Druckschrift 
Festschrift zum fünfhundertjährigen Geburtstage von Johann Gutenberg / im Auftr. d. Stadt Mainz hrsg. von Otto Hartwig
Entstehung
Seite
437
Einzelbild herunterladen
 

I TIPOGRAFI TEDESCHI IN ITALIA. NAPOLI.

437

Itucken op daiss ess myr neit femden eu werde neit me... diss Iur dan Got spar udì gefont und vermynt myrva der sapiencien des bidden ich uch.

Gefchriffen op Synt Peter ad Vincula dadis anno wunhondert.

Magijfer Hinricus Dalen de Colonia.

(Indirizzo). An den errsamen und wyffen Corait Snyder wonende zo der hoger feynen by der . . . be-samter . . . fernt Komp diss breyff van Rom.

(La lettera viene da Roma, e si conserva nel R. Archivio di Stato in Siena, Carte di particolari. Letteradi Enrico da Colonia stampatore).

V. 1 agosto 1501. Procura dell onorevole mercante Giovanni del fu Giovanni Herzochimpressore di libri abitantein Conflnio sanctorum Apostolorum in Giovan Michele delfu Antonio per la gestione di tutti i propri interessi.

Comissio ser Joannis Herzoh teotonici. In Christi nomine. Anno Nativitatis eiusdem 1501, indicti'one4 ta , die p° Augusti. Honorabilis Mercator JoannesHerzoch, impressor librorum,quondam JoannisHamman,(?)habitator in conflnio sanctorum Apostolorum deVenetiis, sponte, omni meliori modo quo potuit, fecit, con-stituit, et solemniter ordinavit prudentem virum dominum Joannem Michaelem quondam domini Antoniide conflnio sancti Eustachii, nuntium suum et procuratorem presentem et acceptantem, specialiter et ex-presse, ad exigendum et recuperandum omnes denarios, res et bona quelibet a quibuscumque dare deben-tibus, et tenentibus et habentibus, et de receptis quietandum et liberandum et omnem executionem, tampersonalem quam realem, contra quoscumque dare sibi debentes faciendum, et fieri peragendum, si opusfuerit, prò predictis, vel aliis, vel aliquo predictorum, ad comparendum in quocumque iudicio, tam ecclesia-stico quam seculari, ad petendum, respondendum, tam ad agendum quam ad defendendum in causa etcausis concludendum, testes, scripturas, instrumenta producendum, et productis per partem adversam oppo-nendum, iudices, notarios et loca eligendum, et opponendum, confitendum, negandum, precepta, interdictafieri faciendum, et elevandum, sententiandum, appellandum et prosequendum, et in animam eius iurandum,et iuramentum aliis prestandum, et substituendum, cum limitata potestate quantum ad causandum, et iniuditio comparendum, et respondendum tantum, et eum, vel eos, revocandum, stante hac commissione,semper et omnia alia faciendum, que facere posset ipse constitutus mercator, si presens adesset, promictensse firma et rata habiturum omnia que fecerit ipse constitutus, et que egerint substituti, et iudicio sisti, etiudicatum solvendo sub ipotecha et obligatione.

Venetiis, actum in domibus Caritatis, in dicto conflnio positis, presentibus testibus ser Laurentio AlioJoannis, et ser Jordano quondam Joannis stampatoris a libris, vocatis et rogatis.

(Venezia. Arch. 0 di Stato, dez. Notarile. Cancelleria Inferiore. Atti Bonellis de Zanetto. B. 29).

NAPOLI Assai diverse da quelle delle rimanenti regioni erano, anche nel sec. XV, le condizionisociali e politiche del mezzogiorno dItalia. Per questo è forse che a Napoli la tipo-grafia fu allora poverissima cosa, nella massina parte straniera, anzi quasi esclusivamente tedesca. Sem-brerebbe che dalle prime sedi di essa fra noi, Subiaco e Roma, dovesse passare alle maggiori città dellaPenisola, per poi estendersi alle minori terre e borgate; invece stampa prima in Napoli un tedesco che poivediamo tipografo a Roma. Vero è che molti doverono, da semplici operai e, perciò non ricordati, delleantiche officine nelle sedi più importanti dellarte, divenire altrove tipografi per conto proprio, e pur essendostati nelle sedi maggiori, non avervi lasciato traccia di. Fra questi fu forse Sisto, o Sesto, Riessinger, oRusinger, Reissinger Riesinger, che, oriundo di Sulcz, in diogesi di Costanza, divenne prete, forse a Strass-burg, dal qual luogo dovè partire per lItalia,227a verisimilmente per ciò, detto di Strassburg. Creduto daalcuni discepolo del Gutenberg,228 tipografo a Roma nel 1481, detto caracterum arte ingeniosus, venerabilemastro, qui arriva, con altri compagni tedeschi, verso il 1469, vintroduce la tipografia, e vi stampa dal 19maggio 1470 al 20 maggio 1480 in società pure, con Francesco Tuppi, scriba del Re, a spese del contepalatino B. de Gerardinis, dAmelia, del Tappi stesso, di P. Trota, di Martino libraio. Nel 1478 egli misead alcune edizioni il suo ritratto con le sigle S. R. D. A., cioè Sixtus Riessinger de Argentina.229

Se non insieme col Riessinger, probabilmente poco dopo di lui giunge Arnaldus, o Arnoldus, di Bruxelles,Bruxella, Burxella, germanus, che stampa dal 4 giugno 1472 al 3 aprile 1477, una volta per cura delfilosofo e medico Angelo Catone, da Sepino, di Benevento.230