illam delatam esse probari qucat> ut porius apud Gcrmanos.divinaquapiamingeniorum sirnilitudine , eam inventarr; luisse, statuendum sit, V. 'Vtrius autem Germania: civibus inventa? hujus artis gioria debeat adscri* bi , in diversura sencentiEe eruditorum hactenus abivrruac. Moguntis, eam ad- judicaturi nuncJOH. Gutenbergium Argentinensem , nunc Joh, Fau- STIUM Moguntinum nunc P E T, ScHEFFERUM Gerensheimenfim, autor es ven- dinnt. Argentin*. eam addicturi. J o H. Mentelino Argem, primas circa An- num 1440. deferunt,cujusf'amulusdomo profugus Joh. Gänßsteisch Mngun- iinus in p at r iam artis hujus arcana deportarit, atque ibidem magno cum appUusu divulgarit, Profesto Jo.SchMtd dt invent.typogr. concion, I, p. /. diserte aic: Wann man die alte gantz ohnparths-y!sche monumenca.znnzle5und Schnfften/ so bey hiesiger Stadt (Straßburg ) woibestellter Cantzley befindlich ic. Mit Fleiß durchsiehet % kommet so viel heraus/ daß zwar die edle Druckerkunsi gar frühe nacher Mayntz und andere Qrc gebracht/ daselbst excoürt und geübt/ und auf allerley Weise vermehret : aber doch in diejer Stadt Straßburg/uni) von einem Scraßburgischen Burger erstmahls/ durch Göttliche Erleuchtung erfunden worden. Harlemo eandern adstrufturi . Laurent. Joh. cognc- mento^dituum, Custodemque , vulgö Costerum live jvlisifCdicturn addu- cunt» faginos cortices in literarum typos primö conforrnare inltituentem A. C, 1428- justaPET, ScRiVERiUMjhincquefortasse Mariangeus Accur- S1 u s atque Chronicon Colon primos typographicae artis in Germania superiori au- tores mulum ex Donatis apud Hollandos rudi minervaexcusis adjutos esse referunt, VI. Diflinguendum ergo fuerit inter absoluteßveßmpliciter , inter refpe- tlive ßve fecnndum cjuid frimam artis f\fographic£ invemionem, h. e, inter ejus- dem primordia, originem, incunabula , initiamenta &rudimenta, atque inter in- crementa , divulgationem, accessionem » propagationem & arriplincationcm: quoad ifia pluribus urbibus artis hujus divinissimaa excrcitium tribui pofle infitias hauderiteundum , cjuead illa vero, num alteri quam Argenticenfis urbi accepta ferendafit, dubitare me facit praeter Dost, Schoiidii prolatum iocum > & Boe- CLER. Orat. de typogr. An, 164.0* Argentor, kabit, libellus quoqüe Andr. s c h r a g 11, cum tit, Bericht von Erfindung der Buchdruckern) An. 1640. zu Straßburg gedruckt. VII. Ultra annnma C. N. 144.0. indagationem ejusvelle extendere , ne- scio an cujusquam hodie assenssione amplius comprobetur, Sane übrum ante A.C, 14s 0, quo Latina Biblia juxta Chron, Colon, p t 3 t 2, primtim impn'mi sunt coepta , usquam locorum extare genuinis cbalcographicis prslis excufum, haud facile dixerim, Quod enim Jraclatum de Pr&destinationt Spira Anna X a if*t* 4 m x°x m 164.6. Impressum . & in amplissima librisque 2Q.jMilI, conshnte illustr, Reip* Noriberg, Bibliöcheca monstrari solitum attinet ,certe quö minus fides ei aliqua adhiberi queat , facit quod effitiale Durandi a Jo. Fausto Moguntiae excusum , & turn Nonbergai , tum Basileae extans . subfcriptioHem fini adjc- ctam habet talem : Ifie liber non efl manufcriptus , fed impreflas per mir-abile fe- cretum recens inver.tttm. Si cnim XIII. jam annis ante liber aiiquis Spirae fuis- sct impressus , Faustus non ausus fuisset mirabile suum secretum, tanquam recens aliquod inventum , deprsdicare. Vlll. Ratio Topographie Europet, a Christoph. Mil&o in hiß. univerßt, rer, Iib.2. delineata efi hac verborum ftrie: Cbarafteresplttmbei pro litera^urn atq\ notarttm numtro ingeniöse fuß , in cellnlas fiii cttjusque generis aptiffime difiinguunturinde ad e an dem , qtta feribimus , rationem, expediseftlignntur, componnntur invicem, (ß qnafi coüigantur , ut pagin& tot;*.r sive rbrmarum IiiipreOio, yccsp-? en;m picturam,& iineamentorum ? ,l g°? impressionern signisicar, & 7fa'«p* scripturam &'c, Defmiriautem poteCt, D ,yj sli/ie quod fit ars, qua litcrarumquarumvis typi five f> rnna; its connectunctr & apcantur , utatramento perlitse, & torculari expreffk, fui imaginem Pa- pyro, aut alceri materiac imprimat . & voces non modo imegras,sed & nar- rationes & volurnina legere volenti reddant" Beyerlinckz» Theatro Vita htir/ian&. ~Tomo VII pag, 2 $S» Typographien cst ars, qua conceptusbominum Jiteris metallicis &a'««r^. atramenro, miräcekritate imprimuntur charta?: AlHedius inEncyclop, rMur ' Üb, XXX« Sett, i. p. 1913. Vocaturalio nomine Ckalcograplria a « %a.\- a 1io nomi- xog , quod ss sigi.ificat .primum enim sneis characteribususi put2nturne Ckaeo- hujus Artis Inventores : quamvis abi dicant ligneis ; nunc plerurnquef "püadi- flanneas ad hibrnc. Item dicitur ars impreßria & qui eam exercent,^™'' ■ ImprefTorcs & Typographi, --,'zmvis firictius nunc hoc nomine utantur, &Brnandumtantummcdoillos, qui mcrcedelaborem suumadhanc artem conferunt. cum üli, quortamgrati.i& fumtu opcrantur, fe Biblio- polas , ä vendendis librfs potius > quam excudendis, appellanr, B E y e r- LINCK 7omo FII t pag. 23s. Typographia est arsquaplun'busliterarum cbaracteribus ingeniöse sufis, adque scribendi rationemapte compofitis, atramentoque madefa- ctis acprazlo compressis libri nuffleroso quafi partu in quam piurima exemplaria in lucem producantur. Tymimusj« Ihes, Phraf.p, S3-U )( z Icones 6 m x o x Hi Icones Bibliopolarum & Typographo- rum de RepublicaLitterariabene meritorum ab incunabulis Typographiae ad nostra usque tempora in lucem cdidit FRIDERICUS ROTH-SCHOLTZIUS, Herrnstadio - Site/ius , Civis & Billiopola Norimbergenfis & Altdorfinu^ folio Norlmbergae & Altdorfii amid Haeredes Joh. Dan. Tauberi A. c. M. D. ccxxvi. Die m Diesem Ersten Theile befindlichen Bildnüsse sind folgende. 1. CONRADUS Agricola. 2. Johannes Bielckius', Wickerfiadienßs - Ihuringius, 3. Johannes Fridericus Bräunn, Norimbergen/is. 4. L.AURENTIUS COSTERUS, Harlemenfis, f. Johannes Georgius Cotta, Porschendorffensis Mifincus. 6. Johannes Georgius Cotta, Tübingenfis. 7. JeremiAS DÜMLERUS, Norimbergenjis. 8. Georgius ENDTERUS, Senior, Norimbergenjis. 9. WOLFFGANGUS ENDTERUS, Senior, Norimbergenjis, 10. WoLFFGANGUS ENDTERUS, Junior, Norimbergenjis, 11. Johannes Andreas Endterus, Norimbergenjis, 12. Michael Endterus, Norimbergenjis, IZ. Balthasar Joachim Endterus, Norimbergenßs. 14. Wolfgangus Mauritius Endterus, Norimbergenßs, ls. Georgius Andreas Endterus, Norimbtrgenfis, 16. Joh. Hinr. Gottfr. Ernesti, GeuU-Jhuringus, 17. - Johannes Faustus, Mongnntinus. 18. Wolffgangus Eeerhardus Felsecker, Bambergenßs. 19. Johannes Jonathan' Felsecker , Norimbsrgenfis, 20. S IGISM UNDUS FEYR ABENDIUS. 21. Johannes Frobenius, Hammelburgenßs Franeus, 22. Henricus Frobenius, Wandesbeccenfis - Holfatitis, 23. Christophorus Froschouverus. 24. Christo phorijs Gerhard, Stideco - Waldeccenfis t */-J°- WXoXW 7 25. Johannes Fridericus Gleditsch, EfihenAorßo-Misnmi, 26. JohannesGross, Lipficnfis t 27. Johannes Guttenkerg, drgmwatsnfis. 28. Martinus Hallervord. 29. Johannes Hoffmannus, Franckenberga* Sax«* 30. Johannes Holstius , Stada- Breme»ßs ¥ Zi. Johannes Lufft. Z2. Antonius Magliabechius, TlorentiHusl zz. Aldus Pius Manutius, Rpmamu 34, Paulus Manutius, Fenetns, 3f, Johannes Mentelius , Argentoratenßs, z6> Andreas Otto, Superiora Pölmtza*Sax&. 37. Johannes Petrejus, Langender senfis, 38. Christophorus Planttnus, 'Turonenßsl 39. JOHANNES Re GIOMONTANUS ,