ulZI02a*IIIIxSfsi02fll iSlfsiiiiiilUlilulilfaSilllillilSf &Zi£fliilI!lll£ls(iIl«iiiIIf llllillllllltt
Wirtschaft der Provinzen nördlich der Alpen. 177
solcher Geschäfte herleihen. Bald darauf hört das west-römische Reich auf. Trotzalledem haben sowohl in den ger-manischen Reichen, die aus seinen Trümmern hervorge-gangen sind, als auch im byzantinischen Reiche die Ge-ringen fortgefahren, sich in den Schutz eines Mächtigenzu begeben. Aber nicht nur wegen des Steuerdrucks hatdies stattgefunden; es geschah auch, um den Ungerechtig-keiten zu entfliehen, deren sich die Großgrundbesitzer alsGerichtsherrn und Verwaltungsbehörden schuldig machten;wiederum andere taten es, weil sie von ihnen als Gläubigernbedrückt wurden.
Hören wir darüber Salvianus x ). Er klagt über dengroßen Druck der Grundsteuer, die hauptsächlich auf denArmen laste, weil die Reichen alle Erleichterungen sich
1) Salvianus, De gubernatione Dei, lib. V., c. VIII, IX.Ausgabe von Halm in den Monumenta Germaniae S. 61—64.
c. 8. „nam cum plerique eorum agellos ac tabernacula suadeserant, ut vim exactionis evadant, quomodo non quae com-pelluntur deserere vellent, sed secum, si possibilitas pateretur,auferent? Ergo, quia haec non valent, quod forte mallent, fa-ciunt, quod unum valent. Tradunt se ad tuendum protegendum-que maioribus, dediticios se faciunt divitum et quasi in jus eorumdicionemque trascendunt.
. quod plerique pauperculorum atque miserorum spo-
liati resculis suis et exterminali agellis suis cum rem amiserint,amissarum tarnen rerum tributa patiuntur; cum possessio ab hisrecesserit, capitatio non recedit; proprietatibus carent et vecti-galibus abruuntur . . . Itaque nonnulli eorum, de quibus lo-quimur qui aut consultiores sunt aut quos consultos necessitasfecit cum domicilia atque agellos suos aut pervasionibus perduntaut fugati ab exactoribus deserunt, quia teuere non possunt,fundos maiorum expetunt et coloni divitum fiunt ... c. 9. Etquidem, quia ita infelix necessitas eogit, ferenda utcumque ex-trema haec sors eorum, si non esset aliquid extremius. Illudgravius et acerbius, quod additur huic malo, saevius malum.Nam suscipinutur ut advenae, fiunt praeiudicio habitationis indi-genae, et exemplo quondam illius maleficae praepotensis, quaetransferre homines in bestias dicebatur, ita et isti omnes, quiaintra fundos divitum recipiuntur, quasi Circaei poculi trans-figuratione mutantur. Nam quos suscipiunt ut extraneos, etalienos, incipiunt habere quasi proprios: quos esse constat inge-nuos, vertuntur in servos.
L. Brentano, Das Wirtschaftsleben der antiken Welt.
12