DANIELIS GVIL. MOLLERI
COM. PALAT, CAES. HISTOR. ET METAPH. PROF. PVBL.
ALTDORF. ET VNIVERS. BIBLIOTHECARII Q_V O N D A M CliL EBERRIMl
DISSERTATIOMES ACADEMICAE
V I t I s
QVINQVAGINTA
HISTORICORVM
DISSERTATIO XXXII
DE
J. EXVPERANTIO
C V R A
FRIDERICI ROTH-SCHOLTZII
HERRENSTADIO-SILESII
NORIMBERGAE E7 AL7D0RFII APVD HAEREDES JOH, DAN. TAVBERI, A. M.DCC.XXVL

§• 1.
JULIVSEXVPERANTIVS, Hiftoricus Lacinus, neque Pa- rentes quos habueric, neque Locum quo genicus fueric, vere poc- eft affirmari; tantum abeft, uc nativitatis illius dies queac de- terminari, ut potius caliginofis idem tenebris paricer fit involu- tus, Nimirum M, HANKII de Rom, Rer. Script. part. 2, cap. asqui/Ii- mofurTragio: JVLIVS EXVPERANTIVS, nec qttis fuerit , nec quan~ do vixerit , cognitum habemus.
II, tatrtam tamen ejus Calliam ftacui poflfe aucumarem, fi non alius is fic ab eo, cujus apud C/.RVTIL, ltinerar. lib. 1. verf 213.men- tio inje&a eft. Gerte CASP. BARTH, in Claud. p. 847. Exuperantius is, aic, epicomacor, uc volunc, Saluftii, pcceft, uc is fic, qui a Ru- tilio pacer Palladii Iaudacur libro priore Itinerarii verf. 213. cum ea sscare illud decurcandorum Au&orum prifcorum ftudium jam incre» buiflet.
III. Hanc juxta opinionem , liliam quoque Hiftoricus nofter habueric, Palladii nomine confpicuum, ceftibus apudRutilium loc. cit. exeancibus decem verfibui feqq.
7um difcejfurus ftudiis , urbique remitto
Palladium , generis fpemque decusque mei t Facundus juvenis Gallorum nuper ab ar<vis
Afijfus Romani difcere jura fori: lUe mea fecum dulcijfima wincula cura
Filius affetlu , ftirpe propinquus babet. Cujas Aremorica% pacer Exuperancius oras
Nunc poftliminium pacis amare docet* Leges reftituit , libertatemque reducit %
Es jeruos famulis non fmit ejfe fuis.
IKQm-

*DIS S£RTA T10 DE J.EX V P E R ANTI O. 3 Tv, Quibus admiffis , tempus itidem Nativitatis feculum quar- tum poft G. N. figere licebic : quippe quo non tantum Symmachum Rucilii coascaneum vixifle conftac, fed eundem dicli quoque Palladii mencionem fecifle lib. 1. epift, if t & 94. lib. 3. epift,;*. pluribus erudi- cis jam dudum arridere coepic. Sed an fine concroverfia, dubium vel inde fuboricur, quod illo eciam feculo alii Palladii floruerinc, &pra?ci- puis dignicacibus infignici fuerinc, ©ftendentibus hoc ipfum utriusque Codicis conftitutionum infcriptionibus.
V. Quam ob cauflam Julii nomen Hiftorico noftro inditum fic, non facile dixerim , haud parum camen eos opinione falli , qui eum Julia; Romanorum Genci adfcribere facagunc, notius efle credo» quam uc prolixe demonftrecur. Sane uci in nullo hiftoriarum mo- numenco vcl minimam hujus rei conjetluram invenire licec» ica dili- gentiffimi eciam familiarum Julia; gencis Scriptores GLANDORPIVS, SCHOTTVS, DEMPSTERVS , PIGHIVS & PANVINIVS, niilla prorfus in iis memoria Julium noftrum func profecuci. Ceterum JVLVS (undeJVLIVS) plane grarcum : nam h\<& HOMERO eft lanugo effiorefcens e genis puberum. Ab ^Jianio igicur vEnear filio, qui pnmus JVLI cognomcn culic, quod emcrgence prima barba; la- nugine, quam vocant, pulcherrimam deMezencio vi£toriam retuliflec, & a JVLIO fllio ejus deductum efle ro huov <$u\ov, prascerquam quod hiltona; conditores plerique omnes uno ore confirmanc, eciam La- tini nominis poecarum princeps VIRGILIVS haud uno in loco acte- ftacur.
VI. Cognomen EXVPERANTIVS verbo EXVPERARE ab ex & fupero defcendenci originem fuam debere, non facile quempiam in- ficias icurum credo j an verd comparativi Iocum hic obcincac, aliis di- judicandum relinquicur: Superlativi una alccrave vice mentio injetla. eft apud APVLEJVM, fpeciacim lib. de Mundo verbis hifce ; Summus atque exuperannjfimus divum, Racio affiimci hujus cognominis, nul- libi, quanu.m feio, exprefla eft , fi camen ab exuperantia virtutis ea- dem arceflacur, ncfcio an a vericacis via mulcum quis aberraveric. Ccrce C. BAR.THIO animadverf, in RVTIL. /. /, verj, 214, judice ; Pax
A 2 poft
/

4 _ DAN. GVIL. MOLLERY _ .
poft crudcles Barbarorum populos, aflertore auc prxfidc Exuperantio, gratior erac affliftiffimis Galliorum populis.
VII. An vox EXVPERANl II fola lit, x. vcl junflis x. & /. de- beac exarari, ab orchographia; inveftigatoribus memini efle quazfieum. Vcriusquc exempla fcripcionis licec fuppccerc haud ignorem, fola ca- mcn lit. x. eandem fcribendam efle, tum ratio, tum autoritas videncur fuadere; UU quidem, quod x, duplicem communicer liceram rcprae- fencac, nempe CS. unde fic, uc quae fdrce in compoficione, denuo Ii- tera S. accedic, a priore in lit. x. delicefcence abforbeacur ; ifta,quod in caftigaciflimis hujus Aucoris edicionibus vox Exuperantii fola lit. x. cxprefla invenicur. Inccrea illuftrari ha?c ipfa aliquadancenus poflc rcor ab iis, quae JOH. CARAM, in Appar, Phil.fol, 97, col. 1. hacver» borum proculic feric ; X. eft duplex licera ; ac a paucis cognica, nam i'.a diverfis locis, fi ecymo ftemus , debee diverfis literis aequipollcre, A Sugeo habemus Utxi , h. e. lugfi: & luceo vcro luxi , quafi lucfi. Ergo aliqv^ando cx C S. & eciam aliqnando G S. a verbo coquo babemus soxi, quafi coqfi. Ec a flefto, neclo , peclo , pleclo , deducimus flexi , nexi ( alias nexui ) ptxi ( vel pexui) plexi, quafi flecTfi, neftft, peclfi, fleclfi.
yjlJ. Exuptrantii , Epifcopi Derconenfis , mencio injedTa eft, in Synodo Aquilejenji : Extat longa ejus nairario in Iibro Gonciliorum , quae indicac, celebrasam eam fuiffe fub Imperatoribus, Valenciniano, Graciano & Theodofio; Confulibus Siagrio & Evcherio, quod cft A. C. 383. ifle EXVPERANTIVS an idcm illc fic cum Ruciliano illo, adco- que eciam cum Hiftoriconoftro, deficience, prascer folam nominis af» finitatem, teftimonio quovis alio, dicere nequeo.
JX. Praecer iftum Exuperancium , duo adhuc alii celebrantur Exuperantii in Hift. Ecclef. nempe (1) EXVPERANTIVSPwty/*/-, de quo in Synodo 7mrinatenfi, fub Siricio & tempore Ambrofii, ad po- ftulationcm Sacerdotum provinciarum Galliae fecul. 4. celebrata, inter alia conftitutum eft: Vc in arbicrio fic Trigerii Epifcopi, Exuperan- cium presbycerum injuriofum & concumeliofum in Epifcopum fuum, ad coramunionem Domioicam , qua ab Epifcopo privacus crac, ad-
miccerc.

_DISSERTATIO D E J, E XVPERANTIO, __ }
miccere. (2) EXVPERANTIVS diaconus, de quo VINCENT. B E LL VAC, in Specul. lib. 12. cap.ff, & f6, Sabinus EpHcopus cL vicacis Afiiosc, vir eloquenciffimus, marcyr cum diaconis duobus, Exu- perantio & Marcello.
X, Qyodnam vitd genm Hiftoricus nofter colucric, di£tu c6 dif- ficilius eft, qud major horum cemporum in cuftodiendis ejusmodi cir- cumftanciis vel fupinicas vcl injuria deprehendicur. Si camen vel Ru- tilianurn vel Derconenfcm cum noftro eundcm fecerimus, na? in fen- tencia non folum ejus , fcd cciam in nucu maxima refedifle aucoricas, o/ficiique fplendidiffima eum illuftraffe debuic dignicas.
XI, Hiftorica pociffimum Exupcrancium noftrum fuifle imbucum , cx illo, quod adhuc hodie fupercft, opufculo, facisliquec: in quo quidem de Marii , Lepidi ac Sertorii bellis civilibus fummacim a£tum eft, inicio faclo a Mecelli concra Jugurcham , Numidarum Re- gcm expcdicione, cui Marius incerfuic, i. e. ab A, V.C. 644. A.C. N, 107. & rine impofico, in vi&oris Cn.Pompeji, poft incerfettum Serto- riuro, Scconfecmra perHifpanias bellum, ad Vrbem redicu,h.e, A,V, C. 682, A, G. N. 69.
XII, OpufculumhocceinbibliochecaPETRI PITHAEI,Tricaflio, Campani, JCci & Philologi clariftimi, feculo priore labence, repercum, in Gallia primum & poftea Bclgio ab inceritu vindicacum cft. Vci aucem illud in vecere quodam Saluftii codice, bcllo Catiiinario & Jugurchinoin fine fuic addicum, icaHiftoriarumSaluftii breviarium quoddam effe plu- ribus vifum eft eruditis. Quam in rem eciam CASP. BARTHIVS in Clau- Aian.p.847, Exuperanciusis,aic,epicomacor, ucvolunc, Saluftii, vid, /upr. /, 2. Sed an ex fola huic vel illq libro fa&a pagellarum aliquoc addi- tione, de compendiaria pra?cedencium comprehenflonc judicium fieri queac, ambigo; profe&dHiftoriarumSaluftianarumamplicudinem, in tam breves, quas hodie fuperfunc, lineas abi viffe, haud facile crediderim
XIII, Pra?cerOpufculum iftud alios quoque librosab Exupcran- tii induftria profe&os in Republica haberi liceraria haud quispiam credo afferueric, quandoenim fragmema qu&dam Exuper. Rhetor, cicaca inve- niuntur, non tam Exuperantii , quam Sxuperii e^dem eflc diceadum eric,
A 3 quippe

6_ DAN.GVIL. MOLLERI __
quippe quod Exuperius Rhetorfuic excellens, AVSONIO Epigr. 1 7. cele- bratus, h.m» Exuperi memorantemihi facunde fine arte&c, conf. Scalig, not, adAufon. l.z, c. 12, Taceo Exuperium Epifcop.Tholofan. cujus fre- C{\\cntcv mzmmit Hieronymus % ceu femiliariffimi fui, eumque fan&um & probarae ascacis acfldei virum vocavic/» epift. adFuriam, itidemExupe- j rantio hiftorico haudquaquam confundendum.
XIV. Editiones Opufculi Exuperanciani varias quidem effe fcio, fed anunquamidfeorfimexcufumfic,melatec: Prodiicaucem (1) Franco- fartiad Moen. A. 1588« in fol. Tomo I. Hiftoria; Rom. Scripcor. cum FRI- DERICISYJLBVRGIIdiverfis Iocorum fcripcuris. (2) Hannovia A.1610. Tom. II. Hiftor. Auguft.Scriptor. a Jan. Gruteroedic. in fol. (%)Amftero- dam. A. 161$, /tf.Hiftor.Rom. Epicom.infin. (a\)Md.A. i62f- 1024., Hiftor. Rom. Epic.in fin.PIures hae vice editiones commemorarenequeo» X V. Vtrfones ejusdem in alias Iinguascffe fadtas, tanto magis am- bigo, quanto certiorfum aliorum Autorumidem bellorum civilium ar- gumencum prolixius tradantium libros in alium fermonem fuilTe transfu- fos. Vti aucem femcl bene a&um raro bis agicur, ita verfione femel recle plenequc adornata raro eadem, in compenaiaria" pra?cipue via, rcpecicur.
X VI. tfudicia de Autore noftro non alia mihi ha&enus vifa func, quam quae intra Epitomatoris Saluftiani anccWos fubfiftebanr, fi autem de dicendi quoque generealiquidftatuendum foret, aSaluftiano illud non multum aded abefTe aucumarem, utpoce incra brevitacis Iimites & fuaviter dccurrcntium verborumpcriodos confiftens»
XVII. Ad^/^»»wvitamfuamproduxerirExuperantius,velquo fatorum ordine, morborum genere, cemporumque arciculo, excremum effuderic fpiricum, nec conjecturaeftcffabilc,necdiclu cxplicabile. Hoc tamen eft certsfTimum, Exuperantium occidiffe : Corporis quippe&for- sunae bonorum, ajente Saluft.inbeU.jugurth, c, ^.utiinicium, ficfiniseftj omniaque orcaoccidunc, & aufta fenefcunc. Js>uis enim, fecun- dum Minuc. Oclav. fapientum duhitat, quisignorat, omnia qu<e orta funt occidere, qu&faSld funt, interire.
D£

DISSERTATIO DE ]. EXVPER A NTIO.
7
DE JVLIO EXVPERANTIO.
Vide Jo, AlbErtiFabrich , SS.lheol. D. & Prof Publ. Bibliotheca Latina 8. Hew burgi 1721. Vol.I, Lib. IV. cap,40,pag, 74.1. 74.2. Hifloru Augufta Scriptores La- tini minores a Jano Grutero colle&i , MSS, Palatinorum ope emendari& notis illu- ftratiHanov, i6iI,fol,hi funt : Florus, VetteyAS, Svetsnius, Spartianns cumreli- quis quinque. Et tomo pofteriore Ammianus Marcillinus , Julius ExliperaNtius , \ Aurelius Vitlor, Panli Diaconi cjr Landttlphi Sagacis Hiftoriae Mifcella» libri XXIV. ( ffornandis de Regnorum temporumque fucceflione & de rebus Geticis, Panli IV ar- vefridi libri fex de rebus geftis Longobardorum, & Sixti Rufi breviarium. Sspius etiam junttjm excufi fcriptores nonnulii minores RomanasHiftorize utA. 1607. e Raphelengii officina Florus, Aurelius Viilor, Fejli Rufi breviarium , MeJJala. Corvi- mlibe/ius, ChroniconCaffiodori &Eutropins, SimiliterLugd.Bat. 1648. 12, Vo- lumen quod Hiftoriae Romanae Epitome infcribitur, e mufeo Nic, Blancardi, com- ple&itur Florum, Vellejum , Aurel, Viblorem , Rufum Fefium , Mejptlam , Eutro- pium cum Pattlo Diacom, Chronico Cajjiodori, ffornande de regnorum fuccejjione & Julii ExuperANTII libello de Marii Lepidi ac Sertorii bellus civiiibus. item /. c. Vol.III. P*g'TS3'& /^Julii ExUperaNTH libellus repertus fuit ad calcem Salluftii debello Catilinar. & jugurthino inMStoPetriPithcei, unde exSalluftii hiftoriarum (ibris breviarium quoddam effc creditur, Siajofepho Wafle fubjunctus eft Salluftio jn nova editione Cantabrig. 4,
Vide BurcardiGotthelfi Struvii Bibliotheca Hiftorica 8, Jenae i70j\pag, 4^, FridericusSylburgius fimili ratione Hijfork'Roman&Scriptirts collegic Franco- furti ■ s8S, f, tribus Tomis. Horum duo peiores fcripta Veterum latina in priori corpore etiam comprehenfa continsnt, & praetsr illud libellum incertt aucloris di XIV. regionibus urbis Rom&, Julh ExuperaNTii librum de bello ffugurthino , Ma~ rii<]ue, Lepidi & Sertorii bellis civilibus. Tercius vero Tomus Sylburgii comprehcn' dit Fajios gr&cos& latinos , EuTROPii breviarium cum metaphrafi Paeanii Xiphi- MNi epitomen Dionis ^Heroviakum , ZosiMUM. JuliANI Cafares, Olympiodtri eclo- gas, Excerpta ex Suida de C&faribus , Imptratorum feriem , Chronologiam.
Quintus CurtiusRufus de Rebus Alexandri Magni re6letandem captuiju- ventutis accommodatus. cber beutlicljc uti£) nac() bcm ^Begtiff Dcr 3U0SnJ> enb(ict) rea)f eingericl)fefe ^rfldrung t>e^ Quinti Currth roormnen 1.) tieAntiquifaten juldnglicf; erlduterf. 2.) SDie bdrteftenConftrudtiones leicfjfer gemacbf. 3 •) S)ie fchtneren ©teden tmrcb. ^eutfc^e Paraphrafes uni) 2(nmercfuru 0enerf(dret. 4.) ©ie IdiotismiLatiaigejetg?f/ un&fowolinreine Qeutffiedit t»en^2lrfcn/ «1$ in Den je^igen Modo-Styium u&erfefeef n?ert)en / nebft ^eutfdjen
Summa-

•___ m-.) o( -m
Summarien/ ^eutfchen Supplementis, tvie aud) einer gan£ neuen accuraten ?an&? Charte, unobarju gehorigenSKegiftern/ %n$ete%ufU#z/ roelche burcbge* henbtf mit groflem gletf} uberfefjen/ »on geblern gefdubert/ t>cc befiert/ unb mit ei« nem bre»fad;en roeitldiijftigern Dtegifter t>erfehen rcorben / burd) Emanuel Sincerum. mt SKSm. tfanferl. SWajeft.^ontgU $o(n. S0?aj. unb <£hurfurftf. ©dc^f.aHergnabiaflenPrivilegiis,g 4 2l«gfpura/»erlegr.0p«Ml2\w^e/r7,io, 3 . Aiphab.unb f. 25ogert &tipflfet. QuintiCurthRufi HiftoriaAlexandriMagni ix» Lugduni t66z.
- • • - • jzt Amjlelodami 1660. - - - 34, Amftelodami 166 3,.
• QuTt\Not\sVix\oium% t Lttgd.B*ttiv.i6fS<.
Cum Notis Variorum g. Francofurti 166S.
• Cum Notis Popmae 16. Batav.
- - - - In ufum Delphini 8.
Cum Notis Mich, le Tellter 8. ?*fit 16jg* CumNotis Pitifci g. Hag.Com,
• 24. Roterdam.
J. N.P.Terentii ComcediasSex, NovusCoramentarius, ex publicis Prjele&ioni- busDoftiffirr.orum Virorum , qui olim inCeleberrima Acadtmia Wittebcrgenfi fioruerunt, in ufiim Scholaftica: Juventutis magno ftudio & labore colleclus , et nunc Primum aeditus A. M. Stephano Riccio. Ttmus Primus Continetargumen- ta, Grammaticas annotationes, & fcholia tcxtus in Andriam & Eunuchum. Cum Gratia & Privilegio IlluftrhT. Ele£brisSaxoniaead Decenium, %.M»\hufii JZxcu- debat Gtorgius Hant&fch , Anno 1 $6g.
J. N. P. TERENTiiComcediasSex, Novus Commentarius, ex Publicis Prale&ioni- bus Docliffimorum Virorum, qui olim in celeberrima Academia Wittebergenfi flo- ruerunt, inufum fcholafticae Juventutismagnoftudio & laborecolleclus, & nunc Primus editus, A. M. Stephano Riccio. lomus Secundus. Continet Argumenta, Grammaticas Annotationes & Scholia textus in Heautontimorumenon & Adel- phos. Cum Gratia&Privilegio IUuftriffimi Eleftoris Saxoniae adDecenium. 8« Mulhufii Duringorum excudebat Georgius Hantzfch impenfis ffactbi Aptlii BibliopoU Lipftnfis.t j6p.
J. N» P. Terentii Comcedias Sex, Novus Commentarius ex Publicis Praeleclionibus Do&iffimorum virorum, qui olim in celeberrima Academia Wittebergenfi florue- runt in ufum Scholafticae Juventutis magno ftudio & labore colleflus, & nunc Pri- mum editus. A. M. Stephano Riccio. Itmus Ttrtius. Continet Argumenta, Grammaticas Annotationes & Scholia textus in Hecyram & Phormionem. Cum Gratia & Privilegio. 8« Gorlkii Ambrofius Fridtricus txtndtbat cxpenfis jfactbi Apelii Bibliopolae Lipfenf. 1 ffo t
F 1 N 1 S.