382
ANMERKUNGEN ZU KAPITEL VII, 38-53
nostris, divina mediante dementia de provisionibus qua facturi sumus poterit provi-deri facilius locis dehinc et succurrere Ulis locis nostris deinde.de parte — 10, de non — 138, non sinc(eri) — 4.
38 F. B. an seinen Neffen Ermolao Barbara, Diatriba, pag. ccxcvn: ab imperionostro deseri quodammodo malui quam ut unquam videri possem imperium nostrumdeseruisse.
39 Manelmi, pag. 16. Barbara zu Gattamelata: In ipsa reditus desperatione omnem spemsuae profectionis collocaret.
40 Brognoli, Kap. x, pag. 125. Die von ihrer Furcht, das Heer zu verlieren, befreitenVenezianer ordnen zwei Nobili nach Verona ab, mit dem Patent für Gattamelata alsCapitan Generale, dem Geschenk eines Palazzo in Venedig und der Aufnahme in dievenezianische Nobilität. (Brognoli, pag. 128.)
41 Uber die Provvisioni äußert sich Brognoli, Kap. 1: chiamansi prowisioni i fcdeliregistri che di giorno in giorno si facevano dal cancelliere dela cittä che registrandotutto ciö che veniva dctto e stabilito nei giornalieri consigli dai nostri cittadini dopoaver nominati i consiglieri che v'intervenivano dopo aver narrato Pargomento di cuisi trattava e le deliberazioni che si prendevano si dice: prefati domini consiliariiproviderunt et ordinaverunt e perciö questi ordini stabiliti provvisioni si chiama-vano. Uber ihren historischen Wert ist Brognoli der Ansicht, daß vielfach die Eigen-liebe der Bürger mitgesprochen und die Taten vergrößert hätten. Eine Korrekturbildet die Chronik des Cristoforo a Soldo, der die Torwache unter sich hatte unddie Tagesbefehle weitergab. Die Commentarioli des Manelmi hingegen, die auf Bar-baras Geheiß für das Geschichtswerk des Biondo geschrieben wurden, hatten vorallem ihr Augenmerk auf den Anteil gerichtet, den der Kommandant Barbara ander Belagerung hatte. Brognoli ist infolge seiner Hauptquelle der Provvisioni etwasparteiisch für die Bürgerschaft und läßt den Anteil Barbaros zurücktreten.
42 und 43 Manelmi, pag. 17.
44 Brognoli, Kap. ix, pag. 114.
45 F. B. an seinen Sohn Zacharias, ep. B., pag. 88.
46 Brognoli, pag. 135.
47 Manelmi, pag. 18: Ita componit omnia et custodiam dividit, ut etiam vicino Ser-pente Barbara vigilante Semper, quodammodo reliqui tuto dormirent. Das Wort«Schlange» vielleicht eine Anspielung auf den Herzog Visconti.
48 Brescia , den 14. Oktober 1438, Barbara an den Abt Zambeccari, Manelmi, pag. 19und Diatriba, pag. ccxciv.
49 Brognoli, Kap. XI.
60 Manelmi, pag. 29.
61 Manelmi, pag. 20. Barbaras Braydam de Advocatis ingentis spiritus mulierem acaliquot primarias feminas monet, ut concilio vicinarum ac familiarium suarum duramsuscipiant etiam cum facibus noctis tempore ad opus muniendum, quae partim studiolibertatis partim mercede ita se gesserunt, ut quod die diraebatur ex aliqua parte noctusufficeretur.
Am ehemaligen Prätorenpalast (heute Palazzo del Municipio) war, nach Brognoli,pag. 5 9, neben einem Bilde, das den Treuschwur der Brescianer darstellte, die Inschrift:Brayda Avogaria / patriam Insubri hoste petitam / cum matronis concivibus /caeterarumquc foeminaram manu / viriliter defendit / mcdxxxviii. — Das danebenbefindliche Bildnis von Francesco Barbaro , «capitanio e difensor nostro» ist leiderverschwunden.
62 Manelmi, pag. 20: Vicatim describi mulierum legiones et cohortes iussit quae nonad musicos cantus more maioram sed ad tibicinem militarem in modum die noctuquevicatim ab eo vocabuntur ad opus perficiendum.
63 Arch. Venet., Senato secr. Reg. xiv, cart. 149, vom II. September 1438.